سه شنبه ۲۶ تیر ۱۳۹۷
اخبار اصفهان
سرتیتر اخبار
چاپ خبر
۰۷:۲۶ - ۱۳۹۶/۰۹/۰۷
نشست تخصصی امکان ها و بایسته های تمدن سازی اسلامی در کشاکش فقه و فلسفه
 عبدالکریمی: اندیشه تمدن سازی همان ظهور خودبنیادی غربی است/ متولی امامی: امکان های فراوانی برای تمدن سازی اسلامی در دست داریم   

موضوع امکانِ ساختن تمدنی اسلامی در سالهای اخیر با واکنش طیف وسیعی از نظریه پردازان مواجه شده است. طیفی که یک سر آن را پژوهشگرانی همچون دکتر بیژن عبدالکریمی بعنوان مخالف و یک سر دیگر آن را موافقانی همچون دکتر متولی امامی شکل می دهند

به گزارش خبرنگار ندای اصفهان، نشست تخصصی بررسی امکان ها و بایسته های تمدن سازی اسلامی شب گذشته با حضور حجت الاسلام دکتر سید محمدحسین متولی امامی و همچنین دکتر بیژن عبدالکریمی به همت موسسه مطالعات تمدن اسلامی در سالن فرهنگ امامزاده درب امام برگزار شد.

این نشست که با حضور اساتید حوزه و دانشگاه و صاحب نظران عرصه علوم حوزوی و دانشگاهی تشکیل شده بود ابتدا با ارائه مطلب کوتاه هر دو استاد مدعو آغاز گردید.

تمدن سازی اسلامی یکی از مهمترین مسائل مطرح شده پیرامون انقلاب اسلامی است که در سالهای اخیر و با توجه به شرایط پشت سر و پیش روی انقلاب اسلامی ایران به شدت مورد توجه پژوهشگران علوم انسانی قرار گرفته است. موضوع امکانِ ساختن تمدنی اسلامی در سالهای اخیر با واکنش طیف وسیعی از نظریه پردازان مواجه شده است. طیفی که یک سر آن را پژوهشگرانی همچون دکتر بیژن عبدالکریمی بعنوان مخالف و یک سر دیگر آن را موافقانی همچون دکتر متولی امامی شکل می دهند.

عقلانیت در جامعه تسری پیدا کند

حجه الاسلام متولی امامی آغاز کننده بحث بود و بنابر نظر اکثریت حضار مقرر شد ابتدا دکتر متولی امامی مدعای خود مبنی بر امکان تمدن سازی اسلامی را مطرح کرده و پس از آن دکتر عبدالکریمی نقد خود بر این نظریه را ارائه کند.

متولی امامی در ابتدا ضمن ارائه تعریف تمدن اسلامی بدین صورت به شرح نظریه خود پیرامون امکان ها و بایسته های تمدن سازی اسلامی پرداخت: آن چیزی که تحت عنوان تمدن اسلامی مطرح می شود ابتدا نیازمند توضیح مفهومی، سپس تبیین شاخصه ها و پس از آن بررسی امکان ها و بایسته هاست.

وی افزود: تمدن در نگرش ما تعین عقلانیت در جامعه است. هنگامی که ما مسائل جامعه را بر اساس مبانی اسلامی خودمان بررسی می کنیم و برای آنها راه حل ارائه می دهیم در حقیقت عقلانیت را در جامعه تعین می بخشیم و موجبات ظهور و بروز تمدن اسلامی را فراهم می کنیم.

وی با نگاهی به نظریات دکتر عبدالکریمی گفت: ما اگر معتقدیم جوامع و فرهنگ ها ارگانیک و شبکه ای هستند پس دیگر نگاه خُرد به جامعه برای حل مشکلات کافی نیست؛ اگر بناست جامعه رشد پیدا کند عقلانیت باید بطوری که هم راهبردی برای حل مساله پیدا شود و در هم در عین حال حوزه های دیگر حیات بشر دچار بحران نشود در جامعه تسری پیدا کند.

وی همچنین در تعریف مهندسی فرهنگی گفت: ما برای حل مشکلات جامعه نیازمند عقلانیت هستیم. اگر این عقلانیت ما مبتنی بر مبانی خاص خودمان باشد و بر اساس آنها نسخه حل مشکلات جامعه را بپیچیم این می شود همان مهندسی فرهنگی که صحبت از آن زیاد شنیده می شود.

وی همچنین در موضوع نحوه ایجاد تمدن ها افزود: ما معتقدیم تمدن ها از حیثی ساختنی و از حیثی زایشی هستند؛ حاکم جامعه اسلامی وظیفه ریل گذاری برای حرکت جامعه را دارد. همچنین ما معتقدیم تمدن ها مشکک هستند، ما در دوران صفویه هم تمدن داشتیم. الان هم تمدن داریم. هرکدام بطور تشکیکی تمدن هستند.

تمدن مطلوب نهایی از معبر فقه

وی توضیح داد: لکن تمدن مطلوب نهایی هنگام ظهور شکل می گیرد. راهبرد تشیع در زمان های مختلف متفاوت است؛ تشیع معتقد به یک نسخه واحد برای طول تاریخ نیست، زمانی سلطنت مأذونه در دوران صفویه حجیت پیدا می کند و یک زمان ولایت فقیه.

این کارشناس دینی تصریح کرد: معتقدیم هرچند شروع تمدن ها از دل فلسفه و حکمت بوده و هست لکن مسیر تمدن سازی از معبر فقه می گذرد. به همین جهت است که شیعه تابع مجتهد زنده است و برای خودش مبنای مقتضیات زمان شرایط خاص زمان را تعریف می کند.

وی در پایان صحبت اولیه خود با طرح سوالی پیرامون انقلاب اسلامی گفت: اینکه در تاریخ پرتاب شده ایم و شرایط تاریخی بر اراده ما موثر است را قبول داریم، لکن سوال اینجاست که آیا انسان توان امکان سازی برای تغییر شرایط را دارد یا نه؟ آیا کاری که امام خمینی انجام داد را تغییر شرایط می دانیم یا خیر؟

در ادامه دکتر عبدالکریمی ضمن ارائه مطالب اولیه خود پاسخ کوتاهی به صحبت های دکتر متولی امامی داد. وی گفت: به نظرم در ابتدا مهمترین مساله این است که برای داشتن یک صحبت دوطرفه خوب و رسیدن به نتیجه باید یک زبان مشترک وجود داشته باشد. در بحث فعلی واژه تمدن در لسان من و دکتر متولی امامی معنای واحدی ندارد.

وی تشریح کرد: تعریف تمدن از نظر بنده بزرگترین واحد مطالعاتی علوم اجتماعی و تاریخ است. وقتی می گوییم تمدنِ چینی، هندی و یا یونانی منظور ما یک مجموعه بسیار وسیعی از مولفه های فلسفی، دینی، حقوقی، ادبی و غیره است، و این با آنچه دکتر امامی تحت عنوان تاثیرگذاری حاکم اسلامی و سیاست مطرح می کند بسیار متفاوت است.

تمدن ها ظهور می یابند، تاسیس نمی شوند

وی همچنین در مورد امکان ساختن تمدن ها افزود: تمدن ها ظهور می یابند، تاسیس نمی شوند. هیچ تمدنی از صفر شروع نشده است. حتی تمدن اسلامی حضرت محمد (ص) نیز تاریخی بسیار دیرینه تر از زمان حیات پیامبر دارد. تمدن امری اعم از دین است که ظهور و حدوث دارد لکن نمی تواند متعلق اراده بشری تولید شود. تولید تمدن مقوله ای مانند تولید زندگی یا تاریخ است. درحالی که زندگی یا تاریخ، پیش، با و پس از ما وجود دارد.

وی پس از تشریح زمینه پیدایش نظریه های تمدن سازی افزود: قرار بود انقلاب ایران گامی در جهت مقابله با فرهنگ غرب باشد؛ نزاع اصلی ما با فرهنگ غرب خودبنیادی آنهاست. غرب یعنی فرهنگ اومانیستی و نزاع اصلی ما با غرب بر سر همین مساله است. زبان در غرب به معنای مجموعه قراردادهای بشر برای انتقال مفاهیم تعریف می شود. تاریخ به معنای مجموعه رخدادهای بشر در طول زمان تعریف می شود. تکنولوژی و غیره همینطور. اندیشه تمدن سازی ظهور خودبنیادی غربی در ماست.

تمدن ها متولد می شوند و از بین می روند

وی در پایان بخش اول سخنان خود گفت: تمدن ها متولد می شوند و از بین می روند. به عبارت بهتر با تمام شدن یک تمدن یک فصل از تاریخ تمام می شود و با تولد تمدنی دیگر فصل جدیدی از تاریخ آغاز می شود، و یا به عبارت دیگر یک آنتولوژی می رود و یک آنتولوژی دیگر جایگزین آن می شود.

وی افزود: اما مساله مهم اینجاست که تحول در وجودشناسی امری بشری نیست. ظهور حقیقت از اراده بشر تبعیت نمی کند بلکه این اراده بشر است که تابع ظهور و بروز حقیقت است. باور من این است که اعتقاد ما به تمدن سازی به معنای خودبنیادی، بشر بنیادی و عین سکولاریسم و نهیلیسم است.

درگیر انفعال و جبر تاریخی نشویم

دکتر متولی امامی در قسمت دوم سخنان خود گفت: اینکه تمدن ها در ذیل تاریخ اتفاق می افتند را همه قبول داریم. اما اگر بگوییم اراده ما تابع تاریخ ماست درگیر جبر تاریخی شده ایم. به نوعی با این نوع نگرش دچار یک انفعال درونی شده ایم که تاریخ ما را با خود می برد.

وی با اشاره به سخنان دکتر عبدالکریمی افزود: اینکه ما تمدن را امری اعم از دینی بودن یا نبودن بدانیم اشتباه است. وقتی در فرهنگ اسلامی بر اساس مبانی اسلامی به نیازهای جامعه پاسخ داده می شود در حقیقت تمدن رنگ و بوی دینی به خود می گیرد؛ ما به این می گوییم تمدن اسلامی.

وی با نگاهی به تاریخ جمهوری اسلامی ایران گفت: همین امکان هایی که انقلاب اسلامی در دهه های اخیر فراهم کرده است را نگاه کنیم؛ این امکان ها می توانند به تعین عقلانیت در جامعه کمک کنند یا خیر؟ شما می فرمایید باید به فقر و بیکاری بپردازیم. ما معتقدیم اگر می خواهیم پاسخی برای این مسائل داشته باشیم باید نقش پایگاه سیاست و نسبت آن با مردم را مشخص کنیم.

وی تاکید کرد: هیچ تمدنی نیست که از معبر سیاست گذر نکرده باشد. حالا این ظرفیت در جهان عرب و ترک که وجود ندارد، در شرایط فعلی این امکان در بستر فرهنگ ایرانی به نام جمهوری اسلامی شکل گرفته است؛ آیا امکان نوشتن الگوی پیشرفت بر مبنای عقلانیت مدنظر ما وجود ندارد؟ ما اسم این ریل گذاری را تمدن زایی اسلامی می گوییم.

انسان سبب حدوث تمدن است اما بدون آگاهی خودش

عبدالکریمی نیز در ابتدای بخش دوم سخنان خود گفت: انسان سبب حدوث تمدن است اما بدون آگاهی خودش. تلاش انسان ها در یک نسبت کلی با جزئی معنا پیدا می کند. آن زمان که ابن سینا و فارابی نظریه های فلسفی خود را ارائه می کردند هیچکدام نمی دانستند ما روزی آنها را بنیانگذاران حکمت اسلامی می نامیم.

وی افزود: نمی شود ابتدا نام تمدن اسلامی را وسط گذاشت بعد برای پرکردن خلأهای آن به دنبال مواد خام اولیه گشت. ما معتقدیم انسان حامل حدوث حقیقت است اما این اراده انسان ها نیست که موجب آن می شود.

وی همچنین با اشاره به سخنان دکتر متولی امامی افزود: ما معتقد به جبرگرایی نیستیم؛ ما معتقدیم اینکه ما در جهان هرکاری می توانیم بکنیم اشتباه است. اراده گرایی بزرگترین توهم تاریخ است.

وی توضیح داد: عقلانیت بر دو دسته است؛ عقلانیت ذهنی، انتزاعی، توهمی و عقلانیت تاریخی و انضمامی. نه اینکه انسان در این جهان قادر به انجام هیچ کاری نیست لکن انسان قادر به انجام همه کارها نیز نیست.

این استاد دانشگاه گفت: شما معتقدید یک حادثه سیاسی(انقلاب ایران) توانسته است امکانات را محقق کند؟ خب بحران ها را ببینید؛ بحران خانواده، مسایل جنسی، پرونده های قضایی و از همه مهمتر هولوکاستی به نام آموزش و پرورش. ما دچار عقلانیت متوهم شده ایم. می خواهیم تمدن بسازیم در حالیکه عناصر اربعه آب و هوا و آتش و خاک کشورمان دچار مشکل است. و من اینها را نه برای تضعیف وضع موجود که از سر دردمندی برای حل مشکلات جامعه فریاد می زنم.

حرکت در مسیر آرمان، همان تمدن سازی است

متولی امامی در بخش پایانی سخنان خود با اشاره به امکانات ایجاد شده برای ساختن تمدن اسلامی گفت: اگر ما در جامعه یک آرمانی در تناسب با فرهنگ خودمان داشته باشیم و در مسیر رسیدن به آن موانع را از سر راه برداریم در حقیقت در مسیر ساختن تمدن اسلامی قدم برداشته ایم.

وی تصریح کرد: وقتی به سابقه ۱۴۰۰ ساله علمای مسلمان نگاه می کنیم در عین ارائه راه حل مشکلات در هر دوره با توجه به شرایط آن زمان، می توانیم یک خط سیر مشخص ناخواسته ای در تلاش های علما بیابیم. حالا در ادامه این مسیر انقلاب اسلامی امکان هایی ایجاد کرده است که ما بطور مثال در ضمن کمک نظامی به یمن، فرهنگ و سبک زندگی شیعی را به آنها ارائه می کنیم. پس انقلاب اسلامی یک پدیده سیاسی نیست، یک پدیده کاملا فرهنگی است.

وی در ادامه ضمن اشاره به مساله تولید علم افزود: ما معتقد به تصرف هستیم و ناظر به مسائل خودمان راهبردهای علوم مختلف را تولید می کنیم. در این حالت ما مرحله به مرحله با ارائه راهبردهای مطابق با مقتضیات زمان نسخه های تصرفی تعریف می کنیم.

وی به عنوان مثال گفت: وقتی آوینی می خواهد از سینما که به قول خودش با قوای غضب و شهوت انسان کار می کند «روایت فتح» بسازد که در ضمن استفاده از امکان سینما، جهت دهی خودش را داشته باشد، ما به این «علم جدید» می گوییم. قطعا برنامه ریزی های ما محدود به امکان ها خواهد بود اما معتقدیم ما امکان های فراوانی در دست داریم.

وی در پایان در تعریف کامل تمدن اسلامی گفت: ما تمدن اسلامی را شرایطی می دانیم که در آن امکان های بیشتری برای بندگی و عبودیت و امکان های کمتری برای طغیان و گناه وجود داشته باشد.

تفکر دینی خودبنیادانه نیست

دکتر عبدالکریمی در بخش پایانی سخنان خود ضمن اشاره به ارائه تعاریف مختلف از اسلام گفت: اسلام عرض بسیار عریضی پیدا کرده است که یک سر آن را داعش و بوکوحرام و سر دیگر آن را ائمه ما تشکیل می دهند. مشکل اساسی ما همین شکاف جدید سنت گرایان و نوگرایان است.

وی توضیح داد: سنت گرایان اسلام را بصورت یک کلیت مطرح کرده و از آن دفاع می کنند و نوگرایان نیز آن را به صورت یک کلیت مطرح کرده و به آن حمله می کنند. تفکر دینی خودبنیادانه نیست؛ آنچنان که من می فهمم روح و حقیقت سنت تاریخی ما مأوا گزیدن در یک حقیقت متعالی است.

وی همچنین در پایان باتوجه با مساله جبرگرایی و اراده گرایی افزود: کنش و تفکر در خلأ اتفاق نمی افتد بلکه در چارچوب امکانات ما به وجود می آید. ما نه می توانیم مثل انسان سه هزار سال پیش و نه مثل انسان سه هزار سال بعد بیاندیشیم و این جبرگرایی هم نیست.

وی گفت: ما اگر بکوشیم عملی که تقدیر به ما اجازه آن را نمی دهد، انجام دهیم به سرنوشتی کمیک، تراژیک و یا بدتر از همه کمیک-تراژیک مبتلا خواهیم شد.

انتهای پیام/

برچسب‌ها: , , , , , ,

مطالب مرتبط

نظر شما
نام :

ایمیل :

از درج کامنت های توهین آمیز معذوریم
متن کامنت :
 


به توان تشکیلات! (کتاب تقدیرشده منتقدین) 09132706715
به توان تشکیلات! (کتاب تقدیرشده منتقدین) 09132706715
سفریاران، بلیط ارزان هواپیما، تور گردشگری سراسر کشور
سفریاران، بلیط ارزان هواپیما، تور گردشگری سراسر کشور
تبلیغات در مردمی ترین سایت استان اصفهان؛ 09132706715
تبلیغات در مردمی ترین سایت استان اصفهان؛ 09132706715
پایگاه خبری رهیافته
پایگاه خبری رهیافته
اصفهان شرق
اصفهان شرق
وعده صادق
وعده صادق
گفتمان نیوز
گفتمان نیوز