دوشنبه ۲۶ آذر ۱۳۹۷
اخبار اصفهان
سرتیتر اخبار
سرویس: اجتماعی
چاپ خبر
۰۷:۳۴ - ۱۳۹۶/۱۲/۱۵
گفتگو با دکتر حمید متین خواه عضو هیئت علمی دانشگاه صنعتی اصفهان
 محیط زیست ایران در معرض زوال و قهقرا/ تاسیس وزارتخانه منابع طبیعی از ضروریات است   

در ایران «وزارت منابع طبیعی» نداریم، این در حالی است که تقریبا همه کشورهای دنیا برای منابع طبیعی کشور خود ارزش ویژه قائل هستند و وزارت منابع طبیعی دارند. فرسایش خاک در ایران خیلی شدید است، جنگلهای ما در حال تخریب است، آب کافی وجود ندارد و هوا آلوده شده است

ندای اصفهان- نفیسه قاسمی

همه راجع به اهمیت محیط زیست در زندگی روزمره و فواید منابع طبیعی صحبت می کنیم اما راجع به زندگی درختان و کاشت درخت صحبت چندانی به میان نمی آید! احترام گذاشتن به محیط زیست صرفا رنگ و لعاب بنری را دارد که بر دیوار خودنمایی می کند.

حقیقت این است که ما برای زندگی کردن نه تنها مرزها بلکه درختان را هم شکسته ایم. نبود یک تفکر متمرکز و یک نگاه جدی به آینده باعث وسعت هرچه بیشتر بیابانها در ایران شده است. یک مرکز علمی همچون وزارتخانه منابع طبیعی تنها راه حل درمان بیماری های و بحرانهای طبیعی است.

دکتر حمید متین خواه پژوهشگر و عضو هیئت علمی دانشگاه صنعتی اصفهان است که به بهانه روز درختکاری به گفتگو با وی نشسته ایم.

***

ندای اصفهان: چگونه باید درختکاری کنیم؟

حمید متین خواه: درخت را باید بصورت پایدار کاشت؛ باید فکر کنیم که یک درخت قرار است صد سال عمر کند. کسی که درخت را می کارد باید سالیان سال مراقب آن باشد. در شروع درخت‌کاری با نام خدا کار خود را تقدیس می کنیم، سپس لازم است گودالی به عمق یک متر کَنده شود و خاک آن با خاک زراعی مناسب تعویض شود تا گیاه خوب مستقر شود.

برنامه تامین آب یا تضمین رطوبت مورد نیاز گیاه باید مد نظر باشد. گونه ای که می کاریم باید با اقلیم، خاک و محیط سازگار باشد. به عنوان مثال گونه‌های درختی مناسب برای اصفهان توت، گز، زیتون تلخ، داغداغان، اقاقیا، ارغوان و از نوع سوزنی برگان کاج، نوش و سرو را می‌توان توصیه کرد.

برای کاشت درخت تکنیک های احیایی هم مهم است؛ مثلاً باید مواد جاذب رطوبت را به خاک اضافه کنیم که هنگام آبیاری آب را نگهداری کنند یا تخته سنگ اطراف تشتک آبگیری نهال بریزیم تا تبخیر را کم کند یا کاری کنیم که نهال کمی پایین تر از سطح زمین باشد که باران در پایین آن جمع شود. اینها اقدامات هوشمندانه است که برای زنده مانی نهال لازم است.

ندای اصفهان: تفکری عامه راجع به درختان توت وجود دارد که ریشه های آن ساختمانها، پیاده روها و حتی خاک را از میان می برد.

– توت درخت سنتی اصفهان است. از قدیم در تمام مساجد توت می کاشتند و میوه آن عموماً وقف مردم بوده است. پایه‌های قدیمی آن نشان می دهد که در همه جای اصفهان کاشته و محترم شمرده شده است.

در خصوص اینکه پیاده‌روها و ساختمانها را از بین می برد به خاطر این است که فواصل ساختمانها تا درخت رعایت نمی‌شود و فضای زیستی کافی به درخت داده نمی‌شود. اگر در سالهای اول ریشه نهال‌های کاشته شده مدیریت و به اعماق خاک هدایت شوند به راحتی مشکل ریشه های سطحی هم حل خواهد شد.

درخت توت نه تنها خاک را از میان نمی برد بلکه موجب حاصلخیزی آن نیز می شود.

ندای اصفهان: درختان و محیط زیست بسیار حائز اهمیت هستند اما متاسفانه هر روز شاهد نابودی آنها هستیم. آیا مردم احترام گذاشتن به محیط زیست را بلد نیستند؟

– شاید بیش از اینکه مردم بخواهند یاد بگیرند که چگونه به محیط زیست احترام بگذارند احتیاج به این داریم که سیاستمدارهای ما در مورد وضعیت و تشکیلات منابع طبیعی و نهادهای مدیریتی تصمیم بهتری بگیرند. مردم می توانند تاثیرگذار باشند ولی تاثیر مردم باید تحت مدیریت قرار بگیرد.

به عنوان مثال ما در ایران «وزارت منابع طبیعی» نداریم، این در حالی است که تقریبا همه کشورهای دنیا برای منابع طبیعی کشور خود ارزش ویژه قائل هستند و وزارت منابع طبیعی دارند ولی متاسفانه در ایران ما تنها «سازمان» برای مدیریت منابع طبیعی داریم، مثل سازمان جنگلها و مراتع، سازمان حفاظت محیط زیست، سازمان شیلات، سازمان پارکها و فضای سبز اما وزارتخانه منابع طبیعی نداریم.

این سازمانها از قدرت کافی برخوردار نیستند و تصمیمات اساسی تحت نفوذ وزارتخانه ‌های دیگر قرار می‌گیرد و به علاوه بودجه کافی جذب نمی‌شود. مثلاً ملاحظات کافی در عبور لوله های گاز نمی شود که به طول چندین هزار کیلومتر از اراضی منابع طبیعی عبور می‌کنند در نتیجه خسارتهای آن جبران ناپذیر است. یا چون معادن ثروت ایجاد می‌کنند، جنگلها و مراتع متاثر از آن اهمیت خود را از دست می‌دهند.

صنایع برای جلوگیری از آلودگی تحت نظارت قرار نمی‌گیرند، ادارات منابع طبیعی بودجه کافی برای اجرای طرح‌های گسترده حفاظتی و احیایی ندارند و همه اینها در حالی است که منابع طبیعی ایران به شدت در معرض زوال و قهقرا قرار دارد. بعنوان مثال فرسایش خاک در ایران خیلی شدید است. جنگلهای ما در حال تخریب است و آب کافی وجود ندارد و هوا آلوده شده است.

آیا وقت آن نرسیده است که با عزم ملی تلاش و کوششی فراگیر، برای منابع طبیعی کشورمان داشته باشیم؟

ندای اصفهان: عقیده شما این است که وجود یک وزارتخانه ضروری است؟

– البته. مثلاً وزارت علوم نامه می دهد که رشته های منابع طبیعی کاربردی ندارد و باید این رشته در دانشگاهها جمع و ادغام شود چون که کار برای فارغ التحصیلان این رشته نیست! البته این حرف کامل صحیح ولی تاسف بار است.

منابع طبیعی از رشته‌هایی است که برای فارغ التحصیلانش به سختی شغل پیدا می‌شود. این در حالی است که وضعیت منابع طبیعی در ایران بحرانی است. کشوری که بالاترین رقم فرسایش خاک را دارد و میزان آن چندین برابر میانگین جهانی است. ایران به سرعت به سمت بیابانی شدن حرکت می کند اما مدیریت منابع طبیعی آن در اولویت نیست.

وقتی بحث وزارتخانه منابع طبیعی پیش می آید، گفته می‌شود نباید دولت بزرگ شود و به این نتیجه می رسیم که بودجه ای صرف نشود. در ایران از زمان حضرت آدم تا کنون حدوداً دو الی سه میلیون هکتار جنگلکاری شده است. این در حالی است که در چین سالانه پنج میلیون هکتار جنگل کاری می شود.

اینها نشان می دهد که برای ما منابع طبیعی اهمیت ندارد؛ فکر می کنیم متخصص برای منابع طبیعی احتیاج نداریم، فکر می کنیم منابع طبیعی صرفا برای بهره برداری است و اگر در جایی آب هست در صنایع و کشاورزی استفاده کنیم یا جایی که امکانش وجود دارد کارخانه تاسیس کنیم و چگونه در اراضی آن ویلاسازی کنیم.

هر جا امکان داشته منابع طبیعی را شخم زده‌ایم تا کشاورزی کنیم یا مالک شویم. این به این معناست که مدیریت منابع طبیعی در ایران ضعیف است. اکوسیستم های طبیعی ما به سوی فروپاشی محیط زیست است.

ندای اصفهان: به این اشاره کردید که وزارت علوم گفته است رشته منابع طبیعی جمع و ادغام شود. پس برای منابع طبیعی چه باید کرد؟

– درصد بسیار بالایی از فارغ التحصیلان منابع طبیعی بیکار هستند چون بودجه اندکی برای منابع طبیعی در نظر گرفته می‌شود ولی مثلاً در پروژه‌های عمرانی و فرهنگی پول بیشتری اختصاص داده می شود. این در حالی است که ما در کشوری زندگی می کنیم که بحران منابع طبیعی جدی است.

محققان منابع طبیعی احتیاج به بودجه‌ های کلان برای تحقیق دارند. طرح‌های اجرایی گسترده باید در منابع طبیعی کشور برنامه‌ریزی شود. رسیدگی به مشکلات منابع طبیعی باید رونق بگیرد. باید اندیشید و به دنبال راه حلی برای بستر حیات باشیم. البته در این صورت است که ما نیاز به متخصصین بیشتری در زمینه منابع طبیعی خواهیم داشت.

ندای اصفهان: کارشناسان می گویند که جنگل های زاگرس به نحوی نابود شده است و جنگلهای شمال هم تا سی سال دیگر از بین خواهد رفت؛ این مسئله تا چه حد صحت دارد؟

– به استناد ارقام کلاسیک در ایران پنج میلیون هکتار جنگلهای زاگرس وجود داشته است که بیش از یک میلیون هکتار در طی دو الی سه سال گذشته خشک شد. زوال این جنگلها تحت تاثیر عوامل متعدد اتفاق افتاده است؛ سفره های آب زیرزمینی را مصرف کرده‌ایم، گرد و غبار و ریزگرد بر سرش ریخته‌ایم، زیر اشکوب آن را شخم زده‌ایم، بیماری ها متعاقباً به خاطر ضعف جنگل ها به آنها هجوم آورده‌اند.

جنگلها را تکه تکه کرده‌ایم؛ حیات وحش آن را نابود کرده‌ایم و مجموعه جنگل ناپایدار شده است. عوامل متعدد دست به دست هم داده‌اند و این جنگلها در معرض نابودی هستند. اما در نهایت دقیق نمی‌دانیم چرا، زیرا بودجه‌کافی وجود ندارد که بررسی کنیم.

در شمال نیز جنگهای صنعتی گذشته کیفیت قبلی خود را ندارند و خیلی از گونه‌های طبیعی قطع شده‌اند و رویش‌های کهن (درختان چندین صد ساله) نادر شده‌اند و بسیاری از جنگلها صرفا حمایتی شده‌اند و آفات و بیماریها طغیان می‌کند. در کل نیز مساحت آنها نیز کاهش یافته است.

ندای اصفهان: می توان گفت با از میان رفتن جنگلها، منابع طبیعی هم از میان رفته است.

– جنگلها جزء منابع طبیعی هستند ولی منابع طبیعی خیلی گسترده‌تر از جنگل هاست. منابع طبیعی هوایی هست که تنفس می کنیم. آبی است که همه جا به آن احتیاج داریم. منابع طبیعی بستر حیات است که اگر وجود نداشته باشد از میان خواهیم رفت. و باز هم ضرورت ایجاد تشکیلات مناسب و مدیریت کلان است که مسیر آن را وزارتخانه منابع طبیعی نشان می‌دهد.

ندای اصفهان: شما مدام بر ضرورت وجود وزارت منابع طبیعی تاکید می کنید بی اینکه مردم نسبت به این وزارتخانه اطلاع داشته باشند. بیشتر توضیح دهید.

– من نمی گویم که مثلاً وزارتخانه ورزش و جوانان مهم نیست ولی وزارتخانه منابع طبیعی که مهم تر است را نداریم. چرا باید آب تحت وزارتخانه‌ای غیر از منابع طبیعی باشد؟ چرا در کشوری که با بحرانهای جدی منابع طبیعی روبرو هستیم باید تصمیمات تحت نفوذ سایر وزارتخانه‌ها قرار بگیرد؟ درآمدزایی نباید تنها ملاک باشد. خیلی وقتها نقش تشکیلات منابع طبیعی بازدارنده است چرا که باید جلو برخی اقدامات آسیب رسان و مضر برای حیات بشر (حتی اگر تدریجی باشد) گرفته شود.

کشور نیازمند اقدامات کلان مدیریتی در منابع طبیعی است. مثلاً به مردم آموزش می دهیم که چه گیاهی را در خانه نگه دارند که آلودگی هوا کم شود، این کار محیط زیستی است اما اگر در سطح ملی برنامه مقابله با آلودگی هوا ضعیف باشد فایده چندانی ندارد. درخت‌کاری نمادی است که به یاد ما بیاورد که درختکاری یک کار سخت ولی مهم است.

درختکاری باید پایدار و گسترده باشد. یک سرمایه گذاری عظیم در سطح کشور می خواهد. مردم فکر می کنند مسئله اول اقتصاد و ثروت است ولی ثروتمندان هم نمی‌توانند در شهرهایی که آلودگی در حد هشدار برای عموم است زندگی کنند. مردم باید از سیاستمداران خود بخواهند که اقدامات گسترده انجام دهند. مردم باید بدانند منابع طبیعی مسئله اول است و اراده ملی می خواهد.

ندای اصفهان: چرا زمانیکه یک وزارتخانه‌ اینقدر حائز اهمیت است تاسیس نمی شود؟

– حدوداً صد و سی نفر از اساتید دانشکده های منابع طبیعی نامه به مقام معظم رهبری و مجلس نوشتند و درخواست وزارتخانه کردند ولی به جایی نرسید. اساتید دانشگاه صنعتی در خصوص بازنگری «سدسازی» سالها پیش نامه نوشتند ولی جدی گرفته نشد. مفاهیم بیان شده در این نامه‌ها توسط اساتید و اندیشمندان بزرگ دانشگاه ارائه شده بود.

به هرحال مردم و دوست داران منابع طبیعی تنها می توانند نظرات و فعالیت های محیط زیستی خود را از طریق تشکل های غیر دولتی دنبال کنند تا از سیاستمداران خود خواستار اقدامات موثر شوند. در این نهادها لازم است متخصصین حضور داشته باشند و جهت دهی کنند. همان گونه که در دهه‌های ۱۹۷۰ (دهه اکولوژیک) در اروپا چنین شد و در پی آن قوانین و نهادهای متعدد ملی و بین المللی شکل گرفت.

انتهای پیام/

برچسب‌ها: , , , ,

مطالب مرتبط

نظر شما
نام :

ایمیل :

از درج کامنت های توهین آمیز معذوریم
متن کامنت :
 


به توان تشکیلات! (کتاب تقدیرشده منتقدین) 09132706715
به توان تشکیلات! (کتاب تقدیرشده منتقدین) 09132706715
سفریاران، بلیط ارزان هواپیما، تور گردشگری سراسر کشور
سفریاران، بلیط ارزان هواپیما، تور گردشگری سراسر کشور
تبلیغات در مردمی ترین سایت استان اصفهان؛ 09132706715
تبلیغات در مردمی ترین سایت استان اصفهان؛ 09132706715
پایگاه خبری رهیافته
پایگاه خبری رهیافته
اصفهان شرق
اصفهان شرق
وعده صادق
وعده صادق
گفتمان نیوز
گفتمان نیوز