سه شنبه ۱۹ اسفند ۱۳۹۹
اخبار اصفهان
سرتیتر اخبار
چاپ خبر
۱۱:۲۷ - ۱۳۹۵/۰۵/۱۰

نقش فرهنگ آفرین مسجد و لزوم احیای کانون های فرهنگی مساجد

با این همه آثار شگرف و درخور توجه که مساجد برای جامعه اسلامی و انسانی به همراه داشته است، استعمارگران مخرب فرهنگ به قصد سلطه یابی بر کشورهای اسلامی زرخیز شرق و دست اندازی به چاه های نفت به توطئه چینی پرداختند و با شیطنت و استشراق علمی در تضعیف این مراکز کوشیدند

ندای اصفهان- واگویه ای از حجت الاسلام سید ابراهیم سید علوی

مسجد اسم مکان از ریشه ی «سجد» است، یعنی مکان سجده و بر خاک افتادن. در اصطلاح روایی تمام روی زمین، مسجد و سجده گاه انسان است. رسول اکرم (ص) فرمود: «جعلت لی الارض مسجدا و طهورا» زمین برای من سجده گاه و پاک کننده است.

قاضی عیاض گفته است: مسجد بودن کل زمین از خصایص امت مسلمان است، زیرا امت های پیشین جز در مکانی که یقین به طهارت و پاکی آن داشتند، نمی توانستند نمازگزارند و به عبادت بایستند، اما امت مسلمان در همه نقاط زمین می توانند نماز گزارند، جز در مکان و جایی که به نجاست و ناپاکی آن یقین و جزم داشته باشند.

قرطبی گفته است: مسجد و عبادتگاه بودن همه ی نقاط روی زمین از ویژگی های دوران رسول اکرم (ص) است، زیرا پیامبران پیشین، فقط در صومعه ها و کنیسه ها می توانستند به عبادت بایستند و نماز گزارند، لیکن برای حضرت محمد(ص) گستره زمین، مسجد بوده و آن حضرت در هر مکان که وقت نماز فرا می رسید، به نماز می ایستاد.

به هر حال، مسجد به معنای مکان ویژه برای نماز و عبادت و پرستش خدا، نخست پایگاه مقدسی است در عالم اسلام، که به دست پیامبر عظیم الشأن(ص) و به کمک برخی اصحاب مخلص و وارسته اش تاسیس و بنا شده است.

www.Baghiatollah.ir

هر چند که فضای اطراف کعبه در آیات قرآن مجید، مسجد الحرام خوانده شده و خود کعبه و این مکان مقدس تاریخچه ای کهن و دیرین به دیرینگی تاریخ بشری دارد.

از این نکته غافل نیستیم که در برخی داستان های مربوط به امت های گذشته و پیروان انبیای پیشین، از واژه مسجد استفاده شده است، مثلا در قصه اصحاب کهف چنین می خوانیم:

«قال الذین غلبوا علی امرهم لنتّخذن علیهم مسجدا» آنان که به راز اصحاب کهف پی بردند، گفتند: مکان اختفای آنان را مسجد قرار می دهیم.

در شریعت اسلام و آیین محمدی(ص)، مسجد نخست نهاد عبادی، سیاسی، اجتماعی، فرهنگی و علمی است و واژه ی مسجد در عرف و اصطلاح مردم دنیای امروز، فقط بر معبد و مکان نماز مسلمانان اطلاق می شود، اما مراکز عبادی پیروان دیگر ادیان توحیدی با نام و عنوان دیگری مانند صومعه، کنیسه، دیر و امثال آنها خوانده شده و شناخته می شوند.

با این وجود، بر این نکته تاکید داریم که در بنیان اعتقادی و فکری و عملی اسلام، هر چند که عبادات و فرایض یومیه و جز آنها وقت معین دارند و برگزاری آنها در مساجد، فضیلت و اجر و پاداش فراوان دارد، اما بطور کلی برای ارتباط با خداوند هستی و برای انجام دادن نماز و دعا و نیایش به درگاه الهی، مکان و زمان خاصی لازم نیست، بلکه انسانی که خود را بنده ی مطیع در برابر خدا می داند، همه جا و همه وقت به دنبال رضای پروردگار و در پی طاعت و فرمانبرداری حضرت حق تعالی است. انسان مومن و پارسا همواره برای تحصیل رضای الهی تلاش و جهاد می کند و با گام سپردن در مسیر کمال مطلوب و ممکن انسانی، عمر خود را سپری می سازد.

شاهد این سخن حدیث نبوی است:

«جعلت لی الارض مسجدا و ترابها طهورا اینما ادرکتنی الصلوه صلیت»

«زمین برای سجده گاه و خاکش پاک کننده است، هرکجا وقت نماز فرا رسد، همان جا به نماز می ایستم.»

اما در بسیاری از ادیان، عرف و رسم چنان است که نماز و نیایش و پرستش و به طور کلی ارتباط با خدا را فقط در صومعه و کلیسا و یا اماکن مشابه میسر می دانند و در جاها و زمان های دیگر ارتباط انسان با خدا قطع است. همین امر حالت عبودیت و تسلیم در برابر حق تعالی را از بین می برد. گویی انسان ها در اماکن و اوقات عادی، یله و رهایند و از سیطره و قدرت پروردگار متعال خارج اند!

این پندار، افزون بر آنکه از عبادت و پرستش و نماز، مفهومی خشک و بی جان ارئه می دهد، انسان را در بیشتر اوقات و مراحل زندگی، موجودی بی قید و یله و رها از قیود عبودیت و بندگی خدا قلمداد می کند و از او برای خود او و دیگر هم نوعانش عنصری خطرناک می سازد.

پس با این وجود که در آیین مقدس اسلام برای نماز، دعا، نیایش و پرستش خدا، جا و مکان خاصی ضرورت ندارد و همه جا پرستشگاه و همه ی زمانها وقت ارتباط و پیوند با خالق یکتاست، لیکن با این وجود، مسجد با مفهوم مقدس و معنای والای خود در فرهنگ اسلامی جایگاهی خاص دارد و در قرآن کریم احادیث نبوی و روایات معصومین(ع) نکات آموزنده و اساسی در آن باره وارد شده است.

مسجد تنها مکان عبادت نیست

مسجد، همانند ستاد مقدسی است برای تعلیم و تربیت شایسته. مسجد، سنگری است برای ترویج اسلام و دفاع از حریم عقیده و ایدئولوژی حق. مسجد، آموزشگاهی است برای آموزش راه و رسم صحیح زندگی اجتماعی و فردی. مسجد دانشگاه انسان ساز و مکانی است برای ایجاد زمینه ی وحدت و یکپارچگی جامعه ی موحد یکتا پرست. مسجد، مکانی است برای تمرین و ممارست خلق و خوی و رفتار و کردار پسندیده ی انسانی و محل مناسبی است برای پیاده کردن و عملی ساختن ارزش های والای اخلاقی و رفتاری در ابعاد مختلف زندگانی. مسجد، سکوی پرواز است به ملکوت. محل خودسازی فردی و اجتماعی است «فیه رجال یحبون ان یطهروا». مسجد، جایگاه مردمانی هستند که دوست می دارند پاک و پاکیزه باشند و خداوند پاکان پاکیزگان را دوست می دارد.

بنابراین مسجد تنها مکان عبادت های رمزی و نیایش و پرستش های ویژه نیست، بلکه در عین مرکز عبادی بودن، دارای موقعیت خاص فرهنگی و محل تحقق آرمان های والای انسانی است.

مسجد پایگاهی فرهنگی است که انسان موحد و مسلمان در آنجا در ابعاد مختلف حیات فردی و اجتماعی و در مسائل سیاسی، اجتماعی، اعتقادی، اقتصادی، علمی و فرهنگی و حتی نظامی و دفاعی و دیگر ابعاد حیات سلیم بشری، آموزش می بیند، آن هم آموزش های اولی و پایه ای که بر آن اساس پرورده می شود، می بالد، مجال ورود به عرصه پر جنجال زندگانی را پیدا می کند و با سلاح تقوا و پارسایی به معنای کامل و صحیح کلمه و با نوعی مصونیت فکری و عقیدتی و پیراستگی و وارستگی های لازم با اشتغال در هر سمت و مقامی در صراط مستقیم تکامل انسانی قرار می گیرد.

مسجد در قرون نخست اسلامی

این سخن مورد اتفاق همگان است که مسجد در قرون نخستین اسلامی با این خصوصیت و ویژگی بوده است. در بینش مکتب اسلام، عبادت، سیاست، اقتصاد، اجتماع، اخلاق، علم، فرهنگ، جنگ و دفاع ده ها مقوله دیگر، که شکل دهنده ی زندگانی در بعد کامل انسانی هستند- امور به هم پیوسته اند و اگر تنها یکی از آنها نارسا باشد فرهنگی ویرانگر به بار خواهد آورد. هر اسلام شناس محقق و ژرف اندیش، بایدبه این حقیقت اعتراف کند و در ارتباط تنگاتنگ مقوله های یاد شده نباید شک و تردید به خود راه دهد که در حقیقت، آن مجموعه به هم پیوسته، فرهنگ الهی و شریعت ناب اسلامی و آیین محمدی (ص) را تشکیل می دهد.

البته در زمان های بعد، در اثر غفلت مسلمانان و شیطنت و ترفند دشمنان اسلام، وضع دگرگون شد و هم اکنون استکبار جهانی در ستیزی بی امان با فرهنگ اصیل اسلامی است. آنان وحشت زده و شتاب زده تحت عنوان مبارزه با بنیادگرایی به میدان آمده و دست آموزان داخلی و خارجی خود را برای این پیکار و هجوم فرهنگی بسیج کرده اند، و این به اصطلاح بنیادگرایی و جهاد و تلاش بر پایه ی اصول شناخته شده که جهانخواران و عاملان خودفروخته ی آنان را سخت عصبانی کرده، همان است که از مساجد نشأت گرفته است.

سر توماس آرنولد می نویسد: «مسجد تنها یک عبادتگاه نبوده، بلکه مرکزی بوده است برای حیات سیاسی – اجتماعی. پیامبر(ص) سفیران را در مسجد به حضور می پذیرفت، شئون دولت را از مسجد اداره می کرد و برای مردم در امور سیاسی و دینی از فراز منبر پیام می فرستاد.»

دوره انحطاط

سوگمندانه باید اعتراف کرد که اندیشه باطل تفکیک دین از سیاست و تصور واهی جدایی عبادت و بندگی خدا از مسائل عادی زندگی، سرآغاز دوره ی انحطاط در محیط ها و کشورهای اسلامی، بلکه در سطح جهانی است، زیرا در هین حال که مستکبران و جهان خواران عملا در همه مسائل و شئون حیات مردم جهان دخالت می کنند و در عملکرد ایشان تمام مسائل به هم مربوط اند، لیکن برای مسلمانان جهان چنین حقی را نمی شناسند، درنتیجه آشفتگی فرهنگی و هرج و مرج عملی شگفت آوری در دنیا ایجاد کرده اند.

به نظر می رسد اگر هم زمان با پیشرفت مادی که نصیب بشریت شده، در بعد روحانی و معنوی هم واقع نگری و حقیقت گرایی وجود می داشت و به کل مسائل به دیده انصاف نظر می شد و تعصب باطل و خودکامگی ویرانگر حاکم نمی بود، به راستی که چهره زندگانی در جهان، در هر دو بعد مادی و معنوی دگرگون می شد و زندگی برای همه ی ملت ها و آحاد بشر لذت خاصی می یافت.

به اعتراف تحلیل گران تاریخ، اعم از مسلمانان و غیر مسلمان، مسجد پیش از رحلت پیغمبر(ص) نیز با شئون حکومت و دولت و مدیریت اجتماعی توام بوده است. خلیفه دوم از فراز منبر دستور عقب نشینی مسلمانان را از عراق صادر کرد و از همان موضع و جایگاه مقدس حرکت و فتح بلاد را فرمان داد.

بدون تردید این معنی از جنبه های مثبت و مفید حکومت های پس از رحلت پیغمبر اکرم(ص) است، قطع نظر از نقاط منفی حکومت های خلافت شعار- که اندک هم نبوده و زمینه های انحطاط و غلطیدن در سراشیب دیکتاتوری و سفاکی و سلطنت های کاملا دنیوی را فراهم آورد- مرکزیت مسجد در حکومت های قرون نخست، آثار مثبت و درخور سلاطین جور اموی و اخلاف ایشان به بوته ی فراموشی سپرده شد و فرمانروایی مسجد به فرمانروایی کاخ های پر زرق و برق بدل گشت. مسجد، بزرگترین آموزشگاه قرآن، فقه، حدیث، لغت و دیگر علوم بود و بیشترین مساجد در ابتدای تاریخ اسلام اسلامی مراکز نهضت های علمی و فرهنگی محسوب می شده اند.

برخی مسلمانان تهی دست در صفه و سکوی مسجد النبی در مدینه به کسب دانش می پرداختند و آن محل، مکان سر پوشیده ای بوده در شمال مسجد که مسلمانان فقیر و بینوا در آنجا پناه می گرفتند.

مسجد مقر شئون دولتی، علمی و فرهنگی

مسجد، علاوه بر اعتبار و شأن عبادیش که خلیفه مسلمین در آنجا نماز به جماعت می گزارد، مرکز و مقر شئون دولتی و حکومتی بود. منبر و مسجد، حکم تخت شاهی دوره های بعدی را در کشورهای اسلامی داشت که از فراز آن سیاست و حکومت تبیین و خطبه ها ایراد می شد.

خلیفه مانند پیامبر، سفرا را در مسجد به حضور می پذیرفت و قراردادهای مهم دولتی و بین المللی، در ارتباط با مصالح عمومی در مسجد منعقد می شد و از آن پس به اجرا در می آمد.

مسجد، مقرّ عالمان تفسیر و حدیث بود و بچه های مسلمانان در آنجا دانش های مقدماتی و آداب و اصول دینی را می آموختند.

مسجد، جایگاه قاضیان و داوران مسلمان و حتی برای عده ای از مظلومان، پناهگاه سیاسی بود که احیانا با التجای به آن از شر دشمن در امان بودند، یا حتی او را از پای در می آوردند.

مسجد «الازهر مصر» در عهد فاطمی ها، مرکز مهم فرهنگی و مجمع علمی دانشمندان به ویژه فقهای شیعه به شمار می رفت. هر چند که در ابتدای امر مسجدی ساده بود، اما بعدها به صورت دانشگاهی در آمد که دانشجویان و طالبان علم از اطراف و اکناف جهان اسلام به آنجا روی آوردند.

مسجد «قرویین فارس» در نیمه قرن سوم هجری تاسیس شد، سپس به صورت یکی از مراکز مهم فرهنگی و علمی در آمد. فارغ التحصیلان این مسجد با تبحری که در علوم و فنون مراکز مختلف داشتند به اقطار اسلامی سرازیر شدند. مساجد «قرطبه»، اروپاییان را به خود جذب کرده و آنان را برای تحصیل دانش و کسب آگاهی بیشتر از اسلام به سوی خود کشید و عده ی کثیری از فقیهان، دانشمندان، شاعران، ادیبان، فلاسفه و مترجمان آثار از آن مساجد فارغ التحصیل شدند.

حوزه علمیه نجف اشرف به دست «شیخ الطایفه محمد بن حسن طوسی» در مسجد یا مساجد کنار حرم امیرالمومنین علی ابن ابیطالب (ع) پایه گذاری شد. این مرکز علمی با سابقه ای هزار ساله، تا کنون فقها و دانشمندان برجسته ای به جامعه ی بشری تحویل داده که به اعتراف برخی حقوقدانان معاصر و صاحب اثر، نظریه ی فارغ التحصیل آن حوزه مقدس بر نظرات مشهورترین دانشمندان حقوقدان مغرب زمین در زمینه ی حقوق تطبیقی رجحان داشته و از عمق و دقت بیشتری برخوردار است.

افزون بر بعد علمی، بعد سیاسی و مرکزیت مبارزاتی این حوزه شیعی، به ویژه در دو قرن اخیر آشکار است، همچون رهبری نهضت ضد انگلیس استعمارگر در جنگهای عراق و رهبری نهضت مشروطیت ایران در دوره قاجار و جنبش تنباکو و بالاخره قیام اسلامی و حرکت بی نظیر امام خمینی (قدس سره الشریف) در بر اندازی سلطه ی استعمار آمریکا و طرد رژیم دست نشانده پهلوی و …

حوزه علمیه قم نیز در مساجد اطراف مرقد مطهر فاطمه ی معصومه (س) بنیاد یافته و توسعه پیدا کرده است و افاضات علمی و انتشار فرهنگ اصیل اسلامی از این مرکز مقدس علمی- دینی بر همگان روشن است و آثار آن نیاز به اقامه ی دلیل و برهان ندارد.

با این همه آثار شگرف و درخور توجه که مساجد برای جامعه اسلامی و انسانی به همراه داشته است، استعمارگران مخرب فرهنگ به قصد سلطه یابی بر کشورهای اسلامی زرخیز شرق و دست اندازی به چاه های نفت منطقه خاوری مسلمان نشین به توطئه چینی پرداختند و با شیطنت و استشراق علمی در تضعیف این مراکز کوشیدند. متاسفانه به تغییر اوضاع سیاسی اجتماعی آن کشورها دست یافتند و با اجرای سیاست های موذیانه و اعمال شیوه های استعماری نو و کهنه ی نظامی و فرهنگی و گماردن نوکران بومی و دست آموز و کاملا مطیع خود، وضع مساجد را دگرگون ساختند و به وضعی رساندند که:

اولا: به صورت محلی برای برگزاری نمازهای پنج گانه و تشکیل مجالس عزا و ترحیم درآمد و آن هم رفته رفته از نمازگزار خالی شد.

ثانیا: دانشگاه ها را در مقابل حوزه های علمیه قرار دادند و با تقسیم قشرهای مردم به متقدم و متجدد و با جوّسازی و تبلیغات واهی که در حوزه ها تنها علوم قدیمه و دانش های اسلامی تدریس می شود، دانشمندان متعهد مسلمان را دور کردند و آن مراکز را از رونق انداختند و با خیال راحت به افساد فرهنگی و چپاول ثروت های ملی پرداختند. در حالی که آن دو نهاد علمی نه تنها در تضاد و تقابل نیستند، بلکه در کنار هم می توانند در تکامل علمی و فرهنگی جامعه نقش عمده ای را ایفا کنند.

برچسب‌ها: , ,

مطالب مرتبط

  1. و گفت:

    مگه با این مستخدم های بد اخلاق مسجد و هیئت امنا سخت گیر میشه از مسجد چنین استفاده هایی کرد؟

نظر شما
نام :

ایمیل :

از درج کامنت های توهین آمیز معذوریم
متن کامنت :
 


خرید کتاب پولطلا؛ نظام پولی تمدن نوین اسلامی (تحریم گریز و تورم ناپذیر)
خرید کتاب پولطلا؛ نظام پولی تمدن نوین اسلامی (تحریم گریز و تورم ناپذیر)
بازی ایرانی منحصر به فرد سفیر عشق
بازی ایرانی منحصر به فرد سفیر عشق
شفاف (شبکه فعالان انقلابی فضای مجازی)
شفاف (شبکه فعالان انقلابی فضای مجازی)
پایگاه خبری رهیافته
پایگاه خبری رهیافته
به توان تشکیلات! (کتاب تقدیرشده منتقدین) 09132706715
به توان تشکیلات! (کتاب تقدیرشده منتقدین) 09132706715
اصفهان شرق
اصفهان شرق
تبلیغات در مردمی ترین سایت استان اصفهان؛ 09132706715
تبلیغات در مردمی ترین سایت استان اصفهان؛ 09132706715