سه شنبه ۱۶ آذر ۱۳۹۵
اخبار اصفهان
سرتیتر اخبار
سرویس: اجتماعی
چاپ خبر
۲۱:۰۲ - ۱۳۹۵/۰۲/۰۷
عاطفه انصاری
گفتگو با عاطفه انصاری وکیل پایه یک دادگستری
 مهریه حق مُسلم زنان یا اَهرم فشار؟! ایران و سنگین ترین مهریه ها در میان کشورهای مسلمان   

سفر به ۱۲۰ كشور دنيا، ۱۰ هزار ليتر بنزين، شمش طلا به وزن عروس، حفظ كردن ديوان حافظ، صعود به ۱۰ قله برتر جهان، جمع آوري ۵۰ هزار صدف دريايي، ۱۰ رأس آهوي وحشي و... از جمله مهريه هاي عجيب و غريب ثبت شده در دفاتر اسناد رسمي هستند

ندای اصفهان- نفیسه قاسمی/

پدر عروس گفت: شنیدم که شما فوق لیسانس عمران داری و تو یه شرکت کار می کنی. حالا چقدر حقوق می گیری؟

داماد گفت: خب شرکتای خصوصی که حقوق بالایی نمیدند. مهم اینه که نون بازومو می خورم.

پدر عروس گفت: پس چه فایده ای داره که این همه سال درس خوندی؟ از همون اول می رفتی کارگری. حالا چطور می خوای نون زن و بچه ات رو در بیاری؟!

داماد گفت: لازم باشه شیفتامو بیشتر می کنم.

پدر عروس گفت: من واسه دختر اولم به نیت صد و بیست و چهار هزار پیغمبر مهریه بریدم. از پسش برمیای؟

مادر داماد که از سکوت پسرش تعجب کرده بود با زیرکی جواب داد: چطور شما برا تعیین مهریه یاد تعداد پیغمبرای خدا میفتید ولی نمیدونید که اولاد پیغمبر امام صادق (ع) میگه: من تو زمین خودم تلاش می کنم و عرق می ریزم؛ با اینکه این کار را خدمتکارهام می تونند انجام بدند، ولی با این کار می خوام خدا ببینه که در پی روزی حلالم[۱]، درسته پسرم با تحصیلاتش تو یه شرکت با درآمد پایین کار می کنه ولی همین که پولش مایه خیر و برکت برا زندگیشِ کافیه. بهتر شما هم قبل از دعوت داماد و خانواده اش به خونتون، سرمایه هاشون رو اندازه بگیرید، ببینید از پس دادن مهریه برمیاند!! با اجازه.

[۱] وسائل الشیعه. جلد ۱۲

مهریه

بررسی مهریه در ایران و سایر کشورهای جهان

برخلاف آنچه به نظر می رسد، مهریه فقط از رسومات کشورهای اسلامی نیست، بلکه در کشورهای غیراسلامی نیز رسومات مشابهی نظیر مهریه وجود دارد که گرچه تحت عنوان مهریه از آن نام برده نمی شود، اما ماهیت آن با مهریه تفاوتی ندارد و در حقیقت هدیه ای است که پس از ازدواج به زنان تعلق می گیرد.

رسم مهریه در ایران باستان و حتی در آیین زرتشت نیز وجود داشته و از ارکان ازدواج بوده است. در آن زمان نیز رسم بر این بود که زمان ازدواج سندی را تنظیم می کردند که در این سند مهریه زن نوشته می شد. به عبارت دیگر می توان گفت مهریه از جمله رسوماتی نیست که در دوران اسلام رایج شده باشد، بلکه بررسی های انجام شده در زندگی اقوام گذشته حاکی از آن است که حتی در آیین یهودیان و مسیحیت نیز رسم مهریه وجود داشته است و در دوران پس از اسلام در آن اصلاحاتی انجام شده و جالب است بدانید که اگر تاریخ و پیشینه مهریه را مورد بررسی و مطالعه قرار دهیم، متوجه خواهیم شد که مردان از گذشته های دور برای جلب نظر یا موافقت همسر مورد علاقه خود، هدیه ای را به عنوان مهریه برای او در نظر می گرفتند تا رضایت او را به دست آورند.

رتبه نخست سنگینی مهریه در کشورهای مسلمان

در حقیقت در همه کشورها مهریه نشانه ای از صداقت و علاقه مرد به همسرش است. در آیین اسلام نیز دادن مهریه از طرف مرد به عنوان نشانه ای از صداقت، راستگویی، محبت و علاقه به همسر یکی از ارکان اصلی ازدواج در نظر گرفته شده است. البته باید این نکته را مورد توجه قرار داد که قرآن، مهریه را حد توانایی مرد تعیین کرده است. این در حالی است که امروزه برای تعیین مهریه به بضاعت و توان مالی مرد توجهی نمی شود و اغلب زنان در تلاش هستند تا از تعیین مهریه های سنگین به عنوان راهکاری برای حفظ حقوق خود در برابر مردان استفاده کنند. برخی از خانواده های ایرانی بر این باورند که مهریه نشان دهنده ارزش زن است و ویژگی هایی مانند تحصیلات، سطح مالی خانواده دختر یا زیبایی او را به عنوان ملاکی برای تعیین مهریه در نظر می گیرند. برخی دیگر از خانواده ها نیز عقیده دارند که مهریه نشانه ای از جایگاه اجتماعی دخترانشان است؛ غافل از اینکه این روزها برخلاف دیگر کشورهای مسلمان، مهریه های سنگین از موانع اصلی ازدواج جوانان محسوب می شود.

بر اساس پژوهش های انجام شده در مرکز مطالعات جمعیتی آسیا و اقیانوسیه، میانگین مهریه زنان در ایران ۲۶۰ تا ۳۵۰ سکه است و ایران از این نظر در مقایسه با دیگر کشورهای مسلمان در سطح منطقه رتبه نخست را دارد و به رغم اینکه در این کشورها رقم مهریه ثابت است و به ندرت ممکن است دستخوش تغییر شود، در ایران مهریه در چند سال اخیر چند برابر گذشته شده است. در ۲۰ سال قبل میانگین مهریه حدود ۱۵۰ سکه طلابوده است. در سال های گذشته اغلب افراد مهریه را بر اساس سال تولد عروس خانم تعیین می کردند، اما این روزها مردم کمتر به این مهریه ها تمایل دارند.

سفر به ۱۲۰ کشور دنیا، ۱۰ هزار لیتر بنزین، شمش طلا به وزن عروس، حفظ کردن دیوان حافظ، صعود به ۱۰ قله برتر جهان، جمع آوری ۵۰ هزار صدف دریایی، ۱۰ رأس آهوی وحشی و… از جمله مهریه های عجیب و غریب ثبت شده در دفاتر اسناد رسمی هستند. اما وقتی نرخ مهریه ایران را با بعضی از کشورهای اسلامی در آسیا مورد بررسی قرار می دهیم متوجه خواهیم شد در این کشورها نرخ مهریه رقمی بسیار متفاوت است. در کشور عربستان، نرخ مهریه با سکه طلا تعیین نمی شود. عرف مهریه در این کشور ۱۴ هزار دلار (۴۶ میلیون تومان) است و هنگامی که یک فرد عربستانی، مهریه همسرش را ۵۰ هزار دلار تعیین کرده بود با انتقادات شدیدی که در روزنامه های کشور به چاپ رسیده بود، مواجه شد. (به نقل از روزنامه جام جم)
در سوریه نیز مهریه را سیاق می نامند، دلیل این نامگذاری این است که در قدیم، مهریه به شکل گروهی از چهارپایان مانند شتر و گاو به عروس پرداخت می شد و داماد آن را به منزل عروس می برد، به همین دلیل آن را سیاق (سوق دادن و بردن) نامیده اند. نام دیگر مهریه در سوریه صداق یا نحله است که هر دو نام نشأت گرفته از فرهنگ اسلامی است.
در این کشور رسم است مهریه یا فورا پرداخت شود یا اینکه پرداخت آن به تاخیر می افتد و پدر عروس می تواند آن را برای تهیه جهیزیه از داماد دریافت کند.

می توان به این نتیجه رسید که تنها در کشور ما ردپایی از مهریه های عجیب و غریب به چشم می خورد و در دیگر کشورها مهریه تنها هدیه ای نمادین است که در راستای حفظ هدف اصلی خود که همان نشان دادن صداقت و راستگویی مرد نسبت به همسرش است، قرار می گیرد و بندرت دیده می شود که در این کشورها مهریه از هدف اصلی خود منحرف شده باشد.

مهریه

در خدمت خانم عاطفه انصاری هستیم، یکی از اساتید مجرب دانشگاهی که در دانشگاه های اصفهان، علویجه و هرند مشغول به تدریس و وکیل پایه یک دادگستری هستند. تحصیلاتشان را در مقطع کارشناسی حقوق و کارشناسی ارشد حقوق اقتصاد در دانشگاه شهید بهشتی گذرانده اند.

ندای اصفهان- خانم انصاری یکی از شروط ضمن عقد مهریه است و می گویند که مهریه پشتوانه زن محسوب می شود. برای ما بفرمایید که مهریه از چه زمانی به زن تعلق می گیرد؟ در مورد عقد موقت و دائم به چه صورت است؟

عاطفه انصاری: مهریه یکی از حقوق مالی زوجه و به استناد ماده ۱۰۸۲ قانون مدنی به مجرد عقد تحت تملک وی در می آید و به محض جاری شدن صیغه عقد زوجه می تواند آن را از زوج مطالبه نماید. حتی به استناد ماده ۱۰۸۵ ق.م می تواند مادامی که مهر به او تسلیم نشده از ادای وظایف زناشویی امتناع کند و به اصطلاح از حق حبس استفاده نماید. در خصوص تعلق مهریه به زن در عقد دائم و موقت تفاوتی نیست و در هر دو عقد مهریه حق زن محسوب و به وی تعلق می گیرد اما چنانچه در عقد دائم مهریه ذکر نشد خللی بر صحت عقد وارد نمی کند (ماده ۱۰۸۷ ق.م) اما چنانچه عقد موقت بدون تعیین مهریه منعقد گردد باطل خواهد بود. (ماده ۱۰۹۵ق.م)

ندای اصفهان- اگر دختر و پسری از همان عقد دچار مشکل شدند و تصمیم بر جدایی گرفتند مهریه در زمان عقد چطور محاسبه می شود؟ و اگر زمان بعد از عروسی بود به چه صورت است؟

– طلاق مختص عقد دائم و چنانچه در دوران عقد و قبل از نزدیکی مرد همسر خود را طلاق دهد، نصف میزان مهریه مندرج در سند نکاحیه به زن تعلق خواهد گرفت و اگر پس از نزدیکی وی را طلاق دهد زن مستحق تمام مهریه خواهد بود. البته موضوع مهریه شقوق مختلفی در قانون دارد مثلا چنانچه در عقد نکاح دائم مهریه ذکر نشود و پس از نکاح و قبل از نزدیکی طلاق واقع شد زن مستحق مهرالمتعه است اما اگر بعد از نزدیکی طلاق واقع شود زن مستحق مهرالمثل خواهد بود.(ماده ۱۰۹۳ ق.م)

ندای اصفهان- آیا بیمار بودن دختر و پسر که از دیگری پنهان کرده باشند و این موضوع برای طرف مقابل آشکار شود، تاثیری در پرداخت مهریه می تواند داشته باشد؟

– اگر بیماری از جمله عیوب مذکور در مواد ۱۱۲۱،۱۱۲۲ و ۱۱۲۳ قانون مدنی نظیر جنون، خصاء، عنن و مقطوع بودن آلت تناسلی در مرد و جنون، قرن، جذام، برص، افضاء، زمین گیری و نابینایی از هر دو چشم در زن باشد و در زمان عقد این عیوب موجود بوده ولی از سوی زوجین پنهان شده باشد، موجب حق فسخ برای طرفین خواهد بود البته جنون و عنن در مرد حتی اگر بعد از عقد حاصل بشود برای زن حق فسخ ایجاد خواهد کرد (ماده ۱۱۲۵).

در صورت فسخ نکاح قبل از نزدیکی زن مستحق مهریه نخواهد بود اما اگر فسخ نکاح بعد از نزدیکی واقع بشود کل مهر به زن تعلق خواهد گرفت. البته این موضوع یک استثنا هم دارد و آن هم وجود عیب عنن در مرد، که در صورت فسخ نکاح بدین علت بدون نزدیکی نیز زن مستحق نصف مهریه خواهد بود (ماده ۱۱۰۱ق.م). اگر در طرفین عیوب مذکور در قانون وجود نداشته باشد و آنها به علل بیماری های دیگری بخواهند از هم جدا بشوند، دیگر امکان فسخ نکاح نخواهد بود و باید از یکدیگر به واسطه طلاق جدا بشوند که در این حالت اگر طلاق پیش از نزدیکی حادث شود زن مستحق نصف مهریه و اگر پس از نزدیکی واقع شود مستحق تمام مهر خواهد بود.(۱۰۹۲)

ندای اصفهان- چند سال گذشته برای دختران موضوع بکارت را مطرح کردند که برای ثبت عقدشان حتما به پزشکی قانونی مراجعه کنند. خیلی ها این مسئله را توهین به جامعه ی دختران قلمداد کردند و کمی کمرنگ شد. ولی هنوز هستند خانواده هایی که نسبت به این موضوع حساسند و برای تشخیص بکارت دختر به پزشک متخصص مراجعه می کنند. آیا این قانون برای ثبت ازدواج وجود دارد؟

– الزام زوجه برای مراجعه به پزشک متخصص و گرفتن برگه صحت سلامت که دال بر باکرگی دختر، اگر چه از نظر شخص من هم به عنوان یک زن توهین به شأن زن به حساب می آید، اما پذیرش این موضوع کاملا بستگی به سطح فرهنگی و اجتماعی زوجین داشته و بنده موارد متعددی را دیده ام که با این موضوع راحت کنار آمده اند و برای اطمینان حتی بدون درخواست خانواده زوج اقدام به اخذ این گواهی نموده اند.

ندای اصفهان- موضوعی که ضمن عقد از جانب خانواده ی داماد مطرح می شود عندالمطالبه یا عندالاستطاعه بودن مهریه است. حالا در هر صورت زن چطور می تواند در دو حالت ممکن مهریه خودش را مطالبه کند؟

– عند المطالبه به معنای این است که به مجردی که زن مهریه خود را از همسرش مطالبه نمود وی باید به هر نحوی شده مهریه را به همسرش بپردازد اما عند الاستطاعه بدان معناست که فقط زمانی زن حق درخواست مهریه از همسرش را خواهد داشت که وی استطاعت مالی داشته باشد و قادر به پرداخت مهریه باشد. لذا در حالت اول حتی اگر زن نتواند مالی به نام زوج توقیف نماید یا به دادگاه معرفی کند و علیرغم صدور حکم اعسار باز هم با شرایطی و به اصطلاح به اقساط مهریه به زن پرداخت خواهد شد اما در حالت دوم زوجه باید منتظر ملائت زوج در پرداخت بماند.

ندای اصفهان- بحثی که در قدیم مطرح میشد اینکه «مهریه را کی داده و کی گرفته» ولی الآن بعضی از خانمها هر مشکلی پیش می آید از اَهرم فشار مهریه استفاده می کنند و به اجرا می گذارند؟ آیا هنوز مردان بخاطر نپرداختن مهریه زندانی می شوند؟

– اهرم فشار؟! بله مهریه را هم می دهند و هم می گیرند و این تصور که مهریه را کی داده کی گرفته کاملا اشتباه است. باید زوجین در ابتدای ازدواج با چشم باز به این موضوع نگاه کنند اما در اغلب پرونده ها من شاهد این هستم که زوجه برای گرفتن طلاق و به ناچار مهریه اش را به اجرا میگذارد و به جریان انداختن دعوای مهریه بهانه ای است برای راضی نمودن زوج به طلاق و لذا زن چاره ای جز استفاده از این حربه و به گفته شما اهرم فشار برای اجبار زوج ندارد. هم اکنون نیز چنانچه زوج نتواند اعسار خود را ثابت نماید و در صورت ملائت از پرداخت مهریه استنکاف نماید جلب و راهی زندان خواهد شد. اما اگر اعسار خود را ثابت نماید دیگر دادگاه برای وی حکم جلب صادر نخواهد کرد. این قاعده نه تنها در مهریه بلکه در کلیه دعاوی مالی جاری است.

ندای اصفهان- قبلا سقفی برای تعیین مهریه نبود، الآن تا ۱۱۰ سکه ثبت میشود، این موضوع تا چه حد جدی است؟ آیا قانون سقفی برای ثبت املاک و زمین مشخص کرده است، یا بخاطر همین تعداد سکه هم مرد زندانی می شود؟

– در سال ۱۳۹۲ قانونی به نام حمایت خانواده تصویب شد که به موجب ماده ۲۲ این قانون اگر مهریه بیش از ۱۱۰ سکه باشد پرداخت آن مشروط به توانایی مالی زوج است. این بدان معناست که مقررات مربوط به نحوه اجرای محکومیت های مالی تا ۱۱۰ عدد سکه اجرا می شود یعنی اگر زوج قادر به پرداخت تمام مهریه نبود و تا ۱۱۰ عدد از آن را پرداخت نمود دیگر زوجه نمی تواند برای عدم پرداخت بقیه مهر تقاضای جلب وی را از دادگاه نماید. اما اگر زوج توانایی مالی برای پرداخت کل مهریه (هر مقدار که در سند ازدواج ذکر شده است) را داشت باید کل آن را پرداخت نماید و زن قادر به توقیف و اخذ آن خواهد بود و حتی در صورت استطاعت مالی زوج و استنکاف وی از پرداخت قانون نحوه اجرای محکومیت های مالی در مورد وی مجری خواهد بود.

ندای اصفهان- یکی از شگردهای مردان برای فرار از پرداخت مهریه این است که اموالشان را به نام اشخاص دیگر می زنند؛ زن چطور می تواند ثابت کند که قبلا اموال به نام شوهرش بوده؟

– علیرغم اینکه به مجرد عقد زن مالک مهریه میشود و می تواند آن را مطالبه نماید، اما اغلب در مواردی زوجه به فکر مطالبه این حق می افتد که اختلافاتی در زندگی زناشویی ایجاد شود لذا قوانین و حتی رویه دادگاهها به این سمت گرایش دارد که چنانچه زوج قبل از مطالبه مهریه توسط همسرش اموالش را به دیگری انتقال دهد هیچ ایرادی قانونی نداشته و معتبر است البته مشروط به آنکه صوری و ساختگی نباشد. اما اگر پس از اینکه زوجه مهریه اش را به اجرا گذاشت و به وسیله ابلاغ یا به هر شکل دیگری (که قابلیت اثبات داشته باشد) متوجه این امر شد، سپس برای فرار از پرداخت دین اموال خود را به دیگری انتقال داد مشمول عنوان مجرمانه معامله به قصد فرار از دین و به استناد ماده ۲۱ قانون نحوه اجرای محکومیت های مالی به مجازات محکوم می گردد. این موضوع هم از طریق شهادت شهود و همچنین با توجه به تاریخ ابلاغیه ها قابل اثبات است.

ندای اصفهان- اگر واقعا مردی توانایی مالی برای پرداخت مهریه نداشت، تکلیف مهریه زن چه میشود؟

– علی القاعده دادگاهها در احکامی که برای اعسار زوج صادر می کنند وی را محکوم به پرداخت مبلغی هرچند ناچیز می نمایند اما اگر زوج به هیچ عنوان توان پرداخت نداشته باشد زوجه ناچار است تا زمان استطاعت زوج برای دریافت مهریه اش صبر نماید.

ندای اصفهان- در مورد دخترانی که مورد تجاوز قرار می گیرند، متجاوز باید بر اساس شأن و منزلت دختر اگر که اشتباه نگفته باشم مهرالمثل پرداخت کند؟ اینجا شأن و منزلت به چه صورت محاسبه میشود و دختر چطور میتواند موضوع تجاوز را در دادگاه ثابت کند؟

– آنچه که پس از زنای به عنف به زانیه تعلق می گیرد، ارش البکاره یا مهرالمثل است که با توجه به شأن زن از نظر جایگاه خانوادگی، سطح سواد و … تعیین میشود. تجاوز نیز از طریق معاینات پزشکی قانونی قابل اثبات است. با توجه به اینکه رابطه در نتیجه زور صورت گرفته است آثار زیادی حاکی از این فشار و زور بر بدن زانیه قابل کشف و اثبات است.

ندای اصفهان- گاهی در رابطه های عشقی مثلا دختر مطرح می کند که قلب همسرم را بعنوان مهریه میخواهم. آیا این مهریه از نظر اداره ی ثبت پذیرفتنی است؟

– خیر دفاتر ازدواج و طلاق چنین مهریه هایی را با این کیفیت ثبت نمی نمایند و حتی باید موارد مشابه دیگر را تبدیل به پول نموده و در سند نکاحیه ذکر کنند.

ندای اصفهان- خیلی ممنون که وقتتان را در اختیار ما گذاشتید. امیدوارم با طرح این سوالات بتوانیم آگاهی مردم را نسبت به مسائل حقوقی بیشتر کنیم.

برچسب‌ها: , , , ,

FacebookTwitterGoogle+TelegramWhatsAppLineYahoo MessengerLinkedInPinterestTumblr

مطالب مرتبط

  1. سهیل می‌گه:

    با سلام
    واقعا عالی بود مطالب , از خانوم نفیسه قاسمی بسیار سپاسگذارم بابت مصاحبه های جالب و مناسب ای که انجام می دهند
    با تشکر فراوان

  2. بهروز می‌گه:

    عالی است , کاش هم دختران و هم پسران واسه ازدواج با هم کنار اومده و کوتاه بیان , تا هم ازدواج راحت و آسانی داشته باشن

    با تشکر فراوان از خانوم نفیسه قاسمی بابت مطالب مناسب ای که ارسال می کنند

  3. تهمینه می‌گه:

    این مصاحبه در راستای متن اولیه نبود. بهتر بود سمت و سوی مصاحبه مشخص سپس طرف مورد نظر برای اینکار انتخاب شود.
    به نظر میرسد خانم انصاری و اقای همتیان از اساتید شما هستند و شما به نیت گرفتن نمره این مصاحبه ها را ترتیب دادهاید.
    جهت گیری بهتری برای تصحیح این فرهنگ و برداشتن این اهرم فشار لازم است.

  4. سوال می‌گه:

    اگه دادگاه مهریه را قسط بندی کنه و مرد بعد از چند ماه بی کار بشه و نتونه قسط را پرداخت کنه زندانی میشه یا بهش مهلت کار پیدا کردن میدن؟

نظر شما
نام :

ایمیل :

از درج کامنت های توهین آمیز معذوریم
متن کامنت :
 


میدان نیوز
میدان نیوز
حوزه و روحانیت
حوزه و روحانیت
جوان انقلابی
جوان انقلابی
انقلابی شدن
انقلابی شدن
اصفهان شرق
اصفهان شرق
تبلیغات
تبلیغات
گفتمان نیوز
گفتمان نیوز
وعده صادق
وعده صادق