شنبه ۲۰ آذر ۱۳۹۵
اخبار اصفهان
سرتیتر اخبار
چاپ خبر
۲۲:۱۰ - ۱۳۹۴/۰۷/۱۹
سید محمدباقر درچه ای
ستاره ای از شرق؛
 شرح احوال علامه ذوابعاد سید محمدباقر درچه ای   

شیوه تدریس او به گونه ­ای بود که به قول مرحوم شهید اشرفی اصفهانی «شاگردانش یا مرجع تقلید بودند یا مجتهد مسلم». در سن ۲۵ سالگی دریافت که حوزة اصفهان برای ارتقای وی کوچک است و لذا به فکر عزیمت به نجف افتاد.

ندای اصفهان- محمدحسین اخوان صراف/

در تخت فولاد اصفهان، در تکیه کازرونی، مقبره عالمی است که روزگاری بزرگان از طلاب و فضلا به مجلس درسش می­ شتافتند. افرادی چون آیت الله آقا سید ابوالحسن اصفهانی، آیت الله حاج آقا حسین بروجردی، آیت الله حاج آقا جمال گلپایگانی، حاج آقا رحیم ارباب، حاج میرزا علی آقا شیرازی و… همگی سابقه حضور در درس کسی را داشته­ اند که ضرب المثل علم و زهد و تقوی بود. وی علاوه بر مراتب علمی و مراتب فقاهت، اسوه بارز تقوا و صفات اخلاقی و انسانی نیز بود. در دین و توحید به حدی محقق بود که در محضر او مجال هیچ گونه انحرافی نبود. بعد از فوت مرحوم صدر در کاظمین، ایشان مرجع تقلید اهالی اصفهان و بخشی از سایر بلاد گردید. صفوف جماعتش همواره مملو از اهل خبره بود. در وقت فوت وی و به هنگام تشییع جنازه، میدان نقش جهان اصفهان از کثرت جمعیت دیگر جا نداشت. مرحوم جابری انصاری ماده تاریخ فوت ایشان را چنین گفته است:

جــابــری پیر غـم و با قـد خـم از این الـم           خواست تاریخی رقم، اشکش گذشت از آستین

از صف علم الیقین آمد یکی بیرون و گفت          بـاقر از عـلـم الیقـیـن شــد جــانـب حـق الیقیـن

مزار آیت الله سید محمدباقر درچه­ ای همچنان محل کسب فیض اهل معرفت است.

آیت الله سید محمدباقر درچه ایزندگینامه:

علامه فقیه سید محمدباقر بن مرتضی درچه­ ای اصفهانی درسال ۱۲۶۴ قمری در درچه اصفهان متولد گردید. در سن ۱۳ سالگی در اصفهان به تحصیل مشغول شد و مقدمات و قسمتی از فقه و اصول را در مکتب پدرش فرا گرفت. سپس به مدرسه نیم آورد اصفهان مهاجرت نمود و در آنجا به کسب علم همت گماشت. وی از هوشی سرشار و پشتکاری عجیب برخوردار بود و در هر رشته­ ای از علوم که وارد می­ شد به سرعت به حد تخصص در آن رشته می­ رسید. مرحوم درچه­ ای فاصله افتادن بین تحصیل و تدریس را قبول نداشت و معتقد بود باید به گونه­ ای درس خواند و بر مطلب مسلط شد که بتوان بلافاصله همان مطالب را بخوبی تدریس نمود. هنگام تدریس ابتدا مطالب را دسته­ بندی می­ نمود و سپس بحث را کاملا می­ شکافت و لذا موضوع را بخوبی تفهیم می­ نمود. شیوه تدریس او به گونه ­ای بود که به قول مرحوم شهید اشرفی اصفهانی «شاگردانش یا مرجع تقلید بودند یا مجتهد مسلم». در سن ۲۵ سالگی دریافت که حوزه اصفهان برای ارتقای وی کوچک است و لذا به فکر عزیمت به نجف افتاد. با کمک و مساعدت برادر بزرگترش تصمیمش قطعی شد. زمانی که حرکتش به سوی نجف قطعی شد یک روز صبح در پایان درس در مدرسه نیم آورد شاگردانش را از تصمیم خود مطلع ساخت. تعدادی از شاگردانش پس از شنیدن این خبر به گریه افتادند و مجلس درس حالت مجلس روضه خوانی به خود گرفت. پس از ورود به نجف در مدرسه صدر ساکن گردید و با توان و کوشش زایدالوصفی به ادامه تحصیل پرداخت و ۱۴ سال متوالی در کلاس های اساتیدی چون میرزا محمدحسن شیرازی مشهور به میرزای بزرگ، سید حسین ترک کوه کمره­ ای و حاج میرزا حبیب الله رشتی زانوی ادب بر زمین زد. پس از چندماه اقامت در نجف بنا به تقاضای تعدادی از طلاب خودش به تدریس فقه و اصول پرداخت که درسش مورد توجه قرار گرفت و شهرت چشمگیری پیدا نمود. پس از ۱۴ سال خود را از حوزه نجف مستغنی دید و لذا به موطن اصلی خود یعنی اصفهان مراجعت نمود. پس از بازگشت به همان مدرسه نیم آورد و همان حجره قبلی­ اش بازگشت و تا پایان عمر همانجا ماند. هفته ای دو روز به درچه و نزد زن و بچه­ اش می­ رفت و الباقی ایام حتی دوران تدریس و مرجعیت در مدرسه و حجره طلبگی ساکن بود.

مقام علمی:

علامه سید محمدباقر درچه ای دانشمندی ذوابعاد بود. سرعت پیشرفت او در هر یک از رشته­ های تحصیلی بگونه­ ای بود که بعضی گمان می­ کردند وی می­ خواهد فقط در همان رشته متخصص و استاد شود؛ درحالی­که علامه پس از تعمق در هر رشته به آموختن رشته­ ای دیگر روی می­ آورد. در علم هیئت و نجوم دستی داشت. مرحوم حاج شیخ محمدباقر قزوینی که از متخصصین این رشته علمی بود، افتخار شاگردی علامه را داشت و بارها به این شاگردی اشاره کرده بود. علامه در یکی از مساجد درچه شاخصی قرار داده بود که بوسیله آن ظهر و ساعات قبل و بعد از آن قابل تشخیص بود. در طب سنتی استاد و مورد توجه بود. مرحوم میرزا ابوالقاسم گوگردی طبیب معروف اصفهان تخصص خود را در برابر علامه کوچک می­ دانست. از ایشان (مرحوم گوگردی) نقل است که در مجالسی که علامه حضور داشت و ذکری از بوعلی به میان می­ آمد، عبارات قانون را از حفظ می­ خواند و تحلیل می­ کرد. بعد از فوت علامه همسر ایشان نیز دستوراتی جهت مداوای بیماران می­ دادند. آیت الله حاج آقا حسن مدرس هاشمی (مدفون در مجلسی) در خصوص تسلط علامه به علوم مختلف می­ فرمایند: «علامه سید محمدباقر درچه­ ای به اکثر علوم مسلط بود و در همه جهات جامع بود و مشابه این جور افراد کم است، که در اکثر علوم وارد و استاد باشند. روی هم رفته علامه مرد موفقی بود و مرجعی کم نظیر».

در زمانیکه علامه در نجف به تحصیل مشغول بود عده­ ای از فقها و علمای نجف تدریس و تحصیل فلسفه را خلاف شأن حوزه دانستند و لذا اساتید فلسفه تدریس این رشته علمی را ترک کردند. لکن مشتاقان و علاقه­ مندان از اساتید خواستند که بطور شبانه و مخفیانه در منزل خود تدریس را ادامه بدهند. علامه درچه­ ای نیز جزو این افراد بود و شبانگاهان و دور از چشم متحجران تحصیلات خود را در فلسفه کامل نمود، بطوریکه وقتی نجف را ترک می­ گفت به معارف حقه و علوم ظاهری و باطنی، عقلی و نقلی دست یافته بود.

مرحوم آقانجفی قوچانی پس از تحصیل در مشهد با زحماتی خود را به اصفهان رسانده و حجره­ ای پیدا کرده و دروسی را گذرانده است. ایشان[۱] بعد از ذکر و یاد اساتیدش و گلایه از برخی مسایل آن زمان در پایان می­ گوید: «۱۵۰ یا ۲۰۰ نفر به درس این آقایان می­ رفتند که غیر از درس منظورهای دیگر داشتند، مگر درس آقا سید محمدباقر درچه­ ای که فقط فضلا به آنجا جهت درس می­ رفتند؛ منظور دنیا در اطراف این آقا پیدا نمی­ شد. درس او را همه می­ نوشتند».

اصول دین اجتهادی:

شهید مطهری در کتاب آینده انقلاب اسلامی ایران ذیل بحث اسلام و آزادی تفکر[۲] این نکته را مطرح فرموده­ اند که «اگر همواره مردم را بترسانی که مبادا در فلان موضوع دینی فکر کنی چون در آتش جهنم فرو می­ روی، این مردم هیچ­گاه در مسائل دینی فکرشان رشد نمی­ کند. دین از ما تحقیق در اصول را می­ خواهد. می­ گوید من اصلا توحید و نبوت و معادی که درباره آن فکر نکرده­ ای از تو نمی­ پذیرم. لا اله الا الله ی را که با رشد فکری و تحقیق به آن نرسیده­ ای از تو قبول نمی­ کنم». لذا لازم است در اصول دین تحقیق کرد و اصطلاحاً اصول دین را اجتهادی پذیرفت و نه تقلیدی.

یکی از دروس پر منفعت و استثنایی علامه درچه­ ای تدریس اصول دین بصورت اجتهادی بود. عده­ ای این درس را بعنوان درسی فرعی و جانبی قبول داشتند و برخی دیگر درس را اصولی و اساسی می­ دانستند. در کل علامه درچه­ ای بر قبول مطالبی مانند جبر و اختیار و علم امام و… با دلیل و برهان تأکید داشتند.

صراحت بیان علامه:

علامه درچه­ ای در برابر سخن خلاف و نادرست و رفتار مخالف با مذهب و مرام و مسلک توحیدی بهه هیچ وجه بی تفاوت نبود. این خصلت ایشان از آنجا نشأت گرفته بود که همه چیز را با دلیل و اصطلاحاً اجتهادی پذیرفته بود، نه از روی پیروی از گذشتگان و… . بارها در مجلسی نشسته بود و منبری و روضه­ خوان مطلب خلافی گفته بود و ایشان همانجا با صدای بلند زبان به اعتراض گشوده بود. همچنین اصرار داشت که در همان مجلس که مردم بودند اشتباه گوینده را تذکر دهد تا ذهن شنوندگان متوجه خطای گوینده بشود.

مطلب دیگری که علامه روی آن تاکید داشت رعایت توحید در توسلات به ائمه (ع) بود. می­ فرمود اول توحید و آخر هم توحید. دیگران واسطه­ اند بین خالق و مخلوق. در الفاظ هم باید همین نکته را رعایت کرد. همه کارها را خدا می­ کند و دیگری هم اگر کاری کند به اذن خداست. روی همین حساب ایشان با جملاتی از قبیل: «علی حاجتت را روا کند» و یا «ابوالفضل (ع) نگهدارت باشد» و یا «حسین شفایت بدهد» به شدت مخالف بود و اگر کسی در محضر ایشان این گونه سخنان را بر زبان جاری می­ ساخت مورد اعتراض علامه واقع می­ شد. ایشان معتقد بود حتی گدا هم باید درست حرف بزند.[۳]

علامه همیشه می­ فرمود ائمه (ع) را واسطه قرار دهید. امامان را نزد خداوند شفیع قرار دهید. نیت شما خدا باشد و حضرت عباس (ع) را واسطه بین خود و خدا قرار دهید. نه اینکه مستقیما از حضرت عباس (ع) حاجت بخواهید. حکایاتی چند از صراحت بیان علامه و اعتراضات ایشان چه به اهل منبر و چه به مردم عادی در کتاب «ستاره­ ای از شرق» به قلم نوه ایشان «سید تقی درچه ای» آمده است که طالبین می­ توانند رجوع کنند.

خاطره ای از مرحوم استاد همایی درباره علامه درچه­ ای:

استاد مرحوم جلال الدین همایی که جزو شاگردان خاص مرحوم درچه­ ای محسوب می­ شوند در چندجا در آثارشان از مرحوم علامه یاد کرده­ اند که یک نمونه از آنها در ادامه آورده می­ شود.

مرحوم همائی درباره خصوصیات بارز علامه درچه ای می‌نویسد: «آن بزرگ در علم، ورع و تقوا، آیتی بود عظیم و به حقیقت جانشین پیغمبر اکرم صلی الله علیه و آله و ائمه معصومین علیهم‌السلام‌ بود. در سادگی، صفای روح و بی اعتنایی به امور دنیوی گوئی فرشته ای بود که از عرش به فرش فرود آمده و برای تربیت خلایق با ایشان همنشین شده است. مکرر دیدم که سهم امام های کلان برای او آوردند و دیناری نپذیرفت با اینکه می‌دانستم که از بیش از چهار پنج شاهی پول سیاه نداشت. وقتی سبب می‌پرسیدم می‌فرمود: من فعلا بحمدالله مقروض نیستم و خرجی فردای خود را هم دارم. معلوم نیست که فردا و پس فردا چه پیش بیاید،«وَما تَری نَفسُ ماذا تَکسبُ غَدا»… وی در ادامه می‌نویسد: «اگر احیاناً لقمه ای شبهناک خورده بود، بلفور انگشت در گلوی می‌کرد و همه را بر می‌آورد»[۴].

محبت اهل بیت (ع):

با توجه به روحیه خاص علامه و دقت نظر ایشان نسبت به توحید حتی در الفاظ، برخی ایشان را به بی اعتقادی نسبت به اهل بیت متهم می­ کردند، حال آنکه آشنایان با سلوک مرحوم درچه­ ای می­ دانستند که وی عاشق اهل بیت بود و در شب های قدر بمحمدٍ و بعلیٍ و… می­ گفت و اشک می­ ریخت. صبح­ ها بعد از زیارت عاشورا چشمانش از شدت گریه متورم بود. در بالای اکثر صفحات دست نوشته­ های مرحوم درچه­ ای عبارت «یا صاحب الزمان ادرکنی» مشاهده می­ شود که نشان از اوج ارادت ایشان به حضرت بقیه الله دارد.

به سوی آرامگاه ابدی:

سرانجام، علامه سیدمحمد باقر درچه­ ای در شب ۲۸ ربیع الثانی سال ۱۳۴۲، براثر سکته، در حمام درچه وفات یافته و پس از تشییع و عزاداری باشکوه و کم نظیر مردم اصفهان و شهرضا و قصبات اطراف، به تخت فولاد برده شد و در تکیه کازرونی در جوار مزار آخوند گزی آرمید (شائبه ای در به قتل رسیدن ایشان وجود دارد+). به دستور حاج آقا نورالله اصفهانی در آخرین روز ربیع الثانی ۱۳۴۲ ه.ق، مراسم سوگواری در مسجد شاه (امام کنونی) برای مرحوم علامه درچه ای تشکیل شد. در این مجلس ترحیم، آحاد مردم شرکت کرده بودند. به حدی که میدان نقش جهان پر از جمعیت بود، تا آن زمان مسجد و میدان چنان جمعیتی را به خود ندیده بود… بر تربت پاکش هر شب مراسم نوحه خوانی و عزاداری برپا بود. رحمت الله علیه.

جهت مطالعه بیشتر:

ستاره ای از شرق، سید تقی درچه­ ای

قصه­ های خواندنی از چهره­ ای ماندنی، سید تقی درچه­ ای

رجال اصفهان، سید محمدباقر کتابی

تاریخ اصفهان، جلال الدین همائی

پی نوشت

[۱] سیاحت شرق صص ۱۶۲ و۱۶۳

[۲] آینده انقلاب اسلامی ایران، ص ۳۱۷

[۳] ستاره­ ای از شرق، سید تقی درچه ای

[۴] تاریخ اصفهان، هنر و هنرمندان، ص بیست و چهار

برچسب‌ها: , , , ,

FacebookTwitterGoogle+TelegramWhatsAppLineYahoo MessengerLinkedInPinterestTumblr

مطالب مرتبط

  1. افسوس می‌گه:

    ای کاش در زمان حال هم چنین علمایی در اصفهان داشتیم

نظر شما
نام :

ایمیل :

از درج کامنت های توهین آمیز معذوریم
متن کامنت :
 


میدان نیوز
میدان نیوز
حوزه و روحانیت
حوزه و روحانیت
جوان انقلابی
جوان انقلابی
انقلابی شدن
انقلابی شدن
اصفهان شرق
اصفهان شرق
تبلیغات
تبلیغات
گفتمان نیوز
گفتمان نیوز
وعده صادق
وعده صادق