پنج شنبه ۱۸ آذر ۱۳۹۵
اخبار اصفهان
سرتیتر اخبار
سرویس: اجتماعی
چاپ خبر
۱۱:۱۷ - ۱۳۹۴/۰۴/۱۲
خوشبختی
مهارتهای دهگانه زندگی (قسمت سوم)
 ده پله مدیریت صعود بسوی خوشبختی+ دانلود کتاب   

تفکر اخلاق مهارتی است که شخص مي‌تواند از روش های غيرسنتی برای حل مسئله استفاده كند و فراتر از اطلاعات گام بردارد. مهارتي است كه شخص از توانایی تلفیق حل مسئله با افكار يا روابط نو برخوردار شده و قدرت كشف و انتخاب راه حل‌هاي جديد را پيدا مي‌كند...

ندای اصفهان، سرویس فرهنگی: متن پیش رو برگرفته از کتاب «ده پله مدیریت صعود بسوی خوشبختی: مهارتهای دهگانه زندگی» تألیف دکتر اسدالله شمس و کیوان کاوه است که به طور اختصاصی در اختیار ما قرار گرفته است و اکنون قسمت آخر آن منتشر می شود؛ امید است که مورد استفاده مخاطبین قرار گیرد. در قسمت های قبل (اینجا) و (اینجا) از ضرورت و اهمیت آموزش مهارت ها، مهارت خودآگاهی، مهارت برقرار کردن ارتباط مؤثر با دیگران، مهادت همدلی، مهارت تصمیم گیری و حل مسأله سخن گفتیم و اکنون ادامه بحث را می خوانیم.

دریافت متن کامل کتاب: دانلود

***

مهارت راه های کنترل استرس

استرس چیست؟

تعریف: از نظر علمی، استرس عبارت است از: عدم تناسب بین تقاضاها در زندگی ما و منابعی که برای برآوردن آنها داریم.

استرسنشانه‌های استرس

استرس می‌تواند بستگی به “شدت” و “نوع آن” دارای نشانه‌هایی باشد که عبارتند از: گرفتگی یا انقباض در قسمت‌های مختلف بدن، احساس درد در ناحیه سر و گردن و کمر، تپش قلب، پرش‌های عضلانی(تیک)، خستگی و احساس کوفتگی، دل درد و اسهال، تعریق بدن خصوصاً در کف دست‌ها، بی‌حوصلگی، زودرنجی، داشتن دلشوره بی‌دلیل، دندان قروچه، کم دقتی، بهانه‌جویی و…

کنترل استرس

آموزش کنترل استرس یک فرایند سه بخشی است: نخست نشانه‌ها و علت‌ها را تشخیص می‌دهید. سپس مهارت‌های کنترل را می‌آموزید و این که چگونه آن مهارت‌ها را به کار ببرید. چگونگی برخورد شما با استرس، به منشأ آن بستگی دارد: اگر علت آن، مسئله‌ای خارج از کنترل شماست، تنها چاره می‌تواند آموزش آن راداشته باشیم. در مواقع دیگر، مهارت‌های برخورد با آن می‌تواند به شما کمک کند تا نسبت به استرس سازش پیدا کنید یا وضعیت را تغییر دهید.

راه‌های مختلفی وجود دارد که به چند مورد آنها اشاره می‌کنیم:

۱- منابع و موارد استرس‌زا را تا حد امکان از میان بردارید. برای مثال، اگر جمعیت و شلوغی موجب ناراحتی شما می‌شود، زمانی را برای خرید انتخاب کنید که خلوت باشد. اگر صف سینما یا تئاتر شلوغ است، در صف نایستید. می‌توانید از نوارهای ویدئویی آن فیلم یا نمایش استفاده کنید.

۲- از شر وسایل اضافی و بی مصرف خلاص شوید و اطراف خود را خلوت کنید. می‌توانید این وسایل را حراج کنید یا اصلاً به کسانی بدهید که مورد نیازشان است.

۳- اگر همیشه دیر به مقصد مورد نظر خود می‌رسید، کاغذ و قلمی در دست بگیرید و کارهای روزمره خود را یادداشت کنید. با این کار در می‌یابید وقت خود را چگونه تنظیم کنید. برای مثال، اگر چهل دقیقه طول می‌کشد تا به محل کار خود برسید، آیا به موقع از خانه خارج می‌شوید؟، چنانچه منطقی و واقع بین باشید، می‌توانید مشکلات خود را حل کنید و از استرس زندگی خود بکاهید. اگر وقت کافی برای انجام تمام فعالیت‌های مورد نظر و مهم خود ندارید، پس شاید بیش از حد تلاش می‌کنید. از تمام فعالیت‌های روزمره و مدت زمان آنها، یک فهرست تهیه کنید.

۴- از موقعیت‌های استرس‌زا اجتناب کنید. اگر انجام یک ورزش یا بازی خاص سبب اضطراب شما می‌شود، از انجام آن خودداری کنید. هدف از انجام این تمرینات، بالا بردن روحیه و ایجاد نشاط است. اگر می‌دانید این ورزشها احساس خوبی به شما نمی‌دهد، از انجام آنها بپرهیزید.

۵- اگر نمی‌توانید استرس را از میان بردارید، سعی کنید عادت‌های خود را عوض کنید. از ارتباط و معاشرت با افرادی که سبب استرس و اضطراب شما می‌شوند، بپرهیزید. برای مثال، اگر با پدرهمسر خود رابطه خوبی ندارید، اما نمی‌خواهید این امر مسئله ساز شود، به هنگام دعوت کردن از وی از دیگر اقوام همسر خود نیز دعوت کنید تا از فشار روحی و اضطراب شما کاسته شود.

۶- رقابت با دیگران در کار، شغل، مقام و ظاهر، می‌تواند یکی از منابع اجتناب ناپذیر اضطراب باشد. شاید هم افرادی را بشناسید که کار می‌کنند تا حسادت و خشم دیگران را برانگیزانند. اما در حقیقت باید به آنچه دارید، قانع باشید. چون اضطراب حاصل از حسادت و رقابت، به خود فرد تحمیل می‌شود.

۷- وسایلی مثل موبایل یا کامپیوتر باعث می‌شوند که طی یک روز بیش از حد کار و فعالیت انجام دهیم. قبل ازخرید وسایل و تجهیزات جدید مطمئن شوید که این وسایل به پیشرفت موقعیت فعلی شما کمک می‌کند. آگاه باشید که مراقبت از دستگاه، و تعمیر و نگهداری آن می‌تواند استرس‌زا باشد.

۸- سعی کنید در هر زمان فقط یک کار را انجام دهید. برای مثال، به هنگام تمرین ورزشی دوچرخه زدن مجبور نیستید به رادیو گوش دهید یا تلویزیون هم تماشا کنید. به یاد داشته باشید که گاهی اوقات برای پرهیز از استرس بهتر است هیچ کاری انجام ندهیم.

۹- اگر شما از بی خوابی، سردرد و ناراحتی معده رنج می‌برید، در نظر داشته باشید که استرس سبب این مشکلات است. اگر همزمان عصبانی، ناامید و نگران باشید، نیروی جسمانی شما تحلیل می‌رود و خسته و فرسوده می‌شوید.

۱۰- اگر احساس می‌کنید که استرس و اضطراب شما بیش از حد است و کنترل آن خارج از توان خودتان است، باید از پزشک متخصص کمک بگیرید.

نکته مهم: به طور کلی احساس عدم سلامت و بی‌میلی برای بلند شدن از خواب به هنگام صبح، نشانه‌های اولیه استرس و اضطراب بیش از حد است.

تمریناتی برای کاهش استرس

۱ـ خود را سازمان دهید. برای این که استرس خود را به روش اثربخشی اداره نمایید، باید از روشهای مناسب تخصیص زمان و انرژی برای انجام کارها بهره‌ گیرید.

۲ـ با نظارت بر افراد و اشیای اطراف خود بر خویشتن مسلط شوید. بدین ترتیب شما می‌توانید ضمن حمایت خویش، از استرس‌ رهایی یابید.

۳ـ با ارائه‌ی بازخوردهای مثبت به خویش، عزت نفس خویشتن را افزایش دهید و خود را بهترین فرد برای انجام کارها در نظر بگیرید.

۴ـ با برنامه‌‌ریزی فعالیت‌های تفریحی در زندگی، خود را تشویق نمایید. در واقع این امر به شما کمک می‌کند تا انگیزه‌ای برای انجام کارهایتان داشته باشید.

۵ـ ورزش کنید، چون سلامتی شما به توانمندی‌ سلول‌های بدنتان در جذب اکسیژن و غذا بستگی دارد. ورزش‌هایی از قبیل پیاده روی، دوچرخه سواری، شنا و… حداقل به مدت پانزده تا سی دقیقه در سه روز هفته برای سلامتی قلب و پاهایتان مفید است.

۶ـ با استفاده از تنفس عمیق و تمرکز بر افکار مثبت، استرس و نگرانی را از خود دور کرده و به خود آرامش دهید. خواب کافی همراه با تفکر مثبت، استراحت به صورت تدریجی، ورزش، گوش‌ دادن به موسیقی ملایم، ارتباط با دوستان، و دوست داشتن دیگران از عوامل ایجاد آرامش در افراد است.

۷ـ در حد امکان بعضی مواقع دست از کار بکشید. هفت الی هشت ساعت خواب در شب ضروریست. بین مطالعه استراحت کنید، چون برای مدتی از زمان، ذهن شما توان یادگیری دارد و پس از آن، احتیاج به زمانی برای طبقه ‌بندی و کامل کردن اطلاعات دارد. یک قانون کلی در این زمینه می‌گوید: ده دقیقه استراحت برای هر یک ساعت مطالعه. به همان اندازه که به ذهنتان استراحت می‌دهید به چشمانتان نیز استراحت دهید.

۸ـ از وضعیت جسمی خودتان آگاه باشید. از نشانه‌های پریشانی در خود از قبیل سردرد، دلواپسی، آشفتگی، درد معده، نداشتن تمرکز، سرماخوردگی، خستگی زیاد و… مطلع باشید. به خاطر داشته باشید این علائم می‌توانند عاملی برای ایجاد اختلالات جدی‌تر از قبیل زخم معده، فشارخون بالا و بیماری‌های قلبی باشند.

۹ـ به تغذیه خود توجه کنید. با یک رژیم غذایی متعادل غذا بخورید. از غذاهایی که چربی یا شکر زیاد دارند، اجتناب کنید و خود را به دارو و الکل عادت ندهید. مواد کافئین‌دار با این که شما را بیدار نگه می‌دارند، ولی در بسیاری مواقع سبب می‌شوند انسان نتواند روی مسائل تمرکز داشته باشد؛ و نیز به یاد داشته باشید بیست دقیقه پیاده ‌روی در روز بهتر از بسیاری از نسخه‌های دارویی در ایجاد آرامش به شما کمک می‌کند.

۱۰ـ شاد زندگی کنید. آمار نشان داده که افراد بانشاط، عمر طولانی و مشکلات جسمی کمتری دارند و نسبت به دیگران پرکارتر هستند. در زندگی با چیزهایی که به نظر بی‌معنی می‌آیند با شوخ طبعی برخورد کنید. به خاطر داشته باشید شما انسان بسیار ویژه‌ای بوده و لایق بهترین رفتارها با خودتان هستید.

توصیه مهم ما به شما برای رسیدن به آرامش درونی

* بینش خود را وسعت دهید و از حسادت بپرهیزید.

* دیگران را ببخشید وخوش رفتار باشید.

* یک شهروند و یک انسان نمونه باشید.

* درون خود را از افکار بیهوده خالی کنید.

* ایثار را سرلوحه خود قراردهید.

* خداوند را ستایش کنید و همواره از گناهان مختلف بیم داشته باشید.

* به دیگران عشق بورزید.

* محیط خود را سالم و بهداشتی نگه دارید.

راهکارهای مقابله با استرس

۱ـ ذکر درمانی (الابه ذکرالله تطمئن القلوب)

۲ـ شناسایی عوامل استرس‌زا و از میان بردن آنها

۳ـ کسب اطلاعات دقیق از وقایع اطراف خود

۴ـ مطمئن بودن از سلامت جسمی و روحی خود و در صورت برخورد با مشکل، ارجاع دادن به افراد متخصص

۵ـ برنامه ریزی داشتن در کارهای روزمره

۶ـ تنظیم وقت خود و رسیدگی به کارهای روزانه

۷ـ به موقع و به اندازه خوابیدن

۸ـ سحرخیز بودن و کامروا بودن

۹ ـ تغییر و ترک عادت‌های استرس‌زا

۱۰ـ گنجاندن نرمش و ورزش در برنامه روزانه خود

۱۱ـ قدم زدن و پیاده روی در محیط‌های پرآرامش مثل پارک‌ها، دشت‌ها، کوه‌ها،…

۱۲ـ سازگاری در مقابل حوادث کوچک

۱۳ـ با لذت و آرامش غذا خوردن

۱۴ـ پیش قدم شدن در کمک به دیگران

۱۵ـ مثبت اندیش بودن و به عبارتی نیمه پر لیوان را دیدن

۱۶ـ صحبت کردن با افراد رازدار در مورد نگرانی‌ها و مشکلات

۱۷ـ ضروری بودن ویتامینC در برابر استرس و مصرف کردن آن

۱۸ـ استفاده از سالم‌ترین پادزهر فشارهای روانی یعنی خندیدن به مشکلات

تفکر خلاق مهارت تفکر خلاق

تعریف تفکر خلاق: با ایجاد ارتباط بین چیزهای بی‌ارتباط و انتخاب یک راه تازه برای حل مسئله تفکرخلاق نامیده می‌شود.

تقویت تفکر خلاق ما را در تصمیم گیری بهتر و حل مسئله کمک می‌کند و ما را از بن بستهای زندگی خارج می‌نماید، تفکر خلاق نه تنها شخص را قادر می‌سازد که از تجربیات قبلی خود استفاده نماید و آن را با موفقیت های تازه ارتباط دهد. بلکه قادر خواهد بود ارتباط بین چیزهایی که قبلاً با هم بی‌ارتباط بوده‌اند را پیدا کند که از نظر خود فرد تازه و معنادار می‌باشد همچنین می‌تواند از روش های غیر سنتی برای حل مسئله استفاده کند و فراتر از اطلاعات گام بردارد.

تعریف مهارت تفکر خلاق

مهارتی است که شخص از تلفیق مهارت‌های حل مسئله و تصمیم گیری از افکار یا روابط نو برخوردار شده و قدرت کشف و انتخاب راه حل‌های جدید را پیدا می‌کند.

انواع تفکر

۱ـ تفکر واگرا

۲ـ تفکر همگرا

تفکر خلاق با تفکر واگرا سعی می‌کنند پدیده‌ها و امور و افکار را آن چنان که هستند به راحتی نپذیرند، بلکه نگاه متفاوت‌تری داشته باشند و از قالب‌های فکری همسان دور شوند، به عبارتی پدیده‌ها را با خشم و منظر دیگری نگاه کنند به نقل سهراب سپهری:

چشم‌ها را باید شست، جور دیگر باید دید

چترها را باید بست، زیر باران باید رفت

اما در تفکر همگرا، فکرهای جدید و نو کمتر در آن راه پیدا می‌کند، امور و پدیده‌ها را آن چنان که هستند می‌بینند و می‌پذیرند.

مراحل تفکر خلاق

۱ـ آمادگی:‌ در این مرحله شخصی به نوع روابط بین پدیده‌ها که ذهن او را به خود مشغول کرده‌اند پی برده و با طرح سؤال‌های مختلف در ذهن به نقد و بررسی آن می‌پردازد.

۲ـ پختگی: در این مرحله شخص با گذار از مراحل قبلی به درک و شناخت عمیق‌تری از روابط بین پدیده‌ها می‌رسد و گویی پدیده‌ها، جزیی از وجودش شده است.

۳ـ اشراق: در این مرحله شخص به پاسخ‌های ناگهانی دست پیدا می‌کند، معمولاً با کلماتی نظیر آهان، یافتم… متجلی می‌شود.

۴ـ وارسی: در این مرحله فرد به بررسی بهترین ایده‌ای که در مراحل قبلی به آن رسیده است می‌پردازد تا صحت و سقم و درستی آن را مشخص نماید.

۵ـ اجرا: در این مرحله فرد افکار یا ایده‌هایی که مورد تأیید واقع شده‌اند را به مرحله اجرا در می‌آورد.

ویژگی‎های افراد خلاق:

  • – افراد خلاق علاقمند به نوآوری، پیچیدگی و اتخاذ تصمیم مستقل هستند.
  • – برای افراد خلاق پدیده‎ها و اشیا پیچیده به اشیا و پدیده‎های ساده ارجحیت دارد.
  • – افراد خلاق مایل‎اند خود تصمیمی مستقل اتخاذ کرده از پیروی و اطاعت از دیگران تا حدی دوری می‎کنند.
  • – افراد خلاق می‎توانند میان جنبه‎های مختلف پدیده‎ها وحدت ایجاد کنند.
  • – آنان میان افکار مختلف و جنبه‎های کلامی و غیرکلامی و نیز جنبه‎های عینی و ذهنی ارتباط و هماهنگی برقرار کنند.
  • – افراد خلاق می‎توانند از یک پدیده جزیی یک قاعده استخراج کرده از یک قاعده یک راه حل جزیی و عینی استنتاج کنند.
  • – افراد خلاق می‎توانند میان تفکر منطقی و تفکر غیرمنطقی یا پدیده‎های خیالی و پدیده‎های عینی نیز هماهنگی ایجاد کنند.
  • – افراد خلاق با انگیزه‎های درونی بیشتر سروکار دارند تا با محرکهای بیرونی مثل شهرت، پول، مقام و تحسین.
  • – راه‌هایی را جست و جو می‌کنند که از طریق آن بتوانند فکر خود را به سوی ایده‌های نو و تازه هدایت نمایند.
  • – به همه‌ی جوانب یک موضوع و مسئله توجه دارند.
  • – در حل یک مسئله تمرکز حواس بیشتری را از خود نشان می‌دهند.
  • – فکرهایی بکر (دست نخورده و نو) را بیشتر از دیگران از خود نشان می‌دهند.
  • – به راه حل‌هایی می‌اندیشند که ممکن است از دید دیگران اهمیت چندانی نداشته باشد.
  • – از ربط ایده‌ها و تجربیات مختلف، نتایج جدیدی را می‌گیرند.
  • – افکار و عقاید خود را به راحتی مطرح می‌کنند و از مواجه با عقاید مختلف استقبال می‌کنند.
  • – برای حل مسایل و مشکلات راه‌های مختلف را بررسی و تا رسیدن به نتیجه دلخواه تلاش می‌کنند.
  • – خود را محدود به نظرات دیگران نمی نمایند، حصار هر آن چه بود و هست را می‌شکنند.
  • – همواره کنجکاو بوده و در جست و جوی اطلاعات جدید و نو هستند.
  • – از قدرت تصویر سازی ذهنی بالایی برخودارند، تا حدی که به تفکرات خود، عینیت می‌بخشند.
  • – مثبت نگر و پرانرژی هستند.
  • – معمولاً برای هر سؤالی آمادگی ارائه پاسخ‌های مختلف را دارند.
  • – سؤال وجوابهای غیرعادی و عجیب و غریب در آن‌ها بیشتر دیده می‌شود.

شرایط ابراز تفکر خلاق

۱ـ داشتن آزادی در ابراز عقیده: فرد باید بتواند به راحتی و بدون هیچ اضطراب و ترسی عقاید خود را بیان کند.

۲ـ داشتن اعتماد به دانش و مهارتهای شخصی: شخص بتواند با تکیه و اعتماد به آموخته‌های خود چیزهای منحصر به فرد بیافریند ولی نباید انتظار کشف عجیب و بزرگ را داشته باشد.

۳ـ داشتن فرصت و زمان کافی: محدودیت زمانی می‌تواند فشاری ایجاد کند که مانع از تقویت تفکر خلاق شود. چرا که زمان فقط برای یادگیری اهداف از قبل تعیین شده، مشخص گردیده است.

۴ـ مهم دانستن اشتباهات: خود اشتباهات نیز مهمند. چرا که تفکر را به جلو هدایت می‌کنند و برای پرورش فکر، حیاتی هستند.

۵ـ کسب موفقیت: بدست آوردن موفقیتهای جدید باعث یادگیری راههای تازه شده و به پرورش اعتماد به نفس شخص و بروز احساس توانایی (من می‌توانم) کمک می‌کند.

چگونه تفکر خلاق را در خود و دیگران پرورش دهیم؟

۱ـ اطلاعات و تجارب خود را در موقعیت‌های مختلف گسترش دهیم.

۲ـ از دیگران سؤال‌هایی را بپرسیم که پاسخ‌های متعدد داشته باشد.

۳ـ اگر سؤال‌های غیرمعمولی از سوی دیگران مطرح می‌شود، سعی کنیم تا با همکاری خودشان پاسخ‌های جدید و نو را کشف کنیم.

۴ـ رفتارها و الگوهای افراد خلاق مثل ابوعلی سینا، دکتر حسابی و… را سرمشق زندگی قرار دهیم.

۵ـ از فنون ویژه تفکر خلاق مانند «بارش فکری» به خوبی استفاده نماییم.

(حمله ذهنی به یک موضوع را بارش فکری می‌گویند)

۶ـ تصورات ذهنی خود و دیگران را تقویت کنیم، زیرا تصویر سازی کمک می‌کند تا اطلاعات در حافظه بلند مدت بیشتر ذخیره شوند، برای مثال اگر فرزندمان داستانی از دایناسورها را می‌خواند، از او بخواهیم تصور کند که میان جنگل قرار دارد، به صدای آنان گوش دهد، بزرگی جثه اش را در نظر بگیرد، صدای پای آنان را بشنود و…

۷ـ در نوشتن داستان یا کشیدن نقاشی و… به جای استفاده از نمونه (مدل) از طرح‌های خلاق ذهن خود استفاده کنیم.

۸ـ آن چه را که می‌خوانیم، می‌بینیم و می‌شنویم مهمترین نکات آن را یادداشت نماییم.

۹ـ هر فکر جدیدی که به ذهن ما می‌رسد، بنویسیم (افکار خود را روی کاغذ بیاوریم) اجازه دهیم هر سؤالی را از ما بپرسند و سؤالات آنان را جدی بگیریم.

۱۱ـ بازی‌های فکری، ساخت اشیاء یا گل، مجسمه سازی، نقاشی و داستان نویسی موجب شکوفایی ذهن و خلاقیت می‌گردد.

۱۲ـ طرح سؤال‌های باز و تکمیل جملات و داستان‌های ناتمام در رشد تفکر خلاق موثر است.

۱۳ـ به عقاید دیگران احترام بگذاریم و اجازه دهیم که تا حد ممکن کارهایشان را با ذوق و سلیقه خود انجام دهند.

۱۴ـ ابتکار و تخیل را باور داشته باشیم تا زمینه‌ی بروز فعالیت‌های خلاق در جامعه فراهم شود.

۱۵ـ سعی کنیم پاسخ‌های ما در مقابل سؤالات دیگران به گونه‌ای باشد که او را به سؤال‌های جدیدتری هدایت کنیم.

۱۶ـ فرصت ابتکار و نوآوری را در خانواده و مدرسه ودانشگاه و محل کار به دیگران بدهیم.

۱۷ـ از موقعیت‌های مانند مسافرت، بازدید از موزه‌ها، رفتن به مکانهای تفریحی و فرهنگی جهت آموزش تفکر خلاق استفاده کنیم.

۱۸ـ احساس امنیت، شادی و آرامش از عوامل شکوفایی تفکر خلاق است، آن عوامل را از خود و دیگران دریغ نکنیم.

۱۹ـ هوش، استعداد، مهارت و تلاش جدی، بخشی از عوامل رشد خلاقیت است اما ضروری است به ایجاد انگیزه نیز توجه ویژه‌ای داشته باشیم.

۲۰ـ توانایی دیگران حتی کودکان را بپذیریم و باور داشته باشیم که هر فرد موجودی منحصر به فرد است و مثل و مانند ندارد.

۲۱ـ وقتی کار و فکر جدید و خلاقانه‌ای را از دیگران مشاهده کردیم، تشویق، خوشحالی و شادی خود را ابراز کنیم.

تفکر خلاق و آفریننده با ارزش‌های فکری زیر همراه است

۱ـ شکستن عادت: کنار گذاشتن شیوه‌های قبلی فکری و عملی و استفاده از روشهای جدید.

۲ـ تعویق قضاوت یا تاخیر ارزیابی درمورد ایده‌ها: برای جلوگیری از ضایع شدن ایده‌ای که در ابتدا ممکن است جالب به نظرنیاید.

۳ـ درک پیچیدگی با توجه به مسایل پیچیده و درگیر نشدن.

۴ـ درک توام با خلاقیت با دیدن چیزها به طور متفاوت: مشاهده امور به شیوه تازه‌ای که قبلاً به آن گونه توجه نشده است.

۵ ـ تفکر وسیع: ارتباط برقرارکردن میان ایده‌های متفاوت

تفکر انتقادیمهارت تفکر انتقادی

تعریف تفکر نقادانه: یک فرآیند شناختی، فعال هدفمند و سازمان یافته است که شخص با استفاده از آن به بررسی افکار و عقاید خود و دیگران و یا موقعیت‌های خاص می‌پردازد و با ارزیابی و تفسیر ماهرانه خود به درک و فهم روشن‌تر و بهتری دست می‌یابد.

اصول تفکر نقادانه

۱ ـ پرسشگری: پرسیدن سؤالات مناسب از خود و دیگران برای فهمیدن دقیق‌تر مطلب یا مسئله مطرح شده.

۲ـ اطلاعات: جمع آوری اطلاعات از منابع مختلف درباره‌ی مطلب یا مسئله مطرح شده

۳ـ ارزیابی: ‌بررسی و ارزیابی اطلاعات جمع آوری شده درباره مطلب یا مسئله مطرح شده و ارزش گذاری آن‌ها.

۴ـ نتیجه گیری: در نظر گرفتن و انتخاب بهترین و صحیح‌ترین مفهوم یا راه حل برای مطلب یا مسئله مطرح شده.

ویژگی‌های افرادی که دارای تفکر نقادانه هستند

  • – نسبت به مسایل دید وسیع و دقیقی دارند.
  • – به جنبه‌های مثبت و منفی مسئله توجه داشته و یکسونگر نیستند.
  • – قدرت تجزیه و تحلیل و استنتاج موضوعات مختلف را دارند.
  • – با ذهن باز و متفکرانه نسبت به مسایل اظهار نظر می‌کنند.
  • – معمولاً قدرت تشخیص درست از نادرست را دارند.
  • – گوینده‌ای متفکر و منطقی و شنونده‌ای فعال هستند.
  • – در حین این که کل موضوع را در نظر می‌گیرند، به جزییات نیز توجه می‌کنند.
  • – به این مسئله واقفند که ممکن است حرف یا راه حل دیگران یا خودشان همیشه درست نباشد.
  • – چون به عاقبت کار می‌اندیشند، معمولاً فریب وعده‌های دیگران را نمی‌خورند.
  • – معمولاً به راحتی جذب گروه‌ها و افراد نمی‌شوند.
  • – روحیه‌ی پرسشگری دارند.
  • – خود نقد پذیرند.
  • – داوری و قضاوت آن‌ها به دور از تعصب و لجبازی است.
  • – هر چیزی را به سادگی و بدون تفکر، نه می‌پذیرند و نه رد می‌کنند.
  • – از منابع مختلف اطلاعات مناسب و دقیقی درباره موضوع مورد نقد به دست می‌آورند.

عوامل موثر در تفکر انتقادی

در تفکر انتقادی عوامل موثر بر رفتارها و نگرش‌ها ابتدا مشخص شده و مورد ارزشیابی قرار می‌گیرد و سعی می‌شود از مهارت‌های تفکر، بالاترین استفاده مفید صورت گیرد. در مجموع این نوع تفکر، بهره گیری از راهبردها و مهارت‌های شناختی به منظور بالا بردن بازده مطلوب رفتارها است.

واجدین این نوع تفکر دارای شفافیت مواضع، تصحیح نگرش‌ها و کاهش فشار ناشی از تعارضات و باورهای تحمیلی هستند. به قول معروف افراد دارای تفکر انتقادی حتی فضای لابلای کلمات را می‌فهمند و فضای خالی بین خطوط نیز برای آن‌ها تعریف و مفهوم خاصی دارد.

تفکر انتقادی را می‌توان مهارت تحلیل عینی اطلاعات و تجارب دانست. ارتباط تفکر انتقادی و بهداشت روان در آن است که تشخیص و ارزشیابی عوامل موثر بر رفتار و نگرش‌ها با این ویژگی ذهنی تسهیل می‌شود. فردی که دارای مهارت تفکر انتقادی است، می‌تواند آنچه را به او ارائه یا تحمیل می‌شود، بدون بررسی دقیق، نپذیرد. برای مثال، ارزش‌ها، تعاملات اجتماعی و رسانه‌ها، بخشی از واقعیت‌های زندگی فرد است.

تحلیل این عوامل به شفافیت مواضع و تصحیح نگرش‌های وی کمک خواهد کرد. در نتیجه، فشار ناشی از تعارضات و باورهای خام و تحمیلی کاهش می‌یابد و بهداشت روانی شخص کمتر در معرض آسیب‌های جدی قرار می‌گیرد. آنچه غالبا مانع تفکر انتقادی می‌شود، نوعی بی‌مهارتی در تصور مسئله در «بیرون از خویش» است. مفهومی که به آن «مسئله مداری» در مقابل «خودمداری» می‌گویند. خودمداری، همواره در حکم یک مانع بزرگ ذهنی، انسان را از حل مشکلات خود به طریق عینی باز داشته است. در مقابل، مسئله مداری، موجب خارج شدن از خود و توجه به «خود مشکل» می‌شود. انسانی که دارای تفکر انتقادی است، راه حل‌ها را یکی پس از دیگری می‌آزماید. در این حالت، پاسخ‌های او القایی، ذهنی، عاطفی و بی‌اساس نیست و از متن واقعیت بر می‌خیزد. آمیختن خصلت‌ها، امیال و احساسات با مسئله، به اتخاذ مواضع یک سونگر و پیش داوری‌های کم و بیش ناقص و نارسا می‌انجامد. مطالعات دقیق ژان پیاژه، (روان شناس سوئیسی)، نشان می‌دهد که مشکل عمده‌ی کودکان در مورد واقعیت، همین خودمحوری است. به باور او، در یک روند بهنجار تحولی، انتظار می‌رود که فرد، از خودمحوری خارج گردد و به مسئله مداری برسد. اما متأسفانه، موانع این تحول، فراوان است و نقایص تربیتی، آموزشی و… موجب می‌شود که او نتواند یک مسئله یا مشکل را خارج از خود و «فی نفسه» مورد بررسی و ارزشیابی قرار دهد. روشن است که نظام تربیتی مطلوب، همواره تفکر انتقادی را ارج می‌نهد و با تقدیر و تقویت آن، ظهور و مداومت این نوع تفکر را تضمین می‌کند.

راهکارهای پرورش تفکر نقادانه

۱ـ نسبت به امور و پدیده‌های اطرافمان، حساسیت و دقت بیشتری داشته باشیم.

۲ـ دیده‌ها، شنیده‌ها و مطالعه‌ی خود را مورد تجزیه و تحلیل قرار دهیم و به سادگی آن‌ها را نپذیریم ویا رد نکنیم.

۳ ـ درباره هر موضوعی با سؤالات مناسب و مرتبط، اطلاعات بیشتری به دست آوریم.

۴ـ مسایل، معمولاً راه حل‌های متفاوتی دارند تحمیل راه حل خود، یا تحمل راه حل دیگران به عنوان یک راه حل قطعی، منطقی به نظر نمی‌آید.

۵ ـ درباره مسایل پیش آمده، فکر کنیم و دچار احساسات و هیجان‌های شدید و کاذب نشویم و از قضاوت عجولانه، تعصب و خودرأیی درباره موضوعات مورد بحث اکیداً بپرهیزیم.

۶ ـ قبل از پاسخگویی به مسایل، فکر کرده سپس تصمیم گیری و عمل نماییم.

۷ ـ مشوق خوبی برای مسؤولانه فکر کردن خود و دیگران به خصوص کودکان باشیم.

۸ ـ از عقاید و نظرات خود دفاع معقولانه و منطقی کرده و زود تسلیم نشویم.

۹ـ به دیگران اجازه‌ی بحث و اظهار نظر درباره موضوعات مختلف را بدهیم.

۱۰ـ جلسات گفتگو درباره مسایل اجتماعی و یا روزمره در خانواده و مدرسه را ترتیب داده و همه را به شرکت فعالانه در این جلسات تشویق کنیم.

۱۱ـ برای رشد تفکر نقادانه در کودکان و نوجوانان مطالعه زندگینامه افراد نقاد مفید و مؤثر می‌باشد.

۱۲ـ فرآیند تفکر کودکان و نوجوان را بررسی و ارزیابی کنیم و در صورت نیاز از راهنمایی آنان دریغ نورزیم.

۱۲ـ به هر سؤالی به راحتی پاسخ نگوییم بلکه با سؤال کردن مناسب، مخاطب را در رسیدن به پاسخ کمک نماییم.

۱۳ـ در جلسات بحث و تبادل افکار از برچسب زدن، دستور دادن، سرزنش، نصیحت، قضاوت و مسخره کردن فکر دیگران اکیداً پرهیز نماییم.

۱۴ـ با برقراری امنیت و آرامش روانی و عاطفی و احترام به عقاید و نظرات کودکان و نوجوانان آنان را به شرکت در بحث و بیان اظهار نظر ترغیب و تشویق نماییم.

۱۵ـ با طرح سؤالات مناسب درباره موضوعات مختلف در خانه و دانشگاه نظرات دیگران را جویا شده و آن‌ها را نیز در بحث و گفتگو شرکت دهیم.

۱۶ـ با دقت و حوصله به نظرات دیگران در خانه و دانشگاه گوش کنیم تا بتوانیم با سؤالات مناسب آن‌ها را برای نتیجه گیری صحیح‌تر راهنمایی کنیم.

۱۷ـ در صورت عدم مشارکت دیگران در بحث، شاید آن‌ها موضوع را درک نکرده‌اند، بیشتر توضیح دهیم تا بتوانند حضور فعال‌تری داشته باشند.

۱۸ـ در مقابل سؤالی که از ما می‌کنند، پاسخ از قبل تعیین شده‌ای نداشته باشیم، تا بهتر بتوانیم به نقد و بررسی تجزیه و تحلیل موضوع بپردازیم.

“پایان”

برچسب‌ها: , , , , , ,

FacebookTwitterGoogle+TelegramWhatsAppLineYahoo MessengerLinkedInPinterestTumblr

مطالب مرتبط

  1. امین می‌گه:

    با تشکر فراوان

    خسته نباشید

    عالی و بی نقص

نظر شما
نام :

ایمیل :

از درج کامنت های توهین آمیز معذوریم
متن کامنت :
 


میدان نیوز
میدان نیوز
حوزه و روحانیت
حوزه و روحانیت
جوان انقلابی
جوان انقلابی
انقلابی شدن
انقلابی شدن
اصفهان شرق
اصفهان شرق
تبلیغات
تبلیغات
گفتمان نیوز
گفتمان نیوز
وعده صادق
وعده صادق