شنبه ۲۸ مهر ۱۳۹۷
اخبار اصفهان
سرتیتر اخبار
سرویس: اجتماعی
چاپ خبر
۰۷:۵۸ - ۱۳۹۶/۰۹/۲۹
گفتگو با دکتر مینا خادم الفقرا مدرس دانشگاه
 یلدا یکی از اسناد هویت ملی ماست/ باید افسانه های کهن ایرانی رمزگشایی شود   

اگر ما هیچ تلاشی نکنیم همه فرهنگهایی که به یادگار مانده است را از دست خواهیم داد. جای تاسف دارد ولی حداقل در مهدکوک ها، مدارس یا دانشگاهها هالوین برگزار نکنند و ولنتاین را آموزش ندهند. مردم می توانند یک روز در ماه کنار هم جمع شوند، دور از تجملات خیلی ساده از حال هم با خبر شوند و شاد باشند

ندای اصفهان- نفیسه قاسمی:

یلدا طولانی ترین شب است که پرده سیاهی بر زمین کشیده می شود. دمیدن هاله هایی از مهر و عشق در کانون گرم خانواده، این همان پایان تاریکی است، فرصتی برای بیشتر با هم ماندن، عهد و پیمان ها را محکمتر کردن. چه تاریکی غمبار و طولانی در راه داریم، اجرای مراسم هالوین، ولنتاین و… اینها بر اسناد تاریخی ایران سایه انداخته اند.

عده ای می خواهند هویت ملی از یادها برود؛ چه هزینه گزافی را آیندگان پرداخت خواهند کرد. عده ای به قول خودشان روشنفکر، برای از میان بردن هویت و سند ایرانی، کودک خود را در کشور دیگر به دنیا می آورند. کجای مسیر هستیم. این تمدن چند هزار ساله ای که از آن دم می زنیم کجاست؟

به مناسبت شب یلدا گفتگو می کنیم با خانم دکتر مینا خادم الفقرا، دبیر رسمی آموزش و پرورش و مدرس دانشگاه.

***

ندای اصفهان: اهمیت برگزاری شب یلدا چیست؟

مینا خادم الفقرا: یلدا در اصل یک واژه سریانی به معنی میلاد است. جشن میلاد مسیح در قرن چهارم ثبت شده است و این جشن در اصل جشن ظهور میترا بوده است. آیین مهر پرستی و کیش عیسی مسیح با هم رقیب بوده اند. بهتر است که بگویم این اتفاق همان ظهور میترا است و این خود باعث می شود که این دو موضوع به هم نزدیکتر شودند.

در فرهنگ مسیحیت روز یکشنبه مخصوص خورشید است. روز جشن ظهور خورشید و یا مهر زایش عیسی مسیح و صعود به سوی آسمان است ضمن اینکه در آیین ما میترایست نجات دهنده است و عیسی مسیح هم نجات دهنده است.

ندای اصفهان: عده ای از مردم که مسیحی هم نیستند گرایش پیدا کرده اند که سال نو میلادی را جشن بگیرند. این به صحبت شما مربوط می شود؟

– لزومی به این جشن نیست. ما به دین مسیحیت و پیروانش چه در ایران و چه هر کجای دنیا باشند احترام می گذاریم و برای تک تک آنها ارزش قائلیم و حضرت مسیح هم پیامبر الهی است ولی اصل وظیفه ما زنده نگه داشتن فرهنگ های کهن ایران است. وقتی شب یلدا داریم چرا این شب را جشن نگیریم؟

مسیح جلوه ای از ایزد میتراست یعنی ما در گذشته این آیین را داشته ایم. بنابراین فرهنگ ما کهن و دیرینه تر است. ما می توانیم به فرهنگ خود افتخار کنیم. یلدا با آداب و رسومش برای ما بسی افتخار است. نکته شگرف در مورد یلدا اینکه هر گردش کیهانی در واقع گذر از کهنه به نو است که گذشتگان ما به برکت زندگی بهتر جشن می گرفتند.

شب چله یا همان شب اول دی ماه همانند شب آغاز سال است با توجه به اینکه گذر از کهنه به نو صورت می گیرد و این قضیه که تاریکی و ظلمت زاییده اهریمن است و روشنایی آفریده اهورا، از دیرباز سیاهی و تاریکی شب جولانگاه اهریمن بوده است (بخاطر غیبت خورشید)، اهریمن در شب یلدا یا همان شب چله به آفریده ها و جهان کیهان شورش می کند و به آنها آسیب می رساند. بخاطر همین این شب نامبارک است و هم صحبتی با حُکام را هم شوم می دانند. حضرت حافظ در این خصوص می فرمایند: «صحبت حُکام ظلمت شب یلداست.»

در واقع شب یلدا دور کردن ارواح شرور بوده که تا پاسی از صبح در انتظار تولد خورشید بیدار می نشینند. نیاکان ما چراغ خانه را می افروختند و سفره شب چره یا همان سفره یلدا پهن می کردند. هدف این بوده است تا طلوع صبح بیدار بمانند تا نیروهای اهریمنی را دور کنند. معتقد بودند که همه کنار هم بیدار باشند و شادی کنند. کنار هم بودن اجازه نمی دهد که اهریمن در آنها نفوذ کند.

متاسفانه در زندگی کنونی ارتباطات کمرنگ و افسردگی ها زیادتر شده؛ افسردگی هم نشانه اهریمن است. وقتی ما دور هم جمع شویم و سعی کنیم به هم نزدیکتر شویم شاد می شویم و این چقدر زیباست.

ندای اصفهان: آیا مراسم های خاصی در شب یلدا انجام می دادند و آیا اقوام مختلف ایران فرهنگ های بخصوصی داشتند؟

– در ایران باستان جشن های مختلفی برگزار می شد در تمام آنها سفره وجود داشته است که نوعی آرامش برای افراد بوده است. نمونه شب یلدا، نوروز بزرگترین جشن محسوب می شده است. حتی جشن مهرگان داشتیم که کنار هم می نشستند و شادی می کردند. حتی این نذری دادن هم که از بحث مذهبی وارد فرهنگ ما شده است به نحوی به سفره های ما ربط داشته است که افسردگی و غم ها را دور می کند. یک دورهمی که شاید نشات گرفته از فرهنگ ماست.

شب یلدا در مناطق مختلف بنابر مقتضات اقلیمی مراسم ها متفاوت بوده است مثلاً گیاه آفتابگردان بخاطر شباهتش به خورشید و گردش همزمان با گردش آفتاب، رسم بوده که تخمه آفتابگردان در سفره ها باشد. هندوانه، سیب و انار یک اعتبار خاصی در ایران باستان داشته است. انار نماد میوه بهشتی در فرهنگ و آیین میترا بوده است. در زرتشت نامه که تلفظ صحیحیش زراتشت نامه است، هم آمده است شاهزاده اسفندیار بخاطر اناری که زرتشت به او داد رویین تن شد.

رزتشتیان از شاخه انار یا خود میوه در سفره استفاده می کردند ضمن اینکه سیب نماد باروری، رویش و جاودانگی هم بوده است. هر منطقه که این میوه ها بیشتر بوده سر سفره ها هم دیده می شده حتی زمانیکه داماد خونچه میوه را به خانه عروس می فرستاد، انار حائز اهمیت بوده است. الان که خدا را شکر همه چیز در اختیار عموم مردم است. عامه مردم معتقدند که خوردن این میوه ها بیماری را ریشه کن می کند و طبع سرد این میوه ها گرمای تابستان را بی اثر خواهد کرد.

ندای اصفهان: آیا در گذشته هم آجیل و خشکبار بر سر سفره ها می آوردند؟

– آوردن میوه های خشک و آجیل ها مانند: انجیر خشک، پَر هلو و زردآلو، خرما و کشمش اینها هم جزء مراسم بوده است. در فرهنگ زرتشتی در ایران باستان هر روز ماه یک اسم مخصوص به خود داشته است. روز اول هر ماه اورمَزد یا هرمز نامیده می شده است که اول هر ماه متعلق به اهورا مزدا بوده است. شب یلدا که فردایش روز اول دی ماه بوده که متعلق به اهورا مزدا است که باز هم بسته به منطقه جغرافیایی خشکبارشان هم متفاوت بوده است.

ندای اصفهان: مردم ایران باستان راجع به شب چله چه افسانه هایی داشتند؟

– افسانه هایی بسیار زیبا و دلنشین که منطقه به منطقه متفاوت است. مردم کرمان بر این باور بوده اند که در شب یلدا باران برای فقرا پشته هیزم می آورد که تبدیل به طلا می شود. حکمتش این بوده که کرمان منطقه کویری است و سرمای وحشتناکی دارد و هیزم در سرما برای فقرا حکم طلا داشته است. در واقع می خواستند آنها را دلگرم کنند و به این امید بیدار بمانند و دعا کننند و منتظر هدایا باشند.

لرهای غیور که حالت های عاشقانه زیاد داشته اند و دارند، افسانه بسیار زیبایی در خصوص شب یلدا دارند. در فرهنگ آریایی ماه مذکر و خورشید مونث است. آقای ماه عاشق خورشید خانم می شود و تمام شب را منتظر می ماند که خورشید بیایید و در سحرگاه راه را به خورشید ببندد و به او ابراز علاقه کند اما وقتی خورشید می آید او خوایش می برد.

ماه تاسف می خورد و مدت طولانی در حسرت این آرزو می ماند که شبی از یک ستاره خواهش می کند که اگر خوابش برد او را بیدار کند، ستاره هم می پذیرد. او زمانیکه خورشید را می بیند ماه را بیدار می کند و او پیش خورشید می رود و به او ابراز علاقه می کند و ساعتها در کنار هم می مانند و خورشید مسئولیت خود را فراموش می کند و دیرتر از همیشه طلوع می کند و یلدا طولانی ترین شب سال می شود. از این جهت مردم چون خورشید وظیفه اش را فراموش کرده است ناراحت هستند و دعا می کنند که او طلوع کند و ماه و خورشید هر سال سالگرد عشقشان را جشن می گیرند و بازتاب آن بازآفرینی خورشید دیگر است.

شب یلدا حکمت روحی و روانی داشته است. آرامش، آرام کردن هیجانات و امید بخشیدن به مردم و منتظر ماندن برای دمیدن صبح صادق است. یلدا نماد انسجام و پیوند فرهنگها است.

ندای اصفهان: جای تاسف دارد که بگویم در بعضی از مدارس یا مهدکودکها مراسم هالوین برگزار شد. زمانیکه فرهنگ غرب با فرهنگ ایرانی در آمیخته می شود کودکان ما چگونه باید این تناقض ها را تشخیص دهند؟

– هالوین با فرهنگ ما هیچ تناسبی ندارد. هیچ اشکالی ندارد اینکه لباس مبدل می پوشند و به هم شکلات می دهند ولی ما بهترینها را در فرهنگ خودمان داریم. همان قاشق زنی در چهارشنبه سوری، ما هم در کودکی اجرا می کردیم و برای ما حکم سرگرمی را داشت؛ چادر سر می کردیم و با قاشق به کاسه می زدیم و از در خانه ها آجیل می گرفتیم.

ولی حکمت قاشق زنی این بوده است که مردم فقیری که از لحاظ مالی وضعیت خوبی نداشتند بخاطر حفظ آبرویشان و اینکه شناخته نشوند صورتشان را می پوشانند و از در خانه ها آجیل شب عید خود را تهیه می کردند. ما با این بازی می توانیم به کودکان خود آموزش دهیم که باید در حد توان به فقرا کمک کنیم. الان هم که حساب بانکی هست ما باید رسومات خود را حفظ کنیم و فلسفه اش را هم به کودک بگوییم.

ندای اصفهان: مسئولین و نهادها و صدا و سیما چه کمک هایی می توانند انجام دهند که شب یلدا هر چقدر باشکوه تر برگزار شود؟

– متاسفانه امروزه ما مشغول و گرفتار مسائل پیرامون خودم هستیم و پیله ای دور خود تنیده ایم. البته چاره ای هم نداریم و ناگزیریم. اگر رسانه عمومی فیلم جذابی نداشته باشد متاسفانه مردم به سمت ماهواره کشیده می شوند و برنامه های سالم در اختیارشان نخواهد بود. عده ای هم دچار جهل و نادانی و تعصبات هستند.

همه با دین موافقیم و با فرهنگ ملی زندگی می کنیم. ما می توانیم برای کسانی که دنبال داستانهای عاشقانه هستند، از افسانه لرها فیلمی بسازیم و برای مردم به نمایش بگذاریم. یلدا فرهنگ کهن و باستانی است که باید زنده بماند. دور هم جمع شدن حتی در نگاه دینی باعث وحدت و انسجام می شود که هویت فرهنگی و ملی ما استوارتر شود. باید رازها و افسانه های کهن ایرانی رمزگشایی شود.

ندای اصفهان: با توجه به غربزدگی که با فرهنگ ما پیوست می شود، دردناک است ولی می شنویم که بازیگر یا خواننده ای بچه خود را در کشور دیگر به دنیا آورده است. بنظر شما ما برای آیندگان چه خواهیم داشت؟

– اگر ما هیچ تلاشی نکنیم همه فرهنگهایی که به یادگار مانده است را از دست خواهیم داد. جای تاسف دارد ولی حداقل در مهدکوک ها، مدارس یا دانشگاهها هالوین برگزار نکنند و ولنتاین را آموزش ندهند. باید راجع به این مطالعه شود که یک روزی به عنوان روز مهر و عشق نامیده شود. مثلاً فیلم زیبای خفته را تمام کودکان ما دیده اند ولی ما چنین داستانی را در هفت پیکر نظامی داریم به نام بانوی حصاری. نمونه افسانه گیسو کمند هم همان زال و رودابه است. سیندرلا هم داریم ولی جز کسانی که راجع به این داستانها تحقیق کرده اند بقیه بی اطلاع هستند.

آمریکا یا اروپا برای فرهنگشان وقت و هزینه گذاشته اند و برای ما هم صادر می کنند. وقتی که ما فرهنگ غنی داشتیم اصلاً آمریکایی وجود نداشت. تجمل گرایی و چشم و هم چشمی به فرهنگ ما اضافه شده است. ما باید فرهنگ اصیل ایرانی را به نسل بعد انتقال دهیم. مردم می توانند یک روز در ماه کنار هم جمع شوند، دور از تجملات خیلی ساده از حال هم با خبر شوند و شاد باشند.

فرهنگ را آموزش دهیم؛ هدف اصلی نیاکان ما از دور هم جمع شدن دور کردن نیروهای پلید و نزدیکی به همدیگر بوده است. در اسلام هم دوری از شیطان مطرح شده است که در مناسک حج آن را اجرا می کنند و دور هم جمع شدن همان صله رحم است.

انتهای پیام/

برچسب‌ها: , , , ,

مطالب مرتبط

  1. ناشناس گفت:

    عالی بود

  2. فائزه باقرپور گفت:

    بسیار زیبا بود
    واقعا ممنون.

نظر شما
نام :

ایمیل :

از درج کامنت های توهین آمیز معذوریم
متن کامنت :
 


به توان تشکیلات! (کتاب تقدیرشده منتقدین) 09132706715
به توان تشکیلات! (کتاب تقدیرشده منتقدین) 09132706715
سفریاران، بلیط ارزان هواپیما، تور گردشگری سراسر کشور
سفریاران، بلیط ارزان هواپیما، تور گردشگری سراسر کشور
تبلیغات در مردمی ترین سایت استان اصفهان؛ 09132706715
تبلیغات در مردمی ترین سایت استان اصفهان؛ 09132706715
پایگاه خبری رهیافته
پایگاه خبری رهیافته
اصفهان شرق
اصفهان شرق
وعده صادق
وعده صادق
گفتمان نیوز
گفتمان نیوز