شنبه ۲۰ آذر ۱۳۹۵
اخبار اصفهان
سرتیتر اخبار
چاپ خبر
۱۸:۳۰ - ۱۳۹۴/۰۷/۲۵
دکتر فرشاد فروزش
آسیب شناسی مذهبی؛
 انحرافات عزاداری در دوران صفویه   

با ورود به ایام محرم و شهادت سیدالشهدا حضرت امام حسین (ع) برایم جالب بود بدانم مراسم عزاداری در دوران صفویه چگونه بوده است تا با هیئات و مراسم کنونی مقایسه کنم؛ البته به غیر از برخی موارد نامطلوب، اکنون پیشرفت بسیار خوبی در برگزاری مراسمات می بینیم...

ندای اصفهان- دکتر فرشاد فروزش (استاد تاریخ و علوم سیاسی دانشگاه آزاد نجف آباد)

بنا بر روش و سنت تاریخ‌نگاری در ایران تنها شرح و توصیف جنگ‌ها و فتوحات نظامی سلاطین، موضوع نگارش مورخان قرار گرفته و مسائلی چون کیفیت زندگی عامه، آداب و رسوم و سایر مظاهر فرهنگ مردم از نظر دور مانده است. اما سیاحان و ماجراجویان در شرح و توصیف احوال، خصوصیات جامعه و مردم، آزاد و رها بوده‌اند و از این لحاظ ترجمه آثار آنها اطلاعات وسیعی را در دسترس پژوهندگان فرهنگ مردم ایران، به ویژه درباره عزاداری در محرم قرار می‌دهد.

به بهانه ورود به ایام محرم و شهادت سیدالشهدا حضرت امام حسین (ع) برایم جالب بود بدانم مراسم عزاداری در دوران صفویه چگونه بوده است تا با هیئات و مراسم کنونی مقایسه کنم؛ البته به غیر از برخی موارد نامطلوب، اکنون پیشرفت بسیار خوبی در برگزاری مراسمات می بینیم، در عین حال که سبک سنتی همچنان حفظ شده است.

کتب محرم

در دوره صفویه در مراسم سوگواری، روضه خوانی معمول بود. عنوان روضه خوانی از نام یکی از کتاب های «حسین واعظ کاشفی» به نام «روضه الشهدا» گرفته شده است. مراسم عزاداری ماه محرم و عاشورا در دوره صفوی انجام می گرفته اما اجرای مراسم تعذیه یا شبیه خوانی در این دوره معمول نبود. در مراسم عزاداری در دوران صفویه قمه زنی رایج بوده است. در روز عاشورا قمه زنان ابتدا سر خود را با تیغ می تراشیدند و بعد با قمه به سرخود می کوبیدند و صورت و سر خود را به طرز فجیعی خون آلود می کردند و بعد دست هایشان را با پنبه های آغشته به روغن می سوزاندند. متاسفانه اکنون هم این مساله قمه زنی انجام می گیرد و مروج آن هم همین گروه های تکفیری شیعه به اسم «شیعیان انگلیسی» هستند که با ایجاد شبکه های امام حسین و فدک و غیره توسط شخصی به اسم «سید صادق شیرازی» هدایت می شوند. این افراد به شدت بر قمه زنی و زنجیر تیغی و راه رفتن بر روی شیشه و آتش تبلیغ می کنند که قطعا موجب خدشه دار شدن وجهه ی شیعیان در جهان می شود و علیرغم تاکیدات رهبر معظم انقلاب باز توسط این عوامل شاهد این انحراف هستیم.

تاورنیه که در حضور شاه سلیمان ناظر مراسم سوگواری ماه محرم بوده می نویسد:

(شاه سلیمان در ساعت ۷ صبح در وسط تالار جلوس کرده و بزرگان همه به پا ایستاده بودند. مسئولیت برپایی نظم به بیگلربیگی سپرده شده بود. بعد از آن سواری مسلح به تیر و کمان و شمشیر وارد شد و هفت سوار دیگر از عقب او آمدند که هر یک نیزه ای در دست داشتند و به هر نیزه سر بریده ای دیده می شد، آن سرها متعلق به اوزبکان بود. پس از آن حدود سیصد نفر از پناهندگان عثمانی وارد میدان شدند و تقاضای پناهندگی کردند و شاه با تقاضای آنان موافقت کرد.

بعد از آن بیگلربیگی شروع به داخل کردن دسته ها کرد. هر دسته عماری داشت که هشت تا ده نفر آن را حمل می کردند و در هر عماری تابوتی گذاشته و روی آن را با پارچه زری پوشانده بودند. در بعضی از عماری ها طفلی شبیه نعش بود و کسانی که دور عماری را احاطه کرده بودند گریه زاری می کردند. این اطفال شبیه دو طفل (احتمالا مسلم بن عقیل) یا طفل امام حسین (ع) بودند که بعد از شهادت امام، به شهادت رسیدند.

زمانی که دسته ها و جمعیت در میدان پر شدند علیرغم ممانعت بیگلربیگی باز چند نفر بنای دعوا گذاشتند زیرا اظهار شرارت و رشادت را در حضور شاه برای خود افتخار می دانستند و عقیده داشتند اگر در آن موقع کشته شوند شهید محسوب می شوند. بیگلربیگی برای جلوگیری از بی نظمی فورا دستور داد پنج فیل از میان منازعان عبور دادند و نزاع را متوقف کرد. مراسم تا ظهر به طول انجامید و پس از آن شاه تالار را ترک گفت. مردم و دسته ها از میدان حرکت کرده و تمام آن روز عماری ها را در شهر گرداندند ولی هر وقت دو دسته به یکدیگر می رسیدند به منظور جلو و عقب رفتن با هم دعوا و نزاع می کردند و سر و دست یکدیگر را می شکستند. اسلحه ی آنان چماقی شبیه دیلم بود و مجاز به حمل شمشیر و یا اسلحه ی دیگری نبودند.

اولئاریوس که در اردبیل شاهد عینی مراسم بوده می نویسد:

مراسم در میدان بزرگ شهر انجام می گرفت. در طرف چپ میدان صندلی هایی به طور منظم چیده شده و روی آن قالیچه های زیبایی انداخته بودند. خان ما را بر آن صندلی ها نشاند و خود تنها در طرف راست بر روی زمین نشست. در مقابل ما سفره بلندی پهن بود که پر از خوراکی های شیرین و شربت های معطر بود. جلوی سفره شمعدانِ مسینی که در آن شمع های مومی کلفت گذاشته بودند قرار داشت. چراغ های دیگر نیز که با پیه و نفت می سوخت، روشنایی محوطه را تامین می کرد. به دیوارهای میدان چند صد چراغ با گچ استوار کرده بودند و در طول میدان و بر فراز آن شمار زیادی فانوس به چشم می خورد که روی آنها کاغذهای رنگین کشیده و به طناب بلندی آویزان کرده بودند.

شمار زیادی از اهالی شهر در میدان گرد آمدند. عده ای بر زمین نشستند و گروهی نیز در حالی که مشعل و ترکه و نارنج به دست داشتند دایره وار قرار گرفتند و آغاز به خواندن کردند. ویژگی این بخش از مراسم در آن است که اردبیل پنج خیابان اصلی بزرگ دارد و هر یک از آنها مختص به صنف معینی است. این اصناف هر کدام دسته ویژه جداگانه ای تشکیل داده اند و برای خود مداحان جداگانه ای دارند. صنفی که بهترین سروده و نوحه را ارائه دهد، مشهور می شود. این گروه ها به مدت دو ساعت یکی پس از دیگری به نوبت عزاداری می کنند. در قسمت چپ گروهی متشکل از هفت جوان برهنه، خود را از سر تا به پا به نفت و خاک زغال، سیاه و براق کرده سنگ هایی را که در دست داشتند به یکدیگر می کوبیدند و فریاد می کردند: یا حسین، یا حسین، یا حسین. این عمل گویا بزرگ ترین مفهوم سوگواری را می دهد و تمثیلی از شهادت مظلومانه امام حسین (ع) را به یاد آورند، ولی ما در آن روز این اشخاص را ندیدیم.

برچسب‌ها: , , , , ,

FacebookTwitterGoogle+TelegramWhatsAppLineYahoo MessengerLinkedInPinterestTumblr

مطالب مرتبط

  1. آرامش می‌گه:

    خیلی جالب بود…خوبه عزادریهای سنتی و اصل ایرانی برای بزرگان دین نهادینه میشد

  2. ناشناس می‌گه:

    البته زمان صفویه عزاداریهای خوبی هم بوده که نمونه آن را در سفرنامه پیترو دلاواله میخونیم . قمه زنی قطعا از تاریخی وارد عزاداریها شده کاش دقیقا به آن تاریخ اشاره میکردید.

  3. ناشناس می‌گه:

    بسیار زیبا و جالب بود
    تشکر

  4. مریم می‌گه:

    با تشکر از توضیحات زیبای شما در وصف مذهب در تاریخ گذشته و بنا بر تو ضیحات شما تغییرات محسوسی ایجاد نشده نسبت به زمان حال !!! هنوز بعضی از خرافات صفوی برجامانده ! ای کاش برای امام حسین به گونه های بهتر قدردانی میشد !

  5. تشکر می‌گه:

    عالی بود
    ای کاش تاریخ عزاداری را از زمان امام سجاد (ع) تا زمان حال بررسی میکردین

نظر شما
نام :

ایمیل :

از درج کامنت های توهین آمیز معذوریم
متن کامنت :
 


میدان نیوز
میدان نیوز
حوزه و روحانیت
حوزه و روحانیت
جوان انقلابی
جوان انقلابی
انقلابی شدن
انقلابی شدن
اصفهان شرق
اصفهان شرق
تبلیغات
تبلیغات
گفتمان نیوز
گفتمان نیوز
وعده صادق
وعده صادق