شنبه ۲۸ فروردین ۱۴۰۰
اخبار اصفهان
سرتیتر اخبار
سرویس: خواندنيها
چاپ خبر
۱۶:۱۷ - ۱۳۹۵/۰۸/۱۰

نگاهی به تاریخ علم؛

روش‌های درمانی عجیب و غریب: از آب اشک پرنده تا مومیایی درمانی!

در تواريخ يا متون كهن طبّي از روش‌هاي متعدد و متفاوت و بعضا عجيب و غريب در درمان بيماري‌ها سخن‌ها رانده‌ شده است که اجمالا در این فرصت به چند نمونه اشاره مي‌شود

ندای اصفهان- سيّد مرتضي ميرسراجی (پژوهشگر تاریخ علم)

در تواريخ يا متون كهن طبّي از روش‌هاي متعدد و متفاوت و بعضا عجيب و غريب در درمان بيماري‌ها سخن‌ها رانده‌ شده است که اجمالا در این فرصت به چند نمونه اشاره مي‌شود. هرچند متاسفانه برخی از متون قدیمی ما با خرافات درآمیخته اند، اما در میان آنها مطالب صحیح و بکری نیز یافت می شود که دانشجویان مشتاق پزشکی باید به بررسی آنها بپردازند.

***

  • آب اشك پرنده درماني (تشخيص سم ـ درمان جراحت)

ابن اَثير در ضمن حوادث سال 414 هـ .آورده است:

در این سال، «يمين‌الدوله محمود بن سبكتكين»1 در اعماق «هند» پيشروي کرد، ‌غنائم گرفت و مردم را كشت تا اینكه به قلعه‌اي رسيد كه در قلّه كوهي بلند بنا شده بود و راهي جز يك جادّه براي بالا رفتن و رسيدن به آن نداشت.

در قلعه مزبور، پانصد فيل نگهداري مي‌شد و در قلّه كوه و ارتفاعات آن، غلّات كِشت مي‌شد. آن ها در آنجا آب داشتند و هرچه مورد نياز و احتياج ساكنان این دژ بود در آنجا مهيّا بود.

يمن‌الدوله آنجا را محاصره کرد تا اینكه اهالي و قلعه‌نشينان به قتل رسيدند. اهالي قلعه چون اوضاع را چنين ديدند تسليم يمين‌الدوله شدند، امان خواستند و به ايشان امان داده شد.

پادشاه آن ها قرار گذاشت تا از او خراج بستاند و نيز هديّه ای آورد که پرنده [شگفت‌انگيزي] بود به شكل «قُمري»2 و خاصيّت وجود آن پرنده این بود كه هرگاه خوراكي حاضر مي‌كردند كه در آن خوراك، زهر و سمي ريخته بودند، چشمان آن پرنده اشك‌آلود مي‌شد و اشكي كه از چشمانش مي‌آمد متحجر و سنگ مانند مي‌گشت و اگر آن اشك‌هاي سنگ شده را مي‌ساييدند و بر زخم‌ها و جراحات بزرگ و وسيع قرار مي‌دادند، آنها التيام و درمان مي‌يافتند.3

  • تنور درماني (استسقاء)

طَبَري گويد: جماعتي از اصحاب ما به من گفته‌اند كه: بيماري که «واثق»4 خلیفه عباسی بدان درگذشت، «استسقاء»5 بود. لذا او را براي درمان در تنوري نشاندند و به سبب آن از بيماري آسايش می يافت… .6

  • غذاي سرزمين درماني (جنبه عمومي)

«بقراط»7 گويد: سرشت و نهاد آدمي با وطن دوستي در آميخته است و همچنين او مي‌گفت: به هر بيماري از غذاي سرزمين و وطنش بدهيد زيرا نفس به غذاي سرزمين خود مايل است و بدان گرايش دارد.8

  • موميايي سپيد غار ارّجان درماني (شكستگي استخوان)

صاحب كتاب «البُلدان» گويد:

«محمّدبن احمد اصفهاني» به من خبر داد از شگفتي‌هاي «اَرّجان»9 غاري است در دلِ كوه كه در آن غار، آبي بجوشد و سپس دگرگون شود و چون “موميايي سپيد” ـ همان موميايي سپيد معروف ـ گردد. در دهانه غار، دري آهنين نهاده‌اند كه بر آن مُهر سلطان خورده و توسّط قاضي شهر يك روز در سال گشوده مي‌شود. آنگاه مردي عريان (لباس درآورده) و مورد وثوق و اطمینان به درون آب مي‌رود و هرچه از این مادّه آنجا انباشته شده است، در شیشه‌اي جمع مي‌كند ـ همه آن‌چه در طول يك سال انباشته شده، كم و بيش صد مثقال است و كمتر به این اندازه افزایش مي‌يابد ـ پس از جمع‌آوري و استحصال درب غار را مي‌بندند و به آن قفل مي‌زنند تا سال ديگر همان هنگام همين كار را انجام دهند. سپس قاضي در شیشه را بسته و آن را مُهر نموده به نزد سلطان مي‌برند. خاصيّت این مادّه، درمان و علاج انواع زخم‌ و شكستگي استخوان است كه چون به اندازه عدسي با آب بياشامند في‌الفور، جايي را كه شكستگي دارد يا آسيب دیده بهبود مي‌بخشد و گوشت مي‌روياند.10

  • انسان درماني (متفاوت)

عقيلي خراساني در «مخزن الادويّه» در مورد درمان با اعضا، جوارح و مواد مترشّحه يا صادره از انسان اشاراتي کرده است، براي مثال:

«… چرك گوش او، مولّد (توليد كننده) رياح (باد‌ها) و بيهوش كننده و ضِماد (مرهم) آن جهت شقيقه (ميان گوش و پيشاني) و اكتحال (سرمه كشيدن) آن جهت رَمَد (درد چشم) و رفع بَياض (سفيدي) چشم نافع…

آب دهان او ناشتا، كُشنده كِرم گوش و محلل (فرونشاننده) هوایي كه در گوش رفته باشد و ترياق (پادزهر) گزيدن «عقرب» و «رتيلا» و دافع قوبا (پوست پوست شدن بدن) و كَلَف (نوعي عارضه پوستي) و آثار قروح (گزيدگي و آبله) و… .”11

منبع: ماهنامه دانشمند، ش 575 (شهریور 1390)، ص 68.

پي‌نوشت

محمّد ‌بن سبكتكين يا محمود غزنوي به سال 387 هـ .به حكومت رسيد و در سال 421 هـ .در شهر غزنين به مرض سل از دنيا رفت.

مُرغي است از فاخته كوچك‌تر و با طوق و خوش‌آواز.

ابن ابي الكرم، عزّالدّين ابوالحسن علي (ابن الاثير) (م. 630 هـ)، الكامل في‌التاريخ، بيروت ـ لبنان، دارصادر، 1385 هـ ./ 1965 ميلادي ج 9، ص 333.

خليفه عبّاسي كه در سال 232 هـ از دنيا رفت.

الطبّري، ابوجعفر محمّد‌بن جرير (م. 310 هـ).

6- تاريخ الامم والملوك، تحقيق: محمّد ابوالفضل ابراهيم، بيروت، دارالتّراث، الطّبعه الثانيه، 1387 هـ/1967 ميلادي/ج9، ص 150.

ابقراط يا بقراط نام معروف‌ترين پزشك قديم است. كه در 460 قبل از ميلاد در جزيره‌اي يوناني متولّد شد.

الهمداني، ابوعبدالله احمدبن محمّد بن اسحاق (ابن الفقيه) (م. 365 هـ) البلدان، تحقيق، يوسف الهادي، بيروت، عالم الكتب، الطّبعه الاولي، 1416 هـ 1996 ميلادي/ ص 489.

در اینكه “ارجان” دقيقا كجا است اختلاف وجود دارد. اصطخري گويد: بين ارجان و شيراز شصت فرسنگ است و بين آن و سوق الاهواز نيز شصت فرسنگ، صاحب مرات البلدان گويد: از شهر‌هاي معتبر فارس و نزديك خوزستان است. به ‌زعم بعضي ارجان همان بهبهان است.

10ـ البلدان، ص 407.

11ـ عقيلي علوي خراساني، سيّد محمّد حسين بن محمّد هادي (قرن 12)، مخزن الادويّه، انتشارات و آموزش انقلاب اسلامي، 1371 هـ . ش، چاپ دوّم، تهران ص 178 به بعد.

انتهای پیام/

برچسب‌ها: , , , ,

مطالب مرتبط

نظر شما
نام :

ایمیل :

از درج کامنت های توهین آمیز معذوریم
متن کامنت :
 


ثبت نام دبستان پسرانه تربیتی طاها
ثبت نام دبستان پسرانه تربیتی طاها
خرید کتاب «بخوانید، اراده کنید و ثروتمند شوید»
خرید کتاب «بخوانید، اراده کنید و ثروتمند شوید»
خرید کتاب «پولطلا؛ نظام پولی تمدن نوین اسلامی» (تحریم گریز و تورم ناپذیر)
خرید کتاب «پولطلا؛ نظام پولی تمدن نوین اسلامی» (تحریم گریز و تورم ناپذیر)
شفاف (شبکه فعالان انقلابی فضای مجازی)
شفاف (شبکه فعالان انقلابی فضای مجازی)
پایگاه خبری رهیافته
پایگاه خبری رهیافته
اصفهان شرق
اصفهان شرق
تبلیغات در مردمی ترین سایت استان اصفهان؛ 09132706715
تبلیغات در مردمی ترین سایت استان اصفهان؛ 09132706715
به توان تشکیلات! (کتاب تقدیرشده منتقدین) 09132706715
به توان تشکیلات! (کتاب تقدیرشده منتقدین) 09132706715