پنج شنبه ۱۸ آذر ۱۳۹۵
اخبار اصفهان
سرتیتر اخبار
سرویس: سیاسی
چاپ خبر
۲۲:۳۸ - ۱۳۹۴/۰۵/۱۷
مهندسی مهدی بازرگان
جریان شناسی سیاسی احزاب و گروه ها (قسمت دوم)
 نهضت آزادی: مسلمانان لیبرال، فرزندان عزیز مهندس بازرگان!   

نهضت آزادی پس از شکست دولت موقت، مبارزه خود علیه نظام را از طریق مجلس شورای اسلامی پیگیری کرد و موفق شد در مجلس اول چند کرسی را به خود اختصاص دهد. اما پس از آغاز جنگ تحمیلی و حوادث سال ۱۳۶۰ عمر آن مجلس نیز به پایان رسید...

ندای اصفهان- مجید نادم/

امروزه شناخت صحیح مسائل سیاسی هر جامعه و تحلیل درست وقایع، بدون شناخت ماهیت جریان‌های فکری ــ سیاسی ناممکن است؛ به‌ویژه اینکه جریان‌ها از حیث وابستگی یکسان نیستند. به بیان دیگر شناخت صحیح مسائل سیاسی جامعه وابسته به شناخت این جریان‌هاست. آگاهی یافتن از ماهیت فکری و نقاط قوت و ضعف هر جریان سیاسی، به‌ویژه برای نسلی که از تاریخ رویش، پویش و خیزش جریان‌ها اطلاع کافی ندارد، بسیار ضروری است.

در قسمت قبل به معرفی و جریان شناسی هیأت های موتلفه اسلامی (حزب موتلفه) پرداختیم (اینجا) اکنون به معرفی نهضت آزادی ایران، عقاید و فراز و فرود آن می پردازیم.

***

جبهه ملی اول در بیست و پنجم اسفند ۱۳۲۸ تشکیل شد و در دوران نخست وزیری دکتر مصدق، قدرت را در دست داشت، ولی با کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ از هم فروپاشید. در اواخر دهه ۱۳۳۰ برخی از افراد این گروه، نهضت مقاومت ملی را تشکیل دادند، اما چون نهضت مقاومت ملی تحرک لازم را نداشت، جناح مذهبی از آن جدا شده، در سال ۱۳۴۰، نهضت آزادی ایران را تشکیل دادند.[۱]

نهضت آزادی جبهه ملی

بنیانگذاران نهضت آزادی آیت الله سیدمحمود طالقانی، مهندس مهدی بازرگان و دکتر یدالله سحابی، منصور عطایی، حسن نزیه و رحیم عطایی بودند.

در اساسنامه نهضت آمده بود که اولا مسلمانیم و دین را از سیاست جدا نمی دانیم و ثانیا ایرانی و ثالثا تابع قانون اساسی و رابعا مصدقی هستیم.

حضور آیت الله طالقانی به عنوان روحانی برجسته و دکتر سحابی و مهندس بازرگان به عنوان دو فرد مذهبی شناخته شده در دانشگاه تهران سبب شد که بسیاری از جوانان مذهبی دانشگاهی و غیر دانشگاهی به این گروه روی بیاورند. اما فعالیت این گروه با دستگیری بنیانگذاران آن در بین سال های ۱۳۴۲ و ۱۳۴۳ه.ش و سرانجام محاکمه و زندانی شدن آن ها در سال ۱۳۴۴ متوقف شد.[۲]

در سال ۱۳۵۶ با روی کار آمدن «جیمی کارتر» در آمریکا و اعلام «فضای باز سیاسی» در ایران و همزمان با آغاز شتاب انقلاب اسلامی، تعدادی از اعضای نهضت آزادی (و دیگر گروه های ملی گرا)، جمعیت ایرانی دفاع از آزادی و حقوق بشر را تاسیس کردند و احمد صدر حاج سیدجوادی، ناصر میناچی به ترتیب نائب رئیس و خرانه دار این تشکل بودند.[۳]

همچنین، مدتی قبل از پیروزی انقلاب اسلامی، بازرگان راهی پاریس شد تا امام خمینی(ره) را متقاعد کند که دست از شعار سرنگونی رژیم سلطنتی در ایران بردارد و اجرای قانون اساسی مشروطه را هدف مبارزه خود قرار دهد. اما او با مخالفت امام(ره) با این پیشنهاد مواجه شد و به ظاهر پذیرفت که با نهضت امام خمینی همراهی کند.[۴]

موضع عقیدتی

مواضع عقیدتی نهضت آزادی برخاسته از متن فقه و نظرات فقهای حوزه‌های علمیه نیست بلکه از دیدگاه های مهندس مهدی بازرگان سرچشمه می‌گیرد. نگاه مهندس بازرگان به اسلام نگاهی غربی و ریشه در تفکر او و سایر صاحبنظران نهضت آزادی در فرهنگ و تفکر غرب دارد. وی در تبیین مبانی و اصول عقیدتی اسلام طوری سخن می‌گوید که بازتاب آن در غرب و در بین تحصیلکرده‌های غربی منفی نباشد، و این کار تا آنجاست که حتی اصول عقیدتی اسلام را به خاطر پسند غرب و غربی‌ها تفسیر و تأویل می‌کند. مهمترین اثر عقیدتی بازرگان کتاب «راه طی شده» او می‌باشد که در آن تلاش کرده بگوید غربی‌ها با علم و آگاهی راه انبیا را طی کرده‌اند. شهید مطهری در کتاب روش رئالیسم به طور مختصر به نقد این دیدگاه پرداخته است.[۵]

مواضع سیاسی و فرهنگی

مواضع سیاسی و فرهنگی نهضت آزادی نیز از غرب ریشه گرفته است. نهضت آزادی به غرب متمایل است و بازرگان و دیگر سران آن خواهان روابط صمیمانه با امریکا و سایر دول غربی هستند.

بازرگان با بینشی غربی معتقد است که مذهب امری است که در خدمت ملیت قرار می‌گیرد؛ یعنی اصالت را به مذهب نمی‌دهد.[۶]

عملکرد بعد از انقلاب

پس از پیروزی انقلاب اسلامی، با پیشنهاد شورای انقلاب، امام خمینی برخلاف میل باطنی خود و تحت شرایطی، مهندس بازرگان را به عنوان نخست وزیر دولت موقت منصوب کرد. اما متاسفانه بازرگان پس از مدتی از پذیرش شرط ها و رهنمودهای امام سر باز زد و راه خود را در پیش گرفت. به تدریج فاصله ی دولت موقت با آرمان های انقلاب و نظام اسلامی و خط امام بیشتر شد و سرانجام پس از ملاقات بدون اجازه و خودسرانه بازرگان و وزیر خارجه اش- ابراهیم یزدی- در الجزایر با «برژینسکی» مشاور امنیت ملی جیمی کارتر رئیس جمهور وقت آمریکا، اعتراضات و تظاهرات گسترده ای علیه دولت موقت شکل گرفت و درنهایت منجر به تصرف لانه ی جاسوسی آمریکا در سیزده آبان ۱۳۵۸ به دست دانشجویان پیرو خط امام شد. امام خمینی این اقدام انقلابی دانشجویان را مورد تایید قرار داد و فردای آن روز، بازرگان استعفای خود را تقدیم امام کرد که بلافاصله مورد موافقت ایشان قرار گرفت.[۷]

مهدی بازرگان امام خمینی

بعدها، اسناد همکاری تعدادی از اعضای نهضت آزادی و اعضای دولت موقت با لانه ی جاسوسی آمریکا به دست آمد و مشخص گردید که یکی از دلایل استعفای بازرگان نیز همین مسئله بوده است. ازجمله ی این افراد، عباس امیر انتظام، معاون نخست وزیر و سخنگوی دولت بود که دستگیر، محاکمه و زندانی شد. البته وی در زمان دستگیری، سفیر ایران در کشورهای اسکاندیناوی بود.

نهضت آزادی پس از شکست دولت موقت، مبارزه خود علیه نظام را از طریق مجلس شورای اسلامی پیگیری کرد و موفق شد در مجلس اول چند کرسی را به خود اختصاص دهد. اما پس از آغاز جنگ تحمیلی و حوادث سال ۱۳۶۰ عمر آن مجلس نیز به پایان رسید.

این گروه تا سال ۱۳۶۱ حمایت خود را از دفاع مقدس ابراز می داشت، اما پس از فتح خرمشهر به تدریج زمزمه های مخالفت با استمرار جنگ را نیز آغاز کرد و در سال های اوج جنگ تحمیلی، نغمه های شوم و نوشته های زهرآلود نهضت آزادی سبب خشم بیشتر مردم شد. سرانجام امام خمینی در بهمن ماه ۱۳۶۶ در پاسخ تاریخی به نامه علی اکبر محتشمی پور، وزیر وقت کشور، این گروه را وابسته به آمریکا و موجب گمراهی افراد زیاد دانست که درنتیجه باید با آن برخورد قاطعانه شود و نباید رسمیت داشته باشد.[۸]

پس از پایان جنگ تحمیلی و آغاز دوران سازندگی، نهضت آزادی به طور غیر رسمی و غیر قانونی شروع به فعالیت کرد و اعضا و هواداران آن در انتخابات ریاست جمهوری در سال ۱۳۷۶ به طور همه جانبه از آقای خاتمی حمایت کردند. پس از انتخاب آقای خاتمی، این گروه به طور غیر قانونی و با عنوان هایی مانند اصلاح طلبان یا روشنفکران ملی- مذهبی، فعالیت گسترده سیاسی، اجتماعی، فرهنگی و… خود را علیه نظام جمهوری اسلامی آغاز کردند.

نظریه پردازان استکبار جهانی، برای سرنگونی نظام جمهوری اسلامی ایران و ضربه زدن به آن در داخل کشور در دهه سوم انقلاب، نیاز به یک ائتلاف جدید داشتند، از این رو، به فکر سازماندهی و ائتلاف گروه های مخالف نظام اسلامی ایران افتادند. در نتیجه جریانی موسوم به نیروهای ملی- مذهبی را مرکب از احزاب و گروه هایی چون نهضت خداپرستان سوسیالیست، جنبش انقلابی مردم ایران (جاما)، جنبش مسلمانان مبارز، گروهی به نام روند جدایی، گروهک موحدین، مرتبطین با سازمان منافقین، جریان ایران فردا و نهضت آزادی، تشکیل دادند که قصد براندازی نظام جمهوری اسلامی ایران را داشتند.[۹]

این گروه تهاجم به اعتقادات مذهبی و باورهای دینی مردم را در سه محور «ایجاد شبهه در اصول و فروع دین»، «حمله به نهاد روحانیت، حوزه و مراجع تقلید» و «حمله و نفی ولایت فقیه» از طریق نافرمانی، روزنامه های زنجیره ای و حرکت های دانشجویی، جهت سرنگونی نظام جمهوری اسلامی در پیش گرفت. اعترافات سیامک پورزند درباره ی روزنامه های زنجیره ای و تغییر فضای موجود، ترویج فرهنگ غرب و تشویق دگراندیشان و به طور خاص، براندازی نظام جمهوری اسلامی ایران، سند و مدرک واضح و روشنی در این باره است. [۱۰]

به یاری خداوند، این توطئه هم کشف و خنثی شد و در اواخر سال ۱۳۷۹ و اوایل ۱۳۸۰ اعضای این گروه دستگیر و زندانی شدند و در دادگاه انقلاب محاکمه شدند. دادگاه در رای نهایی خود، ضمن انحلال نهضت آزادی، ۲۱ تن از اعضای ملی- مذهبی ها را به جرم توطئه ی براندازی نظام، ارتباط با بیگانگان، تبلیغ علیه نظام، نگهداری ادوات جنگی و… به زندان و جزای نقدی محکوم کرد.[۱۱] هم اکنون این گروه منحل شده و فعالیتی ندارد جز آنکه در مقاطع خاص سعی می شود از نام آن بهره برداری های سیاسی شود و امثال عبدالعلی بازرگان، فرزند مهندس بازرگان، به عنوان نمادهای آن شناخته می شوند.

پی نوشت

[۱]. جریان ها و جنبش های مذهبی- سیاسی ایران، رسول جعفریان، ص ۱۹۰

[۲]. گونه شناسی بحران ها و راهبرد مقابله با آن، ص ۳۸-۳۹

[۳]. جریان برانداز و استراتژی براندازی خاموش، ص ۶۳

[۴]. گونه شناسی بحران ها، ص۳۹

[۵]. بادامچیان، اسدا…، بررسی تحلیلی نهضت آزادی ایران، ص ۶۰

[۶]. همان، ص ۶۱

[۷]. گونه شناسی بحران ها، ص ۳۴-۳۵

[۸]. جریان برانداز و استراتژی براندازی خاموش، ص ۹۱-۹۲

[۹]. همان، ص ۱۲۰-۱۳۲

[۱۰]. کیهان، ۵/۵/۱۳۸۱،ص۴

[۱۱]. رسالت، ۶/۵/۱۳۸۱، ص۴

برچسب‌ها: , , , ,

FacebookTwitterGoogle+TelegramWhatsAppLineYahoo MessengerLinkedInPinterestTumblr

مطالب مرتبط

نظر شما
نام :

ایمیل :

از درج کامنت های توهین آمیز معذوریم
متن کامنت :
 


میدان نیوز
میدان نیوز
حوزه و روحانیت
حوزه و روحانیت
جوان انقلابی
جوان انقلابی
انقلابی شدن
انقلابی شدن
اصفهان شرق
اصفهان شرق
تبلیغات
تبلیغات
گفتمان نیوز
گفتمان نیوز
وعده صادق
وعده صادق