پنجشنبه ۰۲ اردیبهشت ۱۴۰۰
اخبار اصفهان
سرتیتر اخبار
سرویس: خواندنيها
چاپ خبر
۰۹:۳۸ - ۱۳۹۵/۰۷/۳۰

ابن فقیه همدانی (قرن ۴) از انسان های عظیم الجثه می گوید؛

دندان‌های دومَنی!

آيا چه چيز در برابر این دهان‌ها تاب مي‌آورد و چه چيز این شكم‌ها را پر مي‌كرد؟ هنگامي كه من پيكره‌هاي آنان را به ياد آورم در نظر خود كوچك و بي‌مقدار شوم. آنان با این همه، به نيستي رسيدند، نابود شدند و هم اكنون ساكن ديار خاموشانند

ندای اصفهان- سيّد مرتضي ميرسراجی (پژوهشگر تاریخ علم)

(توضیح ندای اصفهان: عکس شاخص تزئینی است.)

«ابن فقیه همدانی» متوفّاي 365 هـ . در اثر گران بها و جاويدان خود موسوم به «كتاب البُلدان» كه یکی از آثار فاخر جغرافيايي محسوب مي‌شود، در جايي از كشف جمجمه انسان‌هايي يادكرده كه دندان‌هايي بسيار بزرگ و سنگين داشته‌اند كه نموداري از جثّه و هيكل تنومند آن ها بوده است.

او در این باب آورده است:

قال و حدثني أحمد بن جعفر حدثني أبوحفص عمر بن مدرك، قال كنت عند أبي إسحاق الطالقاني يوما بمرو على الرزيق في المسجد الجامع فقال أبو إسحاق: كنا يوما عند ابن المبارك، فانهار القهندز فتناثرت منه جماجم، فتصدعت جمجمة و تناثرت أسنانها، فوزنّا سنّين منها، فكان في كل واحدة منهما منوان بأربعة أرطال. فأتي ابن المبارك بهما، فأقبل يوزنهما بيده ساعة ثم قال:

أتيت بسنّين قد رميا                   من الحصن لما أثاروا الدفينا

على وزن منوين إحداهما                 ينوء به الكف شيئا رزينا

ثلاثون أخرى على قدرها                 تباركت يا أحسن الخالقينا

فما ذا يقوم لأفواهها                       و ما كان يملأ تلك البطونا

إذا ما تذكرت أجسامهم               تصاغرت النفس حتى تهونا

و كل على ذاك لاقي الردى             و بادوا جميعا فهم خامدونا1

ترجمه: «ابوحامد احمد بن جعفر»2 برای من حدیث کرد که «ابو حَفص عُمَر بن مُدرِك»3 برای من نقل نمود:

روزی در شهر «مَرو»4 بر ساحل «رَزیق»5 در مسجد جامع، نزد «ابواسحاق طالقاني»6 بودم. ابواسحاق گفت: ما نزد «عبدالله بن مُبارك»7 بوديم، كهن‌ دژ مرو فرو ريخته بود و جمجمه‌هايي از آن به هر سوي افتاده بود. از آن ميان جمجمه‌اي شكسته بود و دندان‌هايش پراكنده شده بود. دو دندان از آنها را وزن كردند هر يك «دو مَن چهار رَطلی»8 شد.

آن دو دندان را نزد “ابن مبارك” آوردند، ابن مبارك يكي را گرفت و با دست خود لحظه ای وزن كرد. سپس این شعر را [به زبان عربی] خواند:

«دو دندان پيش من آوردند كه از بارو افكنده شده بود، هنگامي كه دفينه را مي‌كاويدند يكي از آن دو را، دو مَن وزن است و دست از سنگيني آن خسته مي‌شود. سي دندان ديگر به همين اندازه است. اي خدا كه بهترين آفرينندگاني خجسته و فرخنده‌اي! آيا چه چيز در برابر این دهان‌ها تاب مي‌آورد و چه چيز این شكم‌ها را پر مي‌كرد؟ هنگامي كه من پيكره‌هاي آنان را به ياد آورم در نظر خود كوچك و بي‌مقدار شوم. آنان با این همه، به نيستي رسيدند، نابود شدند و هم اكنون ساكن ديار خاموشانند.»

***

مَن واحد وزن و به عبارت دقیق تر واحد جِرم است، با توجّه به اینکه این دندان های بزرگ و حجیم، مربوط به ادوار گذشته بوده و در اثر مرور زمان حالت فسیلی و سنگواره ای داشته اند و در این حالت به جِرم و وزن آن ها افزوده شده، بهتر بود افرادی مثل «ابن مبارک» به جای وزن کردن از اندازه گیری و سنجش طول و عرضی استفاده و یاد می کردند و آن ها را بر اساس واحد «ذراع» در آن روزگاران بیان می کردند که علمی تر بود. هر چند این نوع بیان هم افاده همان معنا را دارد.

از ظاهر متن و زمان وفات عبدالله بن مبارک- سال 181 هجری- در می یابیم که این کشف تاریخی در قلعه و دژ قدیمی شهر مرو -در ترکمنستان امروزی- در قرن دوّم هجری- جهت تقریب ذهن، دوران امامت امام موسی کاظم(ع) – انجام شده است. با اظهار تعجّب فراوان بايد گفت: به راستي این دندان‌ها براي چه انسان‌هايي بوده كه فقط يكي از آنها دو مَن وزن داشته است و در چه دوره ای در آن منطقه زندگی می کرده اند؟

منبع: ماهنامه دانشمند، ش 576 ( مهر1390) ص 72.

پي‌نوشت

1- الهمذاني، ابوعبدالله احمدبن محمد، اسحاق (ابن الفقيه) (م. 365هـ .) تحقيق: يوسف الهادي، بيروت، لبنان، عالم الکتب،‌ الطبعه الاولي، 1416هـ ./1996 ميلادي، ص 614.

2- ابوحامد احمد بن جعفر مستملی از جمله کسانی است که ابن فقیه از او روایت نموده و تاریخ وفات او مشخّص نیست و او از محمّد بن یحیی اَزدی متوفّای 252 ق. روایت نموده است.

3- خطيب بغدادي در تاريخ خود ج 11 ص 28، از او ياد كرده است. او در سال 270 ق. از دنیا رفته است.

4- نام شهري در خراسان قديم که اکنون در کشور ترکمنستان واقع شده است.

5- دو رود بزرگ در مرو است يكي رزیق، و ديگري ماجان.

6- ابراهيم بن اسحاق بن عيسي يا ابواسحاق، طالقاني متوفّاي 215 هـ . است.

7- ابوعبدالرّحمن عبدالله بن المبارك بن واضح الحنظلي التميمي المروزي، به سال 181هـ . وفات يافت او شاعر و از محدّثان تابعان است. از او كتاب‌هايي در عرفان، اخلاق، اخبار و نوادر و سخنان حكمت‌آميز بسيار نقل كرده‌اند. نامبرده در 63 سالگي از دنيا رفته است.

8- منوان باربعه ارطال (در مقدار مَن اختلاف است و هرجا مقداري بوده است) در رَطل نيز اختلاف است.

انتهای پیام/

برچسب‌ها: , , , ,

مطالب مرتبط

  1. رفائی گفت:

    نظر کنید به مطلب/// آیا اسکلت های غول پیکر مصری واقعی هستند؟ در خبر آنلاین
    http://www.khabaronline.ir/detail/199151/society/fun

نظر شما
نام :

ایمیل :

از درج کامنت های توهین آمیز معذوریم
متن کامنت :
 


ثبت نام دبستان پسرانه تربیتی طاها
ثبت نام دبستان پسرانه تربیتی طاها
خرید کتاب «بخوانید، اراده کنید و ثروتمند شوید»
خرید کتاب «بخوانید، اراده کنید و ثروتمند شوید»
خرید کتاب «پولطلا؛ نظام پولی تمدن نوین اسلامی» (تحریم گریز و تورم ناپذیر)
خرید کتاب «پولطلا؛ نظام پولی تمدن نوین اسلامی» (تحریم گریز و تورم ناپذیر)
شفاف (شبکه فعالان انقلابی فضای مجازی)
شفاف (شبکه فعالان انقلابی فضای مجازی)
پایگاه خبری رهیافته
پایگاه خبری رهیافته
اصفهان شرق
اصفهان شرق
تبلیغات در مردمی ترین سایت استان اصفهان؛ 09132706715
تبلیغات در مردمی ترین سایت استان اصفهان؛ 09132706715
به توان تشکیلات! (کتاب تقدیرشده منتقدین) 09132706715
به توان تشکیلات! (کتاب تقدیرشده منتقدین) 09132706715