پنجشنبه ۱۰ آذر ۱۴۰۱
اخبار اصفهان
سرتیتر اخبار
چاپ خبر
17:00 - 1401/02/18

تقریر درس خارج فقه (جلسه ۶۰)؛

استاد محسن جلالی حفظه الله/ اقوال در اجاره درهم و دینار، شجر و…

در ادامه تقریر درس خارج فقه اجاره استاد محسن جلالی (زید عزه)؛ مورخ ۲/۱۱/۱۴۰۰، مسائل حیازت مباحات، و حواشی بر کتاب عروه الوثقی، به نظر طلاب حوزه علمیه، اساتید و پژوهشگران می رسد.

ندای اصفهان- حجت الاسلام جواد جلوانی

(مدرسه علمیه ملاعبدالله)

در ادامه تقریر درس خارج فقه اجاره استاد محسن جلالی (زید عزه)؛ مورخ 2/11/1400، مسائل حیازت مباحات، و حواشی بر کتاب عروه الوثقی، به نظر طلاب حوزه علمیه، اساتید و پژوهشگران می رسد.

جهت دریافت دروس قبلی اینجا را کلیک کنید.

گفتنی است کتاب «عروه الوثقی» مهمترین تالیف و کتاب فقهی آیة الله سید محمد کاظم یزدی به حساب می آید، به گونه ای که کمتر عالمی است که این کتاب را نزد خود نگهداری نکند. این اثر فقهی به حدی معروف است که مؤلف آن نزد همگان، به خصوص علما و فضلای حوزه به «صاحب عروة» شناخته می شود. کتاب مزبور دربرگیرنده ابواب مختلف فقه است و احکام و مسائل شرعی را بیان می کند. این اثر در مجموع، محتوی 3260 مساله درسه جلد تالیف شده است.

***

مبحث: اجاره درهم و دینار، شجر و…

(جلسه 60)

بسم الله الرّحمن الرّحیم، الحمدلله ربّ العالمین و صلّی الله علی محمّد و آله اجمعین

در ایام آخر جمادی الثانی هستیم، ایام ولادت حضرت زهرا(س) و فرزند برومندشان حضرت امام خمینی رضوان الله تعالی علیه بنیانگذار جمهوری اسلامی و انقلاب اسلامی را تبریک عرض می کنیم. در روز مادر ان شاالله همه مادران با فاطمه زهرا محشور باشند و این انقلاب هم به انقلاب جهانی فرزند فاطمه زهرا حضرت مهدی (عج) متصل شود و عَلم و پرچم انقلاب به دست آن حضرت سپرده شود.

یک نظام اسلامی که در رأس آن نایب امام زمان ولی فقیه، نظامی که به هرحال حوزه های علمیه علمدار آن بودند، مرجعیت علمدار آن هستند، الآن داعیه‌دار اسلام و تشیع است، ان شاءالله به برکت فاطمه زهرا مشکلات آن مرتفع شود. رهبر معظم در پناه امام زمان محفوظ و مؤید باشند، همه ما هم ناصر و یاور این نظام مقدس باشیم و دشمنان آن بخصوص آمریکا، اسرائیل و استکبار جهانی نیست و نابود باشند و کمک کاران به این نظام و دولت اسلامی ان شاالله موفق و مؤید باشند.

***

مسئله 3:

مسأله بعدی از مسائل این فصل مربوط به منافع هست که یکی از شرایط اجاره این است که منفعت باید محلله باشد. مصادیقی از این منافع محلل و محرم را بر می شماریم و اینکه آیا درهم و دینار را می شود اجاره داد؟ درهم و دیناری که خودش طلا و نقره است.

طلا و نقره را اجاره بدهیم منفعتش چیست؟ جناب سید اینجا دو منفعت شمرده‌اند:

۱. برای حفظ اعتبار ۲. برای زینت. مثلاً فرض کنید که درهم و دینار را یک نفر به خودش زینت دهد و همراه خودش باشد و زینتی برایش باشد. مثل طلایی که خانم ها گاهی از مغازه اجاره می گیرند، مثال امروزی اش یکی هم حفظ اعتبار پول است که می‌گویند این پول را من در حساب بریزم یک هفته که اعتبار من در بانک خراب نشود. حالا مثلا آن روز درهم و دینار داشته اند که اعتبارم نزد تجار حفظ شود، که این یک منفعت محلله است. لذا مرحوم سید می‌فرمایند بله به خاطر این دو منفعت ولو منفعت غالب نیست منفعت نادر است ولی در اجاره ما دایر مدار منفعت غالب نیستیم، این منفعت باشد کافیست.

 بعضی اشکال کرده‌اند که اگر این منفعت است پس چرا وقف درهم و دینار جایز نیست؟ شما درهم و دینار را نمی‌توانید وقف کنید چون عین باید باشد؛ وقف این است که عین باید ثابت باشد و منفعت را ازش استفاده ببریم.

اشکال دیگر اینکه گفتند اگر کسی این درهم و دینار را دزدید، می‌گویید باید این درهم و دینار را پس بدهد، اما دیگر منافعش را از آن نمی خواهید. می گویید آقا غیر از اینکه شما این درهم و دینار را بردید منفعت زینتش، منفعت اعتبارش را هم تفویت کردید، باید ضمان آن هم بدهید، اما چنین چیزی را در غصب قائل نیستید، وقف درهم و دینار را هم جایز نمی دانید، پس باید اجاره اش را هم جایز ندانید. بر همین اساس جماعتی تخیل کردند که این منافات دارد.

جواب دادند که ما در وقف منفعت عقلایی غالب می‌خواهیم، متعارف می‌خواهیم، در ضمان هم همینطور. غاصب وقتی چیزی را غصب می کند منافع متداول متعارف غالبش را تضمین می کند، می گویند ضامن او هستید.

درهم و دینار منفعت قالبش زینت یا حفظ اعتبار نیست، در اجاره ما منفعت غالب نمی‌خواهیم، در اجاره ما منفعت محلل می‌خواهیم ولو منفعت نادر باشد. بنابراین چون در اجاره منفعت محلل ولو نادر هست اجاره صحیح است اما وقف درهم و دینار صحیح نیست چون این منفعت زینت یا منفعت حفظ یک منفعت غالب متعارفی نیست که حالا شما این را وقف کنید که مردم به عنوان زینت یا اعتبار استفاده کنن.

این مسئله هم خالی از اشکال نیست.

***

مسئله 4:

درخت را شما می توانید اجاره کنید برای سایه اش، برای خنکی، برای بوی عطر و بوی نسیم خوبی که دارد، این هم اشکال ندارد و یک منفعت محلل است.

می‌توانید اجاره کنید که اسبتان را به آن ببندید، درخت را اجاره کنید که چرخ تان را به آن قفل و زنجیر کنید یا اینکه لباستان را روی آن پهن کنید خشک شود؛ اینها اشکال ندارد، منافع این درخت است پس اجاره درخت لازم نیست منفعتش میوه باشد، برای سایه تنه درخت، چرخ، موتور یا دابه تان را می توانید به آن ببندید، می‌توانید روی آن لباس خشک کنید اینها منافعش هست و مشکل ندارد.

اینجا باز بعضی ها اشکال کردند که ما از سایه درخت می توانیم بدون اذن مالک استفاده کنیم، مگر شارع نمی گوید درخت اینجا سایه انداخته برو بنشین، اذن مالک را نمی‌خواهد. اگر اذن مالک را نمی‌خواهد پس چرا ما برویم اجاره کنیم؟

جواب دادند که: شما مسئله را جایی فرض کنید که خود مالک نشسته در این سایه و جایی را فرض کنید که مالک می‌خواهد این درخت را ببرد، شما می گویید نبر، این سایه را ما عصرها استفاده می کنیم، این موجب محافظت وسایل ماست و از این بهره هایی می بریم؛ می گوید خوب اگر به درد شما می خورد من به شما اجاره می دهم برای این منافع. پس می توانیم جاهایی را فرض کنیم.

***

مسأله 5:

مسئله بعدی هم همین طور است، می‌گویند شما می توانید یک بستان را، یک باغ را که گل دارد برای تنزّه اجاره کنید، برای اینکه روزها بروید داخلش اجاره کنید، الآن باغ هایی هست در اصفهان یا جاهای دیگر که اجاره می‌دهند.

لازم نیست که شما بگویید منفعتش حتماً میوه است، نه، همان تنزه، استراحت کردن، نزاهت کردن (تفریح کردن) این هم منفعت محلله عقلایی است، مثل همان بحث منفعت درخت است.

***

مسئله 6:

ششم استیجار برای حیازت مباحات است. استیجار کالاحتطاب، احتشاش، استقاء، برگ جمع کردن، آبیاری کردن، استقاء که آب برویم بیاوریم، برای اینها می‌شود کسی را اجیر کنیم.

سید می‌فرماید: «فلو استأجر من یحمل الماء له من الشطّ مثلاً ملک ذلک الماء بمجرّد حیازه السقّاء»؛ اگر این آقا رفت اجیر شد در این جریان کم آبی در نجف، حالا در اصفهان، رفت آب آورد، این آقا که من او را اجیر کرده‌ام، این آبی که از شط می آورد و حیازت می‌کند این مالکش چه کسی می شود؟ مالکش من می شوم که این را اجیر کرده‌ام. اینجا در واقع اجاره می‌شود برای حیازت مباحات. یا اجیرش می‌کنم که برو برای من هیزم جمع کن، هیزم هایی که او جمع می کند مال من می شود و اگر کسی آن را تلف کرد او ضامن است برای من و باید برای من هیزم تهیه کند.

«فلو أتلفه متلفٌ قبل الایصال إلی المستأجر ضمن قیمته له»

که اینجا البته قیمت را در آب گفتند به مجرد حیازت للسقاء، ظاهراً این اشتباهی است از جناب سید که فرمودند: ضامن قیمت است، چون آب مثلی است و باید مثل آن یک دلو آب بردارد و بیاورد، اما حیازت حطب و حشیش و هیزم و درخت و برگ و اینها بله، آن قیمی است و قیمتش را ضامن می شود.

«نعم لو قصد المؤجّر کون المحوز لنفسه فیحتمل القول بکونه له و یکون ضامناً للمستأجر عوض ما فوّته علیه من المنفعه…» حالا اگر جناب موجر قصد کند -موجر اینجا همان اجیر است- همان آقای اجیر قصد کند اینکه من الآن می روم آب می‌آورم، درست است که من اجیر شدم ولی من این را برای خودم بر می دارم.

مرحوم سید اینجا دو احتمال می دهند:

احتمال اول: این قصد تملک موجب ملکیت می شود. این اجیر مالک همین چیزی که حیازت کرده می شود ولی چون اجیر بود ضامن هم هست و برای مستأجر عوض آن چیزی که تفویت کرده را باید بیاورد. به جای اینکه برود برای آن مستأجر آب بیاورد برای خودش برداشته، آن ضامن است اما این آبی که برداشته چون در حیازت قصد کرده مال خودش می شود.

 احتمال دوم: اینکه بگوییم نه این قصد شما در ملکیت فایده ندارد، شما که اجیر شدی هر قصدی کنید لغو است چون شما مثل یک آلت هستید، الآن وکیل و آلتی هستید برای آن شخص و اینکه حیازت می‌کنید مال اوست.

لذا سید می‌فرمایند احتمال است که این‌که حیازت شده مال خود اجیر باشد و عوض آن را ضامن باشد؛ چرا این حرف را می زنید؟ «لاعتبار النیّه فی التملّک بالحیازه»؛ در تملک بالحیازه نیت معتبر است، نیت مال من بودن یا مال او بودن. اگر شما بردارید این حیازت صدق می‌کند اما برای خودت یا برای او؟ اگر برای خودت نیت کردی مال خودت می شود، اما اگر برای او نیت کرده باشی تملکش مال او می‌شود.

آن وقت: «و المفروض أنّه لم یقصد کونه للمستأجر، بل قصد نفسه» فرض بر این است که این آقایی که اجیر شده برود آب یا هیزم جمع کند، حیازت برای آن مستأجر را قصد نکرده بلکه برای خودش قصد کرده؛ این یک احتمال.

«و یحتمل القول بکونه للمستأجر لأنَّ المفروض أنَّ منفعته من طرف الحیازه له، فیکون نیّه کونه لنفسه لغواً». یک احتمال هم داریم که اینجا قصد تملک نمی‌خواهد، شما مثل یک آلت و ابزاری که اینجا اجیر شده اید برای حیازت. قصد حیازت کافی است اما تملکش مال چه کسی باشد؟ این دیگر به حساب این است که ببینیم شما از طرف چه کسی هستی و منفعت حیازت مال آن مستأجر است؛ اگر هم این اجیر رفت نیت لنفسه کرد این لغو است.

سید هم هیچ کدام را ترجیح نمی دهد، فقط می فرمایند: «و المسأله مبنیّه علی أنَّ الحیازه من الاسباب القهریّه لتملّک الحائز ولو قصد الغیر، و لازمه عدم الصحة الاستیجار لها» آیا حیازت از اسباب قهریه تملک است؟ یعنی حائز وقتی حیازت کرد مالک می شود؟ ولو قصد غیر هم بکند فایده ندارد و اگر این باشد که اصلاً استیجار در آن درست در نمی آید! شما نمی توانید کسی را اجیر کنید چون اجیر وقتی برود حیازت کند مال خودش می شود (اسباب قهریه).

«أو یعتبر فیها نیّت التملّک و دائرة مدارُها، و لازمه صحّت الاجاره، و کون المحوز لنفسه اذا قصد نفسه و إن کان أجیر الغیر، و ایضاً لازمه عدم حصول الملکیّه له إذا قصد کونه للغیر من دون أن یکون اجیراً له»؛ یا در آن نیت تملک و دائر مدار آن معتبر است؟

اگر دایر مدار نیت تملک شد به صرف حیازت مالک نمی شود، آن وقت می شود اجیر گرفت، منتها اجیر اگر نیت تملک آن مستأجر را بکند آن مالک می‌شود، اگر نیت تملک خودش را بکند خودش مالک می‌شود.

اگر اجیر نباشد ولو قصد غیر هم بکند فایده ندارد، این مسئله دایر مدار این است و اینجا باید گفت که حیازت قصد تملک را نمی‌خواهد که مال چه کسی است. بنابراین می‌گویند که اینجا ما قائل می‌شویم که همان قصد حیازت کافیست، قصد ملکیت را نمی‌خواهد و سبب قهری است برای ملکیت. آن وقت که سبب قهری شد مثلا اگر کسی آمد و یک طیر (پرنده ای) را صید کرد، خیال می کرده که ملک زید است و این پرنده مال همسایه است پریده و ما این را گرفتیم برویم بدهیم به همسایه، حیازت کردیم برای او، بعد که رفتیم بدهیم به زید گفت این مال من نیست، این پرنده آزادی بود در هوا تو گرفتی مال خودت.

اگر قصد تملک اینجا باشد من به قصد همسایه و قصد زید گرفتم، پس نباید دیگر من خودم مالک باشم باید او مالک باشد؛ پس معلوم می‌شود که حیازت یک سبب قهری برای ملکیت است، وقتی که سبب قهری شد در اینجا این آقا وقتی که قصد حیازت کرد و اجیر بود از طرف دیگری این سبب ملکیت می‌شود برای آن شخص که قصد تملک برای خودش کرده است.

ادامه بحث ان شاالله جلسه آینده.

و السلام علیکم و رحمة الله و برکاته

انتهای پیام/

برچسب‌ها: , , , , , ,

مطالب مرتبط

نظر شما
نام :

ایمیل :

از درج کامنت های توهین آمیز معذوریم
متن کامنت :
 


دوره جامع آموزش خبرنگار کوله پشتی/ ثبت نام تا 30 تیر/ کلیک کنید
دوره جامع آموزش خبرنگار کوله پشتی/ ثبت نام تا 30 تیر/ کلیک کنید
 توانبخشی کوشا/ با مجهزترین امکانات 09134126065
توانبخشی کوشا/ با مجهزترین امکانات 09134126065
آموزش سواد رسانه به کودکان- خرید کتاب قصه های کرمیلو
آموزش سواد رسانه به کودکان- خرید کتاب قصه های کرمیلو
پایگاه خبری رهیافته
پایگاه خبری رهیافته
اصفهان شرق
اصفهان شرق
تبلیغات در مردمی ترین سایت استان اصفهان؛ 09132706715
تبلیغات در مردمی ترین سایت استان اصفهان؛ 09132706715
به توان تشکیلات! (کتاب تقدیرشده منتقدین) 09132706715
به توان تشکیلات! (کتاب تقدیرشده منتقدین) 09132706715