دوشنبه ۰۳ آبان ۱۴۰۰
اخبار اصفهان
سرتیتر اخبار
سرویس: اجتماعی
چاپ خبر
۱۸:۴۸ - ۱۳۹۵/۰۷/۱۲

اینترنت؛ فرصت ها و تهدیدها

چیستی حاکمیت فرهنگی در فضای مجازی

جوان به خودی خود دنبال راحتی است و در سراشیبی امیال نفسانی قرار دارد و اگر نخواهد به سمت قله حرکت کند، آن شیب رفته رفته او را به سمت خود می کشد. کار دشمن سخت نیست، بلکه فقط او را در جهت امیالش کمک می کند و با کوچکترین اشاره (برای مثال با یک عکس مستهجن) او را در پرتگاه امیال می اندازد

ندای اصفهان- حجت الاسلام مسلم گنجی (مدرسه علمیه اباصالح)

وقتی به محیط زندگی نگاه کنیم، می بینیم بسیاری از نزدیکان و دوستان و اطرافیان به غیر از زندگی در فضای حقیقی، زندگی مجازی نیز دارند که در آن کارهایی مشابه به فضای حقیقی را انجام می دهند: خرید و فروش، تعاملات اجتماعی (گفتگو)، بازی ها و سرگرمی های متنوع، تعاملات بانکی، کتابخوانی های مجازی و…

روی آوردن روز افزون افراد جامعه اعم از شهری و روستایی، نوجوان و جوان و مسن، متدین و غیر متدین، محصل و غیر محصل، کارمند و بازنشسته و سایر اقشار محترم و عزیز جامعه به این عرصه، ما را بر آن داشت تا در این زمینه مطالبی را بیان کنیم.

آمار روزافزون جهانی

بشر در طی چند دهه گذشته قدم در دنیای جدیدی گذاشته که بدون شک از مهم ترین دستاوردهای آن تحول اساسی در نحوه ارتباط با دیگران و نشر اطلاعات است و مصداق بارز آن فضای مجازی اینترنت یا همان شبکه جهانی اطلاعات است. اینترنت یکی از مهم ترین بزرگراههای اطلاعاتی و فناوری است و به دلیل گسترش روز افزون آن و موقعیتی که در فعالیت های کاری و تفریحی افراد پیدا کرده، کسب اطلاعات در مورد آن ضروری است.

امروزه تعداد پایگاههای اینترنتی و تعداد صفحات وب به طرز چشم گیری زیاد شده است. به طور مثال تعداد وب سایت ها از ۲۰۰ مورد در سال ۱۹۹۳ به حدود ۲۰ میلیون در اواخر سال ۲۰۰۰ میلادی رسیده و با تخمین ۲ میلیون صفحه وب که به طور روزانه بر تعداد آنها افزوده می شود.[1]

قابلیت اینترنت روز به روز افزایش پیدا کرده است به طوری که میزان اطلاعاتی که در سال ۲۰۰۱ ممکن بود از طریق یک کابل در یک ثانیه فرستاده شود، بیش از اطلاعاتی است که در سال ۱۹۹۷ از طریق کل فضای مجازی در یک ماه فرستاده می شد.[2]

علاوه بر این موارد، هزینه های استفاده از این فناوری نیز کاهش پیدا کرده است، که نهایتا این تحولات منجر به افزایش تعداد کاربران و افزایش میزان استفاده از آن به عنوان یکی از فعالیت های فراغتی شده است.

%d9%be%d9%87%d9%86%d8%a7%db%8c-%d8%a8%d8%a7%d9%86%d8%af

در این میان، بیشترین تعداد مشترکان مربوط به اینترنت پرسرعت موبایل است که تا پایان آذرماه سال ۹۴ بالغ بر ۱۵ میلیون و ۹۱۳ هزار و ۲۵۳ نفر در کشور از اینترنت پر سرعت متحرک استفاده کرده اند. بررسی ها نشان می دهد پهنای باند بین الملل از ۶.۰۵ گیگابایت برثانیه در سال ۸۶ به ۳۰۶ گیگابایت بر ثانیه در سال ۹۴ رسیده است. در همین حال ظرفیت IP داخل کشور نیز در این بازه زمانی از ۳۱ گیگابایت بر ثانیه به ۴ هزار گیگابایت افزایش پیدا کرده است.[3]

همچنین سایت تبیین در ۲ مرداد ۹۵ رتبه ایران در استفاده از اینترنت را سیزدهمین کشور در جهان اعلام کرد.

سیر پیشرفت اینترنت

پیش از آنکه به ظرقیت ها و آسیب های اینترنت و فضای مجازی بپردازم؛ توجه عزیزان را به سیر پیشرفت آن جلب می کنیم. مراحل رشد و تکامل اینترنت را باید در قالب وب های سه گانه، از جهان مجاز تا حقیقت بدانیم به این دلیل که از نظر تاریخی فضای مجازی مراحل سه گانه ای را به شرح زیر پشت سر گذاشته است:

مدل اول: ارتباط یک سویه؛ خبرهای آمده را انسان ها استفاده می کنند. مانند خبرگزاری ها.

مدل دوم: ارتباط دو سویه؛ افراد هم تولید کننده و هم مصرف کننده بودند مانند تولید وبلاگ و وب سایت؛

مدل سوم: ارتباط چندسویه؛ فضای آنلاین شبکه ای است مانند شبکه های اجتماعی که امروزه برخی از آن ها بالای یک میلیارد کاربر دارد.

نکته مهم آنکه فضای مجازی نسل سوم، در حقیقت دیگر فضای مجازی نیست، حقیقت مجازی است. زیرا در این فضا می توان بر حقیقت افراد و وروح وروان آن ها تاثیر گذاشت.[4]

ظرفیت ها:

به طور خلاصه می توان گفت، ظرفیت و کاربرد آن «تسهیل زندگی بشر و تامین رفاه عمومی» است. موارد و کاربردهایی همچون تجارت الکترونیک، بانکداری الکترونیک، سیستم الکترونیکی با کاربرد جغرافیایی، کار از دور سازمان های مجازی، دانشگاههای مجازی و ادارات مجازی، کار آفرینی در ابعاد مختلف، تبادل تجربیات و اخبار در کمترین زمان ممکن، در دسترس بودن داده ها، صرفه جویی در هزینه و زمان و… همه محصول این فناوری است.

از جمله آثار مثبتی که برای اینترنت بر شمرده اند، می توان به این موارد اشاره کرد:

۱) فراهم سازی امکان گردش عقاید و رساندن آن به مخاطبان گسترده.

۲) کمک به کاهش اختلاف طبقاتی.

۳) تضعیف قدرت نخبگان سنتی انحصارگر اطلاعات.

۴) ایجاد شکل های جدید و جالب از ارتباط.

۵) آسان و موثر پسازی فعال گری شهروندان.

۶) ایجاد رغبت برای حرکت به سوی جامعه ای اندیشمند.

۷) پویایی، دارا بودن ماهیت مردم سالار، ابزار مهم تبادل سریع و رایگان اطلاعات، حمایتگر تفکر انتقادی و تقویت کننده ی فرهنگ غیر تجاری و جمع گریز.

۸) کاهش هزینه های زمانی و مالی ارسال پیام و کمک به انتشار اطلاعات، حذف فواصل فیزیکی میان مشارکت کنندگان و خارج سازی نشانه های ظاهری و جسمانی از مرکز توجه در تعاملات اجتماعی.

۹) برخورداری از ظرفیت آفرینش صورت بندی های جدید اجتماعی رهاشده از قیود مکانی، سنتی و نهادی.

۱۰) قابلیت شکل گیری گروههای اجتماعی یگانه ای که می توانند به عنوان مکمل تعاملات در دنیای واقعی عمل کنند.[5]

از موارد فوق الذکر توضیح «بند یک» آن است که افراد می توانند از طریق شبکه سایبر و فضای مجازی، محتوا و مفاهیم ارزشی دینی را به نحو گسترده ای به جوامع بشری ابلاغ کنند. به عنوان مثال، می توان به پایگاه اطلاع رسانی رهبر معظم انقلاب اشاره کرد، که در شبکه های مجازی مختلف اطلاع رسانی های زیبا و هنرمندانه ای به کار گرفته می شود. نامه ای که ایشان خطاب به جوانان اروپایی و آمریکای لاتین نوشتند که به صورت الکترونیکی در تمام محافل دنیای غرب بانگ دعوت به اسلام به صدا در آمد و نامه ایشان با عنوان «letter for you» بازتاب عجیبی داشته است.

قابل ملاحظه است که در شبکه مجازی اینستاگرام، پایگاه اطلاع رسانی رهبر معظم انقلاب به لحاظ تبادل اطلاعات، مقام های جهانی کسب کرده است.

آسیب ها

بزرگترین آسیبی که دنیای مجازی می تواند داشته باشد (که جنبه فردی و اجتماعی نیز دارد)، تخریب فرهنگ ملت ها، خصوصا ملل اسلامی است. مفهوم واژه «فرهنگ» از مفاهیم بسیار پیچیده است. با این همه، در اینجا منظورمان از فرهنگ، عبارت است از: مجموعه ای از مایه های فکری و ارزشی که در رفتار اختیاری و اجتماعی انسان اثر می گذارد.

به طور کلی، سه بخش اساسی فرهنگ عبارتند از: اول، شناخت ها و باورها؛ دوم، ارزش ها و گرایش ها؛ سوم، رفتارها و کردارها.[6]

در اهمیت فرهنگ همین بیان از امام خمینی (رضوان الله تعالی علیه) بس که ایشان می فرمایند:

«بی شک، بالاترین و والاترین عنصری که در موجودیت هر جامعه، دخالت اساسی دارد فرهنگ آن جامعه است. اساسا فرهنگ هر جامعه، هویت و موجودیت آن جامعه را تشکیل می دهد و با انحراف فرهنگی، هرچند جامعه در بُعدهای اقتصادی، سیاسی، صنعتی و نظامی، قدرتمند و قوی باشد؛ ولی پوچ و پوک و میان تهی است. اگر فرهنگ جامعه ای، وابسته و مرتزق از فرهنگ مخالف باشد ناچار، دیگر ابعاد آن جامعه به جانب مخالف گرایش پیدا می کند و بالاخره در آن مستهلک می شود و موجودیت خود را در تمام ابعاد از دست می دهد. استقلال و موجودیت هر جامعه از استقلال فرهنگ آن نشأت می گیرد. بی جهت و من باب اتفاق نیست که هدف اصلی استعمارگران که در رأس تمام اهداف آنان است، هجوم به فرهنگ جوامع زیر سلطه است.»[7]

همچنین مقام معظم رهبری طبق بیاناتشان در مجلس خبرگان رهبری در سال ۱۳۸۸ فرموده اند: «در جنگ نظامی، دشمن به سراغ سنگرهای مرزی ما می آید، مراکز مرزی ما را سعی می کند منهدم بکند، در مرز نفوذ کند. در جنگ روانی و آنچه که امروز به او جنگ نرم گفته می شود در دنیا، دشمن به سراغ ایمان ها، معرفت ها، عزم ها، پایه ها و ارکان اساسی یک نظام و یک کشور؛ دشمن به سراغ این ها می آید، که این ها را منهدم بکند و نقاط قوت را در تبلیغات خود به نقاط ضعف تبدیل کند، فرصت های یک نظام را به تهدید تبدیل کند.»

شاهد مثال قرآنی (نفوذ فرهنگی دشمن)

استاد عزیز آیت الله سید ابوالحسن مهدوی (حفظه الله) در سخنرانی خود فرمودند: در قرآن کریم، سوره مبارکه ممتحنه آیه ۲ به سلطه فرهنگی اشاره دارد؛ که از واژه «یثقفوکم» این معنا را می فهمیم. این کلمه از سه حرف ثقف اشتقاق شده است و در لغت به معنای تسلط پیدا کردن است که از جمله آنها تسلط فکری و فرهنگی است و مؤید آن «السنتهم» در ادامه آیه است. دشمن با به سلطه در آوردن فرهنگ خود، تفکر خود را در جوامع القاء می کند.

پرده برداری از موضوعی مهم

یکی از نظریه پردازان ضد فرهنگی این عرصه پرده از موضوع جالبی برداشته که خلاصه آن خدمتتان ارائه می گردد. وی گفته است «ما در تعلیمات دینی مسلمانها دیده ایم که گفته شده اوقات شبانه روز خود را به چهار بخش تقسیم کنید: ۱.زمانی برای عبادت ۲.زمانی برای کار ۳.زمانی برای مردم و رفع گرفتاری ایشان ۴.زمانی برای تفریح و خانواده. ما اگر بخواهیم در چنین فردی نفوذ کنیم؛ بهترین راه، نفوذ در «تفریح» آن هاست و از این راه سایر اوقات نیز تحت تاثیر آن قرار خواهند گرفت.»

وقتی تفریح یک فرد مسلمان پرسه زدن در فضای هیجان انگیز، جذاب و هوس انگیز مجازی شود، در حالی که هنوز معارف دین را خوب نیاموخته و برای اموراتش برنامه ریزی دقیقی نکرده است، دین و دنیایش را در خطر می اندازد.

مثال ملموس و قابل مشاهده در این خصوص، حضور بیش از حد برخی دوستان در دنیای مجازی است، به طوری که شبها به دلیل فراغ بال بیشتر نسبت به روز و هزینه کمتر آن، پاسی از آن را به حضور در دنیای مجازی مشغول می شوند و گاهی بر عبادت آنها اثر می گذارد و نماز شب که هیچ، خدای ناکرده نماز صبحشان نیز بعضا قضا می شود. آنها هنگام حضور در فعالیت درسی و کار، بسیار کسل و خمود هستند و اگر در طول روز فرصتی پیدا کنند به استراحت می پردازند و زمانی برای انجام امور مهم دیگر وجود نخواهد داشت و این روش تاثیر منفی بر همه جوانب زندگی خواهد گذاشت.

دیگر آسیب ها

آسیب های فضای مجازی بیش از آن است که در این مقاله بتوان همه را بیان کرد. اما آنچه که اقتضا می کند در اینجا به صورت خلاصه و فهرست وار بیان می شود، تا شخص مخاطب حدیث مفصل از این مجمل بخواند:

۱) پرورش نوع جدیدی از فردگرایی افراطی؛

۲) بدل سازی جهان بینی ها و القای برتری فرهنگی آمریکا؛

۳) تسهیل تجاوز به حریم های خصوصی؛

۴) رشد جوامع کاذب در برابر جامعه ی واقعی؛

۵) جداسازی افراد از خانواده و دوستان؛

۶) جایگزینی خویشاوندی های اجتماعی برون خط با پیوندهای اجتماعی بر خط و ترجیح روابط بر خط بر روابط برون خط به دلیل بهره مندی از آزادی و ابتکار عمل بیشتر، تقلیل سرمایه اجتماعی، انزوا و بریدگی از مشارکت های محسوس و عینی؛

۷) تضعیف مسئولیت اجتماعی به دلیل امکان ابداع هویت های گوناگون؛

۸) درگیر شدن کاربران با محیط بر خط در عوض تعامل با افراد حقیقی و دگرگونی تعاملات اجتماعی از تعامل انسانی به تعامل با تکنولوژی؛

۹) تغییر روابط از اجتماعات و گروههای آشنا به اجتماعات شبکه ای؛

۱۰) قطعه قطعه شدن افراطی سلیقه ها و خرده فرهنگ ها و درنتیجه توده وار سازی.[8]

این آثار منفی که اشاره شد بیشتر جنبه اجتماعی دارد. روانشناسان و متخصصان سلامت روانی، اینترنت را واجد ویژگی هایی نظیر گمنامی، جذابیت، سهولت دسترسی و… می دانند که به لحاظ روانشناختی آثار منفی بر مخاطب برجای می گذارند.

یکی از اندیشمندان به نام گرین فیلد، مهمترین آثار منفی روان شناختی (فردی) اینترنت را از این قرار می داند:

۱. تغییر در حالت، انگیزه و تمرکز کاربران؛ ۲. وسواس گونه شدن کیفیت استفاده برخی از کاربران به دلیل ایجاد انحراف در الگوی استفاده آنها؛ ۳. ایجاد تغییرات ناخودآگاه در حالت و رفتار کاربران؛ ۴. بروز پراکندگی ذهنی و حواس پرتی در کاربران.[9]

جدی ترین آسیب برای دانشوران

این پراکندگی ذهنی برای افرادی که اهل مطالعه و تحقیق هستند، می تواند مهم ترین آسیب فردی لحاظ شود؛ به این دلیل که عمده فعالیت این عزیزان کار فکری و مطالعاتی است و گاهی برای یک فعالیت علمی به ساعتها تمرکز فکری نیاز دارند. پراکندگی ذهنی در مقابل تمرکز ذهنی است و باعث اُفت تمرکز و در نتیجه اُفت کار علمی و متاسفانه پسرفت علمی و تحقیقاتی می شود.

برای مثال وقتی که فرد در فضای مجازی فعالیت می کند، برخی از این شبکه های اجتماعی وسیع، قابلیت گذاشتن پست و یادداشت در صفحه شخصی را دارند (مانند: اینستاگرام، لاین، فیس نما و…) که بعد از قرار دادن این پست در این فضا، فرد انتظار دارد که افراد بیایند و برای مطلب ایشان، لایک (نشانه علاقه مندی) بگذارند و یا احساسشان را نسبت به آن ابراز کنند. همین حالت که برای فرد پیش می آید بخش زیادی از تمرکز او را تصاحب می کند و درگیری ذهنی برای او ایجاد می کند که هر چند دقیقه بیاید مرور کند که چه کسی تایید کرده، چه کسی مطلب گذاشته است و این روند کم کم تبدیل به عادت روزمره می شود. مثال ها در این مورد فروان است.

چیستی حاکمیت فرهنگی در فضای مجازی

این حاکمیت فرهنگی که نام آن «پلورالیسم» فرهنگی است به معنای حقانیت دانستن فرهنگ های متفاوت و متضاد است که لیبرالیست ها (به معنایی، افراد ولنگار و عیاش) توانسته اند با ترفندهای خود این اصطلاح (پلورالیسم) را ضبط و تصرف کرده و با تلرانس (تسامح و تساهل) فرهنگی و نسبیت معرفتی و اومانیسم هماهنگ سازند، تا بتوانند حاکمیت فرهنگی را در دنیا بدست آورند. [10]

رهبر معظم انقلاب اسلامی در اکثر صحبت ها کلمه «فرهنگ» تکیه کلامشان است و در جایی نیز فرمودند «فرهنگ به مثابه هوایی است که تنفس می کنیم». تبلور صحبتهای رهبری در مورد فرهنگ کشور، بیانات ایشان در دیدارهای متعدد با اعضای شورای عالی انقلاب فرهنگی است. به عنوان نمونه گزیده ای از صحبت های ایشان در جلسه ای که به تاریخ ۱۹ آذر ۱۳۹۲ با اعضای این شورا داشتند، خدمتتان ارائه می گردد:

«مساله چهارمی (چهارمین عنوان بحث) که عرض می کنیم، مساله تهاجم فرهنگی است. ما چندسال قبل از این بحث تهاجم فرهنگی را مطرح کردیم؛ برخی ها اصل تهاجم را منکر شدند؛ گفتند چه تهاجمی؟! بعد یواش یواش دیدند که نه [فقط] ما می گوییم، خیلی از کشورهای غیر غربی هم مطرح می کنند و می گویند غربیها به ما تهاجم فرهنگی کردند؛ بعد دیدند که خود اروپایی ها هم می گویند آمریکا به ما تهاجم فرهنگی کرده! لابد دیده اید، خوانده اید که [گفته اند] فیلمهای آمریکایی، کتابهای آمریکایی چه تهاجم فرهنگی ای به ما کرده اند و دارند فرهنگ ما را تحت تاثیر قرار می دهند.»

رهبر معظم انقلاب در ادامه با مثالی بسیار زیبا چگونگی رخنه و نفوذ فرهنگی را بیان فرمودند به این صورت که: «بچه های ما –نوه های بنده- اسم بازیکنان و ستاره های فوتبال دنیا را خیلی خوب بلدند… اما اسم مثلا فرض کنید فلان دانشمند معاصر خودشان را نمی شناسند؛ اسم بیاوری نمی شناسند کیست؛ خب اینها بد است، اینها را ما بایستی واقعا کار بکنیم.»

در توضیح بخشی از فرمایشات رهبری، باید گفته شود وقتی که فرزند ما از سن کم با این مقوله ها و بازی های اینترنتی و… آشنا شد دچار مشکلات زیادی همچون الگوگیری غلط می شود. تصویر زیر، کاریکاتور زیبایی است که بسیاری از این مفاهیم را می رساند و مصداق بارز تاثیر فرهنگی را بیان می کند.

کاریکاتور

جاهلیت مدرن

این تاثیرات سوء فرهنگی منحصر به کودکان نیست. اینترنت و فضای مجازی کنترل نشده و برنامه ریزی نشده، تاثیرات منفی زیادی بر سبک زندگی افراد می گذارد و هدف آن تخریب و حذف بنیان خانواده و ترویج فرهنگ منحط غرب است. فرهنگ غرب، سبک زندگی مادی، شهوت آلود، گناه آلود، هویت زدا و ضد معنویت و دشمن معنویت را دیکته می کند.

در کلام ساده و پر معنای رهبری، غرب مروج «جاهلیت مدرن» است. دشمنی که در نبردهای نظامی، اقتصادی، سیاسی و اطلاعاتی نتوانسته پشت حریف قدرتمندی به نام ایران را به خاک بمالد، به پیروزی در جبهه ای به نام «جنگ نرم» خیلی دل بسته است. شاید تجربه ی تلخ تاریخی پیروزی مسیحیان در نبرد آندلس و فریب دادن مسلمانان آن سرزمین به وسیله شراب که تخریب عقل و جسم را در پی داشته و همچنین با تاثیرات منفی فرهنگی نظیر به جلوه آوردن دختران بزک کرده و فاحشه در قالب کاروان های تجاری را شنیده باشیم. آنها به تخریب فکر و روح مسلمانان آندلس پرداخته و پس از پیاده کردن این نوع سیاست های شوم، در اولین جنگ توانستند آندلس را به تصرف خود در آورند. چنین تجربه ای دشمنان ما را مصمم و امیدوار نموده است.

سوال مهم و جواب مهم تر

ممکن است سوال پیش آید که دشمن، چگونه فرهنگ منحط خود را تحمیل می کند؟

برای عزیزانی که به صورت عالمانه در عرصه های فضای مجازی فعالیت دارند، ممکن است جواب تا حدودی روشن باشد؛ برای واضح شدن و بیان چگونگی تاثیر، مطالبی را بیان می کنیم. جواب کلیدی آن «هنر» است.

هنر، ابزار غرب برای تسلط فرهنگی است. غرب به صورت پروژه ای یک ملت را تحت مطالعه قرار می دهد، نقاط ضعفش را پیدا می کند؛ از روانشناس و جامعه شناس و مورخ و هنرمند و… استفاده می کند؛ راه های تسلط بر آن ملت را پیدا می کند؛ و در این زمینه بر اساس آن فیلم می سازند، خبر را بر اساس آن تنظیم می کنند، رسانه را بر اساس آن شکل می دهند، سلیقه سازی می کنند، فرهنگ سازی می کنند و…

ممکن است عده ای بگویند: «شما افراد مذهبی کم کاری می کنید وگرنه شما هم می توانید با مقابله به مثل و کارهای قوی فرهنگی، تا حدودی اثرات آن را خنثی کنید!؟» ما در جواب خواهیم گفت که کوتاهی و کم کاری را تا حدودی قبول می کینم؛ اما یک بحث روانشناسی زیبا وجود دارد، انسان دوست دارد رها باشد و هر کاری که دلش می خواهد انجام دهد و میل به راحتی و تنبلی در غالب نوع بشر وجود دارد و مثال بارز آن، روند تولیدات و محصولاتی است که روز به روز انسان را به راحتی و راحت طلبی سوق می دهد.

به گفته برخی اساتید، انسان هفتاد نوع شهوت دارد که باید آن ها را مدیریت کند. کوهی را در نظر بگیرید که در راس آن کوه فضایل انسانی است که انسان برای رسیدن به آن قله تلاش بسیاری باید بکند و سال ها کار اخلاقی و تربیتی کند و گاهی برای از بین بردن یک صفت رذیله (زشت) سالها باید تلاش کند؛ و اما در قسمت پایین (دره کوه) همه امیال و شهوات نفسانی فراهم است که انسان کافی است فقط کمی مراقب نباشد و جنبه احتیاط را رعایت نکند تا در دره سقوط کند!

انسانی را فرض کنید که در عنفوان جوانی است و اول آرزوها و امیال متعدد نفسانی است. این جوان به خودی خود دنبال راحتی است و با صرف نظر از اینکه او را جهت دهی به سمت و سویی کنند، در سراشیبی امیال نفسانی قرار دارد و اگر نخواهد به سمت قله حرکت کند، آن شیب رفته رفته او را به سمت خود می کشد. با این توضیح انسان می فهمد کار دشمن سخت نیست، بلکه فقط او را در جهت امیالش کمک می کند و با کوچک ترین اشاره (برای مثال فقط با یک عکس مستهجن) او را در پرتگاه امیال می اندازد. و اینجاست که انسان این بیان رهبر معظم انقلاب را متوجه می شود که به این مضمون فرمودند:

«اگر کار فرهنگی غلط و بد صورت بگیرد؛ برای جبران آن باید سالها کار فرهنگی (مثبت) و بسیار قوی انجام گیرد، تا شاید نتیجه بدهد.» جمله ایشان بسیار ظریف و زیباست و همین جمله کوتاه بیانگر بسیاری از نکات ریز و دقیق است.

اعتیاد اینترنتی؛ نشانه ها و انواع آن

وابستگی شدید به اینترنت و استفاده ی اعتیادگونه ی از آن، پدیده ای جدید و به سرعت رشد یابنده است. معمولا دارای نشانه هایی مانند علائم زیر هستند:
نادیده گرفتن مسئولیت های مربوط به خانواده، دوستان، کار یا مسئولیت های فردی، بروز علائم کناره گیری پس از دست کشیدن از اینترنت، کج خلقی هنگام تلاش برای دست کشیدن از اینترنت، بر خط ماندن بیش از زمان برنامه ریزی شده، دروغ گفتن یا مخفی نگه داشتن زمان واقعی کار با اینترنت از دوستان یا خانواده، تغییر در سبک زندگی به منظور گذران وقت بیشتر با اینترنت، کاهش فعالیت های فیزیکی، بی توجهی به سلامت شخصی و بی خوابی یا کم خوابی، یا تغییر در الگوی خواب به منظور گذران وقت در اینترنت.

اعتیاد اینترنتی انواع گوناگونی دارد و هرکدام نیز دارای علائم و شاخص های خود هستند. چهار نوع از شایع ترین انواع اعتیاد اینترنتی از این قرار است: «اعتیاد به سایبر سکسی (مستهجن)» که مهم ترین، آسیب زا ترین و شایع ترین نوع است که آثار سوء آن تمام ساحت های فردی، خانوادگی، اجتماعی و حتی روانی و معنوی کاربر را دستخوش دگرگونی می سازد. «اعتیاد به روابط اینترنتی»، «اعتیاد به خرید و تجارت» و «اعتیاد به جستجو و ذخیره بیش از اندازه اطلاعات» از دیگر موارد است.[11]

آسیب های جسمی و مهم ترین آن

بخش دوم از آسیب هایی که می توان برشمرد و جنبه فردی دارد، مشکلات جسمی است که برای افراد به وجود می آورد. ضعف بینایی از جمله مهم ترین آنهاست. در تاریخ ۲۱ مرداد سال ۹۵ اخبار ساعت ۲۰:۳۰ این خبر را گزارش کرد:

«به گفته یکی از پزشکان متخصص چشم، متاسفانه به دلیل استفاده زیاد از صفحه های الکترونیکی، سونامی نزدیک بینی در این افراد بوجود آمده است. بدین صورت که فرد زمان زیادی را صرف دیدن عبارت ها، عکس ها و… می کند و این امر منجر به ضعیف شدن چشم و مشکلات دیگر چشمی نظیر خشکی چشم (نداشتن تری و قرمز شدن آن) می شود».

«طبق گفته برخی پزشکان صفحه گوشی موبایل طیف آبی دارد که وقتی از آن استفاده می شود {خصوصا در شب} خواب را از چشم انسان می رباید و باعث می شود که به راحتی چندین ساعت به صفحه آن در شب نگاه کند. این در حالی است که اگر کتاب خوانده می شد بعد از اندکی مطالعه، احساس خستگی چشمانش باعث می شد که هرچه زودتر استراحت کند.»

افرادی نظیر روحانیون و طلاب که وظیفه اصلی آنان مطالعه و تحقیق است و روز به روز به نعمت چشم نیاز بیشتری دارند؛ باید در این زمینه با احتیاط بیشتری عمل کنند تا بتوانند از این نعمت خدادای استفاده کنند.

به طور کلی چهار حوزه در فضای مجازی وجود دارد که به عنوان حوزه ناسالم پذیرفته شده است که بیشتر جرایم و تخلفات و سوء استفاده ها در بستر این چهار عرصه اتفاق می افتد:

اول حوزه خشونت؛ دوم حوزه فحشاء؛ سوم حوزه احتیاط؛ چهارم حوزه کلاهبرداری مالی.

فضای مجازی از نگاهی دیگر

فضای مجازی حقیقت انسان را نادیده می گیرد و انسان را از فضای واقعیت دور می کند و در عالم پست و پایینی که مجازی است، حقیقتش را لحاظ می کند. اگر بخواهیم نگاه تحلیلی موشکافانه ای داشته باشیم جهانی خلق کرده اند به عنوان جهان مجاز با ادبیات و علایق و سلیقه های خودشان، که خوب و بد و زشت و زیبا و حرام و حلال مخلوط است.

فرد در فضای سایبری و مجازی زندگی دومی برای خودش درست می کند و این در حالی است که غالب افراد نیازهایشان بیشتر در فضای حقیقی است و باید در عالم واقع زندگی کنند. آنها از عالم واقع خود دور می شوند و از عالم طبیعت خود فاصله می گیرند و سبکی از زندگی جدید را در آنجا برای خود رقم می زند به نام زندگی دوم و شخصیت مجازی را برای خودش تعریف می کند. از بحران های جدیدی که امروزه ایجاد شده است و بیشتر اثر آن در فضای فرهنگی حس می شود به هم خوردن نسبت عالم مجاز و واقعیت در زندگی یک انسان است.

امروزه بشر به مدد رسانه ها، بیش از هر زمان دیگری اسطوره پردازی می کند؛ و وقتی فرد نمی تواند مانند او شود (مثل فردی که قوه تخیل او بسیار قوی است و همیشه در تخیلاتش زندگی می کند)، اولا دچار انحطاط روحی- روانی می شود و ثانیا شروع می کند به شکل دادن شخصیت تخیلی و اسطوره ای.

اسطوره هایی که غرب از خود می سازد، به یک فروپاشی و انحطاط عظیم می رسد. شوخی نگیریم که غرب با این سرعت در حال نابود شدن است؛ چرا که در این زندگی (مجازی) کرامتی وجود ندارد و همه اش حقارت است و بی مسئولیتی است. این جامعه (به تعبیری سبک زندگی غربی)، جامعه مریضی است، جامعه ای نیست که فکر کنید چون به فضا رفته همه چیزش درست است.

مناظره ای جالب

چند وقت پیش که مشغول تماشای تلوزیون بودم، متوجه شدم در بحث گفتگوی ویژه خبری شبکه ۲، در ساعت 22:45 دو نفر از کارشناسان عرصه ارتباطات را دعوت کرده اند. یکی از کارشناسان تاکید بر استفاده از فضای مجازی داشت که زمانه و عرصه ای است که حضور در آن را می طلبد و توضیح اینکه مانند چاقویی است که هم می توان با آن آدم کشت و هم اینکه میوه پوست کند.

کارشناس دیگر به بیان کامل تر گفت صحبت شما کافی نیست و باید آسیب های جدی این عرصه را بشناسیم. در ادامه افزود: «خیلی از کشورهای به ظاهر پیشرفته نظیر فرانسه و انگلیس آمار مطالعه کتابخوانی بالایی دارند! چگونه است که خود این کشورها از همه لحاظ، امکانات بیشتری برای ورود به این عرصه را دارند ولی آمار مطالعه کتاب بالایی هم دارند. فرهنگ مطالعه در این کشورها قوی است.»

در تایید کلام ایشان اضافه کنم، چندی پیش عکسی را دیدم که دستگاهی نظیر دستگاه های نوبت دهی بانک است و در توضیح عکس نوشته بود: «این دستگاه، که متعلق به کشور فرانسه است، با فشار دادن شاسی کوچکی، یک داستان آموزنده به صورت تصادفی و رایگان برایتان انتخاب می کند و چاپ شده بر روی کاغذ به شما تحویل می دهد». اینگونه زیبا فرهنگ مطالعه را در کشورشان ترویج می دهند.

چاپ داستان

در جایی دیگر یکی از محققین اشاره کرد که نگاه به وضعیت کشورمان که می کنیم، در خیلی از موارد تحریم هستیم الا در بالاترین نوع مدل گوشی و لپ تاپ؛ چرا در این ها تحریم نیستیم؟

راهکارها

ملاک زیبایی که می شود در این جا ارائه داد؛ اینکه هرچیزی که ضرر بزند و آسیب برساند به جسم و مهمتر از آن به روح ما؛ باید میزان آسیب پذیری از آن نقطه را رفته رفته کم کنیم و به صفر برسانیم. بنده به دوستان دو راهکار کلی می گویم که شرط ورود به اینترنت است:

الف.ایمان قوی و محکم و استدلالی ب. برنامه ریزی زمانی دقیق

برای اینکه بتوانیم از این فرصت ها استفاده کنیم و فرصت سازی تبدیل به فرصت سوزی نشود راهکارهایی جزیی تر را خدمتتان ارائه می دهم.

۱. تنها به هنگام ضرورت از اینترنت استفاده کنیم. تبلیغ دین از ضرورات است؛ منتها اگر امر دایر شد بر چهره به چهره و یا اینترنت، مسلما تاثیر تبلیغ چهره به چهره بیشتر است.

۲. بر ضررها و منفعت های آن فکر کنیم. به فرموده آیت الله مصباح (حفظه الله) در این عرصه تنها سلاح علم مؤثر است، فقط با منطق صحیح است که می توان غلط را نابود ساخت، نه با زور و شعار؛ البته شعار و زور هر یک در جای خود مؤثر است و باید از آن استفاده کرد؛ اما میدان اندیشه و فرهنگ، میدان منطق و علم است.[12]

۳. تا آنجا که می شود تحقیقات از فضای حقیقی باشد و در کنار آن از اینترنت هم کمک بگیریم (نه بالعکس). ما گاهی توهم می کنیم که اینترنت اطلاعات کافی را در یک زمینه می تواند به ما بدهد و ما را بی نیاز از دیدن کتابها و مجلات کند. این تفکر اشتباه است.

۴. اگر بنا بر ضرورت از شبکه های اجتماعی استفاده می کنید، حتما با خود شرط کنید که با برنامه ریزی باشد؛ بدین صورت که ابتدا و انتهای ورود و خروجتان، به صورت دقیق زمانی معلوم شود و کارکردتان با هدف مشخص انجام گیرد تا مبتلا به پرسه زنی و اتلاف وقت نشوید. مدیریت زمان داشته باشیم؛ به این معنا که استفاده حد اکثری از زمان حد اقلی برای رسیدن به اهداف.[13]

۵. برای اتلاف وقت کمتر در مواردی که برای کار تحقیقی وارد این فضا می شوید، قبل از ورود به اینترنت، آدرس های سایت های تحقیقی از افرادی که آشنای با این راه هستند مشورت بگیرید. سایت ها و وب ها میزان مطمئن بودن مطالبشان با هم فرق می کند. برای مثال بنده برای تحقیق این مقاله از یکی دوستان مشورت گرفتم که سایت مقام معظم رهبری را با روش جستجو در کلمات آموزش دادند.

۶. در این عرصه هرچه ابتکار عمل و خلاقیت بیشتر داشته باشید و کار کردن با نرم افزارهای معروفی همچون فتوشاپ و همچنین با ساخت کلیپ های کوتاه و آموزنده، آشنا باشید، موفق تر خواهید بود. پس یا وقت نگذارید و یا اگر ورود پیدا می کنید میزان اثرگذاری را بالا ببرید. اگر هم اثری می پذیرید، اثر از نوع مثبت و مفید باشد.

۷. پیشنهاد مهمی که باید به آن توجه کرد اینکه از زمان حضور در کنار خانواده کم نکنیم و به زمان استفاده از فضای مجازی اضافه کنیم. بلکه اگر قرار است حضور مستمری داشته باشیم زمان را درست برنامه ریزی کنیم، به طوری که تداخل برنامه اتفاق نیفتد تا ناچار به کاهش زمان اختصاص یافته به خانواده باشیم. برای فردی که با اهداف مختلف خصوصا هدف مقدسی مثل تبلیغ دین وارد این عرصه شده است، نباید هدف وسیله را توجیه کند و به هر بهایی که شده به دنبال هدف خود باشد و در صورت ضرورت باید از حق خود کم بگذارد، نظیر کاهش ساعت خواب خود؛ اما از حق دیگران و خانواده کم نگذارد.

داستان شهید بهشتی معروف است که وقتی از او درخواست کردند در جلسه مهمی شرکت کند، در جواب عذرخواهی کرد و گفت بنده نمی توانم شرکت نمایم، چون قول داده ام در این ساعت در کنار خانواده ام باشم.

۸. اگر نشانه ها و علائم اعتیاد اینترنتی را در خود دیدید، به دنبال راهکار علاج آن باشید. یکی از بهترین علاج ها این است که خود را از دائم در دسترس بودن مخاطبانمان خارج کنیم و ساعت های اواخر روز را به آن اختصاص دهیم (تا ذهن کمتر در طول روز درگیر باشد). این افراد باید روز به روز زمان بودن در فضای مجازی را کم کنند و فقط با دلیل عقل پسند (نه نفس پسند) وارد این عرصه شویم.

۹. همان طور که تلفن همراه در کنارمان هست؛ یک قرآن همراه داشته باشیم و اگر زمانی فرصت پیدا کردیم به جای انس با گوشی و اینترنت با این کتاب خدا انس بگیریم و با تدبر بخوانیم.

۱۰. برای ترک اعتیاد مسائل مستهجن، باید فرد اول بر مضرات آن فکر کند و وقتی خوب متوجه آسیب ها و ضرر آن شد تصمیم بگیرد که یک هفته به طور استوار و محکم از دیدن تصاویر مستهجن اجتناب کند. در هفته اول ممکن است سخت باشد ولی رفته رفته برایش ترک دیدن این تصاویر عادی می شود و بعد لذت ترک کردن را می برد.

۱۱. سعی کنید فضای واقعی پیرامون خود را لذت بخش کنید. اهل گردش و گشت و گذار باشید و از یکجا نشینی و خمودی و کسالت بگریزید. زندگیتان به نحوی باشد که نخواهید از فضای مجازی به عنوان پناهگاه استفاده کنید. در کتاب مفاتیح الحیاه آیت الله جوادی آملی (زید عزه) ۲۴ مورد از عوامل شادابی و نشاط از دیدگاه احادیث را آورده اند که بسیار عالی است.

۱۲. تا می توانید از خلوت و تنهایی بگریزید؛ چرا که روایت می فرماید شیطان تمام همتش را می گذارد تا در زمانی که انسان تنهاست او را آلوده کند. شعار اینکه گوشی موبایل چیز شخصی هست، تا حدودی درست است اما دلیل بر آن نشود که هرچیزی که مخرب فکر و روح است را داشته باشم و به عنوان آزادی ظاهری، روحم را اسیر کنم. موبایل فضای خصوصی را ایجاد کرده است اما باید توجه داشت که خدا آنچه در فکر است را می داند چه رسد به آنچه در موبایل است.

پی نوشت

[1]. اخلاق در فضای مجازی، ص14

[2]. همان

[3]. سایت صراط نیوز

[4]. سایت باشگاه خبرنگاران جوان

[5]. اینترنت و دینداری، ص141.

[6]. تهاجم فرهنگی، ص42.

[7]. سایت امام خمینی.

[8]. اینترنت و دینداری، ص142

[9]. همان، ص143

[10]. اخلاق در فضای مجازی، ص50.

[11]. اینترنت و دینداری، ص182.

[12]. تهاجم فرهنگی، ص66.

[13]. مدیریت زمان، ج1، ص16.

منابع:

* قرآن مجید

– کرم الهی، نعمت الله، اینترنت و دین داری، چاپ اول، قم، بوستان کتاب، 1393

– امامی، سید محمد حسین، اخلاق در فضای مجازی، چاپ اول، دارخوین، اصفهان،1393

– نیلی پور، مهدی، مدیریت زمان ج ۱، چاپ دوازدهم، اصفهان، مرغ سلیمان، 1394

– سایت امام خمینی (ره) imam-khomeini.ir

-سایت مقام معظم رهبری Khamenei.ir

-سایت تبیین  tabyin.ir

– سایت عصر ایران asriran.com

-سایت صراط نیوز seratnews.ir

– باشگاه خبرنگاران yjc.ir

انتهای پیام/

برچسب‌ها: , , , , , ,

مطالب مرتبط

  1. ناشناس گفت:

    چرا اینقدر منفعلانه و دیر عکس العمل نشان داده میشود تا چاره ای جز عقب نشینی و فرار نداشته باشیم؟

    • یامهدی گفت:

      سلام
      جوابش که اومده
      راه اصلیش فیلترهای قوی است
      مثل کشورهای دیگر

      وهمچنین فرهنگ سازی است….

      که در هردو خبری نیست

نظر شما
نام :

ایمیل :

از درج کامنت های توهین آمیز معذوریم
متن کامنت :
 


پایگاه خبری علیرضا ملک پور: مهارت در کار ضامن اشتغال پایدار
پایگاه خبری علیرضا ملک پور: مهارت در کار ضامن اشتغال پایدار
نوشت ایران؛ نوشت افزار باکیفیت ایرانی اسلامی
نوشت ایران؛ نوشت افزار باکیفیت ایرانی اسلامی
پایگاه خبری رهیافته
پایگاه خبری رهیافته
اصفهان شرق
اصفهان شرق
تبلیغات در مردمی ترین سایت استان اصفهان؛ 09132706715
تبلیغات در مردمی ترین سایت استان اصفهان؛ 09132706715
به توان تشکیلات! (کتاب تقدیرشده منتقدین) 09132706715
به توان تشکیلات! (کتاب تقدیرشده منتقدین) 09132706715