چهارشنبه ۲۷ تیر ۱۳۹۷
اخبار اصفهان
سرتیتر اخبار
سرویس: سیاسی
چاپ خبر
۱۱:۵۶ - ۱۳۹۶/۱۲/۲۹
گفتگو با سیاوش امیری، مدرس تاریخ
 ملی شدن صنعت نفت نوعی اعتماد به نفس در مردم ایجاد کرد/ اکتشاف و استخراج نفت در دست ایرانیان   

ملی شدن نفت نوعی اعتماد به نفس در مردم ایجاد کرد و مردم این درک سیاسی را پیدا کردند که موفقیت در ملی کردن نفت نتیجه اتحاد نیروهای ملی، مذهبی و شکست آن حاصل تفرقه و اختلاف در رهبران نهضت است که بیگانگان از آن بهره برداری کردند

ندای اصفهان- نفیسه قاسمی:

دولتمردان در ایران گاه به گونه ای فعالیت کرده اند که رفاه عمومی شامل حال مردم عادی نشده است و پول نفت بر سر سفره افراد خاص رفته است. نزدیک به چهل سال است که از انقلاب می گذرد و عده ای چنان ثروت بادآورده ای جمع کرده اند که آن را سهم خود از انقلاب می دانند و حاضر نیستند که مشروعیت اموال خود را مشخص کنند.

مسئله ملی شدن نفت موضوع تاریخی و حائز اهمیت است و ناگفته هایی دارد که کمتر به آن پرداخته شده است. در خصوص این موضوع پای صحبت های آقای سیاوش امیری مدرس کشوری نشسته ایم. وی کارشناسی ارشد تاریخ است و از سوابقش می توان به پانزده سال تدریس در سمیرم و پنج سال در ناحیه سه اصفهان به عنوان سرگروه تاریخ اشاره کرد.

***

ندای اصفهان: در دوره مجلس چهاردهم روشنگری های دکتر محمد مصدق چه بازخوردهایی در میان مردم داشت؟

سیاوش امیری: مجلس چهاردهم عرصه رقابت و برخوردهای سیاستهای شوروی، آمریکا و انگلیس بود. مذاکرات و رقابتهای نمایندگان در این مرحله بیانگر روش و اهداف سیاسی آنها بود که در خارج مجلس و در سطح جامعه خود را نشان می داد که با توجه به بیشنش سیاسی جامعه آن زمان، بازخوردها تقسیم بندی می شده است.

در مجلس چهاردهم سید ضیاءالدین طباطبایی و دکتر مصدق که هر دو از سیستم حکومتی رضا شاه رانده شده بودند، مقابل هم قرار می گیرند. نیروهای چپ و مذهبی هم در برابر یکدیگر اما باید توجه داشت که اعتبارنامه همه این گروهها تصویب و حتی دکتر مصدق را برای پست نخست وزیری پیشنهاد می کنند.

ندای اصفهان: چرا دکتر مصدق با ملی شدن صنعت نفت در جنوب مخالف بود؛ ناگفته های تاریخ در خصوص این موضوع چیست؟

– دکتر مصدق از اعضای گروه فراماسونری آدمیت است که این موضوع اولین بار در کتاب «فکر آزادی» تالیف فریدون آدمیت و سپس توسط اسماعیل رائین در جلد سوم «فراموشخانه و فراماسونری» (صفحه ۶۴۰) فاش شد و جواب این سوال را باید لابه لای حرکتهای لژهای فراماسونری جستجو کرد.

گروهی از جمله محمود محمود مولف کتاب معروف «روابط سیاسی ایران و انگلیس» در قرن نوزدهم معتقدند که اکثر حرکتها و جنبش ها در جوامع مختلف ناشی از رقابت لژهای فراماسونری و در حقیقت نمادی از جنگهای نیابتی آنهاست و مردم هر جامعه به فراخور شرایط سیاسی و روانی آنها به صورت ابزاری مورد استفاده قرار گرفته و گذشت زمان ثابت می کند که ماهیت و جوهره اصلی موضوع چه بوده است.

در سال ۱۳۲۳ کمپانیهای غربی از جمله آمریکا خواستار امتیازاتی نفتی می شوند که با مخالفت شدید حزب توده که صاحب نفوذ و قدرت شده بود روبرو می شوند در این شرایط دولت شوروی هم خواهان امتیاز نفت شمال می شود که حزب توده بر خلاف رفتار سابق در برخورد با غرب، طرفدار و خواستار قبول درخواست شوروی می شود.

دکتر مصدق با طرحی که عنوان سیاست موازنه منفی است که به آن پرداخته است و آن را اقدامی ملی در راه مبارزه با استعمار می نامد و اعطای امتیاز تا پایان جنگ را به بیگانگان ممنوع می کند. تصویب این طرح کاملاً به نفع انگلستان بود چون نفت جنوب در اختیار آنها بود و تصویب این طرح قدرت انحصاری انگلستان در موضوع نفت را مستحکم تر می کرد. صحنه را هم از رقیبهای غربی و شرقی انگلیس خالی می کرد در این مرحله غلامحسین رحیمیان نماینده قوچان خواستار لغو امتیاز نفت جنوب می شود که با مخالفت شدید دکتر مصدق مواجه شد و در توجیه مخالفت خود می گوید:

«تصویبات مجلس دو گونه است: ایقاع و عقد، قسمت مهم مصوبات مجلس ایقاعات است که چون طرفی ندارد بر حسب مقتضیات می تواند آن را فسخ کند. قسمت دیگر عقد است که اصل ۴۴ قانون اساسی آن را مشخص می کند که چون دو طرف دارد و به ایجاب و قبول طرفین منعقد می شود لذا طرفین اگر رضایت به الغاء ندهند قرارداد لغو نمی شود و لغو یک طرفه قابل پذیرش نیست.«

ندای اصفهان: روز ۲۹ اسفند سال ۱۳۲۹ صنعت نفت ملی شد ولی کارشکنی های انگستان هم شروع شد چرا دکتر مصدق با اعتصاب کارگران مخالف بود؟ اما زمانی که به وی پیشنهاد نخست وزیری دادند به این شرط پذیرفت که خلع ید از شرکت انگلیسی شود؟

– روز ۲۹ اسفند ماه سال ۱۳۲۹ شمسی قانون ملی شدن نفت به تصویب نهایی رسید اما موضوع مهم آن اجرای این قانون بود.

دکتر مصدق با شرط اجرای این قانون پست نخست وزیری را پذیرفت که یک مورد از نتایج این مصوبه خلع ید از مسئولین انگلیسی و شرکت نفت ایران و انگلیس و تغییر  اساسنامه شرکت می باشد. انگلستان در دوره مبارزات ملی شدن نفت گروهی از عمال خود را که در لباس نیروهای چپ  توده ای پرورش داده بود در جهت منافع انگلستان و در ظاهر با نام مبارزه با استعمار انگلیس فعالیت می کرد؛ اصطلاحاً به نام توده نفتی شهرت دارند. انگلستان در این مرحله قصد داشت توسط همین گروه اقداماتی خشونت آمیز ایجاد کند و با استفاده از احساسات ضد انگلیسی شرایط را فراهم کند که بتواند با بهانه حفظ جان اتباع و منافع اقتصادی مناطق نفتی را تصرف و به اهداف خود برسد.

دکتر مصدق برای جلوگیری از این موضوع با اعتصاب کارگران و تظاهرات مخالفت و حفاظت از جان و مال اتباع خارجی به ویژه انگلستان را بر عهده نیروهای انتظامی و ارتش قرار داد که این موضوع موجب تبلیغات سوء علیه او شد. گروههای مخالف و توده ای این موضوع را بهانه قرار دادند و او را وابسته به بیگانگان معرفی کردند از جمله روزنامه کشوری که چلنگر نام داشت کاریکاتوری توهین آمیز از دکتر مصدق ترسیم کرد. او را وابسته به انگلستان و اقداماتش را نمایشی و عوام فریبی معرفی کرد و دکتر مصدق با عنوان آزادی مطبوعات و حفظ حرمت قانون عکس العملی نشان  نداد.

لازم به تذکر است که این تصویر در حدی زننده بود که از ذکر چگونگی آن خودداری و در حد معرفی بسنده می شود. هدف دکتر مصدق در این مقطع تاریخی این بود که نهضت ملی شدن نفت مسیر خود را به صورت طبیعی طی کند تا به سر منزل مقصود برسد که متاسفانه این مسیر طی نشد و شخص دکتر مصدق قسمتی از مسئولیت و ناکامی را بر عهده دارد. شرط خلع ید در این مرحله تابع شرایط سیاسی و اجتماعی بود و برای موفقیت راهی دیگر وجود نداشت.

ندای صفهان: اولین رفراندوم را دکتر مصدق مطرح کرد، اینکه انحلال مجلس و بقای دولت، هدفش از این کار چه بود و چرا آیت الله کاشانی با این موضوع مخالفت کرد؟

– متاسفانه دکتر مصدق در اواخر نخست وزیری خود شیوه ای را در پیش گرفت که آغاز آن تقریباً بعد از قیام سی ام تیرماه ۱۳۳۱ شمسی بود. رفتار دکتر مصدق احساس یکه تاز و محبوب میدان سیاست بودن از ناحیه او موجب شد که یاران وی که از ابتدا در کنارش در مبارزات شرکت داشتند از او فاصله گرفته و اعمالش را زیر سوال ببرند. این موضوع در حدی اهمیت دارد که حتی قهرمان آزادی هند جواهر لعل را وادار کرد در طی نامه هایی اخطارآمیز دکتر مصدق را نسبت به فرجام کار آگاه کند که متاسفانه با بی اعتنایی و حتی اعتراض مصدق روبرو شد.

با تجدید اختیارات تام مصدق مخالفت شد و اعتراضات همزمان دکتر مصدق از درون مجلس هفدهم موجب شد که او تصمیم به انحلال مجلس بگیرد که این موضوع با مخالفت شدید آیت الله کاشانی و دکتر معظمی رئیس مجلس شورای ملی و گروهی از نمایندگان قرار گرفت اما وی با سر سختی این کار را انجام داد و شیوه رای گیری مورد اعتراض آمریکا قرار گرفت. لازم به تذکر است که در نظام مشروطه در صورت تعطیل بودن یا انحلال مجلس، حکم شاه و دولت صورت قانونی داشته و نیازی به مصوبه مجلس ندارد.

کاشانی و اطرافیان دکتر مصدق با درک این موضوع  که شاید این اقدام مورد سوء استفاده  قرار گیرد، مخالفت می کردند و نیروهای مخالف وی از این فرصت استفاده و مشروعیت دولت مصدق و مصوبات آن در مجلس هفدهم را زیر سوال بردند که بهانه نفوذ بیگانگان در مجلس شورای ملی به ضرر دکتر مصدق شد و شاه در مرحله اول کودتا حکم برکناری او را صادر کرد و حکم نخست وزیری را برای فضل الله زاهدی صادر کرد که شکست خورد. مرحله دوم که موفقیت مخالفان در ۲۸ مرداد آغاز شد، حتی در این مرحله حساس هم دکتر مصدق توجهی به اخطارهای کاشانی و خیرخواهان ننمود و سقوط خود را تسریع کرد.

ندای اصفهان: چرا کاشانی از کودتای علیه دکتر مصدق حمایت کرد و باعث برکناری وی شد؟

– تنها کاشانی نبود که از سقوط دکتر مصدق حمایت کرد. خطر سلطه حزب توده و شوروی که تجربه اش را در اروپای شرقی مشاهده کرده بودند.  دوران جنگ سرد که هدف آمریکا جلوگیری از نفوذ شوروی بود و نارضایتی آیت الله بروجردی و مخالف او با رفراندوم، نگرانی روحانیت را به دنبال داشت که در راستای جلوگیری از سلطه کمونیسم و عوامل شوروی از سقوط دکتر مصدق حمایت کردند.

ندای اصفهان: بعد از پایان نخست وزیری مصدق که مجدد خبری از ملی شدن صنعت نفت نبود و مجدد کشورهای بیگانه سکوهای نفتی را در دست گرفتند؛ پس چرا هنوز از سال ۲۹ به بعد مدعی هستیم که صنعت نفت ملی شده است؟

– بایستی شرایط صنعت نفت را در سال ۱۳۳۲ را با شرایط امروزی مقایسه کنیم. در آن دوران امکانات ایران برای اکتشاف، استخراج و فروش نفت ضعیف بود و برخلاف امروز که ایران دارای بهترین امکانات علمی و نیروهای مجرب تعلیم دیده در عرصه های نفتی هستند.

در آن زمان کشور نمی توانست بدون همیاری دیگران فعالیت کند و کارشناسان نفتی خارجی، صنعت نفت را به حرکت در می آورند. دلیل آن تعطیل شدن پالایشگاه آبادان بعد از اجرای خلع ید است که ناشی از استعفای کارشناسان انگلیسی و عدم همکاری اروپای غربی و آمریکا با ایران است. مهمترین دستاورد ملی شدن نفت خارج کردن قدرت انحصاری نفت از چنگال انگلستان بود که نهایتاً با تشکیل کنسرسیوم نفت فعالیت صنعت نفت بار دیگر آغاز شد.

ندای اصفهان: ملی شدن نفت از گذشته تا کنون چه تاثیری بر رفاه عمومی کشور داشته است؟ مردم چه سودی از این نفت می برند؟

– مردم از آغاز کشف، استخراخ نفت و از نظر اقتصادی مطیع و گرفتار دولت های متعدد و روشهای سیاسی و اقتصادی آنها بوده اند. اگرچه بعد از ۲۸ مرداد کلمات و جملاتی تحت عنوان قوه مقننه و قضایی داشته ایم اما این نهادها بازیچه دست فرمانروایان دولتها بوده اند و رفاه عمومی ناشی از فروش نفت وابسته به نوع برنامه ریزی ها و سیاست دولتها بوده است.

عملکرد دولتها را با ضرب المثل «درخت را از میوه اش باید شناخت» می توان یاد کرد. اما از نظر روانی و تقویت روحیه وطن پرستی و ایدئولوژی اسلامی، ملی شدن نفت نوعی اعتماد به نفس در مردم ایجاد کرد و مردم این درک سیاسی را پیدا کردند که موفقیت در ملی کردن نفت نتیجه اتحاد نیروهای ملی، مذهبی و شکست آن حاصل تفرقه و اختلاف در رهبران نهضت است که بیگانگان از آن بهره برداری کردند.

انتهای پیام/

برچسب‌ها: , , , ,

مطالب مرتبط

نظر شما
نام :

ایمیل :

از درج کامنت های توهین آمیز معذوریم
متن کامنت :
 


به توان تشکیلات! (کتاب تقدیرشده منتقدین) 09132706715
به توان تشکیلات! (کتاب تقدیرشده منتقدین) 09132706715
سفریاران، بلیط ارزان هواپیما، تور گردشگری سراسر کشور
سفریاران، بلیط ارزان هواپیما، تور گردشگری سراسر کشور
تبلیغات در مردمی ترین سایت استان اصفهان؛ 09132706715
تبلیغات در مردمی ترین سایت استان اصفهان؛ 09132706715
پایگاه خبری رهیافته
پایگاه خبری رهیافته
اصفهان شرق
اصفهان شرق
وعده صادق
وعده صادق
گفتمان نیوز
گفتمان نیوز