یکشنبه ۲۱ آذر ۱۳۹۵
اخبار اصفهان
سرتیتر اخبار
سرویس: سیاسی
چاپ خبر
۰۷:۰۳ - ۱۳۹۴/۰۵/۱۳
احزاب و تشکل ها
جریان شناسی سیاسی احزاب و گروه ها (قسمت اول)
 هیأت های موتلفه اسلامی؛ از ایدئولوژی تا اقدام   

اعضاء هيأت‌های موتلفه عمدتا از افراد باسابقه در مبارزات سياسي بودند و محرك اصلي آنها انديشه‌هاي اسلامي و ديني بود. اينان براي روحانيت و مخصوصا روحانيون مبارز ارزش فراوان قائل بودند. بعد از درگذشت آيت­ الله كاشاني به سوي امام­ خميني(ره) جذب شدند...

ندای اصفهان- مجید نادم/

امروزه شناخت صحیح مسائل سیاسی هر جامعه و تحلیل درست وقایع، بدون شناخت ماهیت جریان‌های فکری ــ سیاسی ناممکن است؛ به‌ویژه اینکه جریان‌ها از حیث وابستگی یکسان نیستند. به بیان دیگر شناخت صحیح مسائل سیاسی جامعه وابسته به شناخت این جریان‌هاست. آگاهی یافتن از ماهیت فکری و نقاط قوت و ضعف هر جریان سیاسی، به‌ویژه برای نسلی که از تاریخ رویش، پویش و خیزش جریان‌ها اطلاع کافی ندارد، بسیار ضروری است. بازشناسی جریان‌ها و مواضع و ویژگی‌های آنها سبب می‌شود افراد عکس‌العمل‌های آگاهانه، هوشیارانه و سنجیده‌تری در حال و آینده از خود نشان دهند و به آنها به درک بهتر راه طی‌شده و وضع موجود کمک می‌کند تا افق روشنی از آینده را فراروی خود ببینند. جریان‌شناسی سیاسی از مقولات سهل و ممتنع به شمار می‌رود؛ سهل به آن دلیل که بررسی هر حزب و گروه با عنوان جریان سیاسی موجه می‌گردد و ممتنع از آن‌رو که امکان توجه به همۀ ابعاد جریانات سیاسی در مجموعه‌ای محدود میسر نمی‌‌شود.

پایگاه خبری تحلیلی ندای اصفهان درنظر دارد به تدریج پرونده ای ویژه احزاب و گروه های تاثیرگذار در تاریخ سیاسی ایران اسلامی را منتشر کند. در این شماره نیم نگاهی به تاریخ هیأت های موتلفه اسلامی (امروزه با نام حزب موتلفه اسلامی) خواهیم داشت.

حزب موتلفه اسلامیدر سال ۱۳۴۱ و بعد از قضیه انجمن های ایالتی و ولایتی، امام خمینی(ره) مطلع شد که در بازار تهران و بعضی از مساجدش، افرادی با عنوان هیأت های مذهبی، فعالیت های سیاسی نیز انجام می دهند. ایشان تصمیم گرفت که فعالیت آن ها را متمرکز کرده، به قم وصل کند [۱]. از این رو، نماینده ای به تهران فرستاد و از آن ها خواست که به قم بیایند. ابتدا سه هیأت- هیأت مسجد امین الدوله، هیأت اصفهانی ها و هیأت مسجد شیخ علی- را به صورت جداگانه به حضور پذیرفت و یک بار هم هر سه هیأت را به صورت دسته جمعی دعوت کرد و از آن ها خواست که ضمن ارتباط با وی، فعالیت خود را در تهران متمرکز کنند. این افراد پس از مراجعت به تهران با هم متحد شده گروهی به نام هیأت های مؤتلفه اسلامی را تشکیل دادند.

ایدئولوژی، مبانی نظری و فکری هیأت‌های موتلفه اسلامی

درمورد ایدئولوژی و مبانی نظری و فکری این گروه باید گفت، هیأت‌های موتلفه­ اسلامی، کمتر از همتایان خود در جمعیت فدائیان اسلام به کار احیای مفاهیم دینی و تدوین ایدئولوژی سیاسی- مذهبی همت گماردند. آنها صرفا هیأت‌های مذهبی فعال در بازار (متشکل از تجار و شاگردان آنها) بودند که به فعالیت‌های دینی و آموزش مذهبی از راه ارتباط برقرار کردن با روحانیون (نظیر آیت­ الله بهشتی و مطهری) و فعالیت‌های اجتماعی و خیریه اشتغال داشتند؛ آنها در اوایل دهه­ چهل تحت­ تأثیر رهبری امام­ خمینی فعالیت سیاسی خود را آغاز کردند و پس از تبعید ایشان نیز فعالیت سیاسی آنها به خاموشی گرایید. درواقع از هیچ یک از اعضای موتلفه، کتاب و یا اثری باقی نماند که نشان­ دهنده­ کوشش فکری آنها برای احیاء تعریف اندیشه‌های دینی و یا ارائه­ نوعی اسلام سیاسی باشد و شاید به­ دلیل همین کاستی بود که برخی از اعضاء موتلفه در هنگام اوج­گیری فعالیت‌های چریکی و مسلحانه جذب سایر گروه­ ها ازجمله مجاهدین خلق شدند و درواقع موتلفه در اساس، سازمانی بسته و متشکل از نیروهایی بود که خواهان ترویج ارزش‌های اسلامی خاص بودند و از مبانی فکری مستقل و طراحی شده‌ای برخوردار نبودند.[۲]

گرایش سیاسی جمعیت موتلفه­ اسلامی

این تشکیلات دارای گرایش راست سنتی و ارزشگرا است. از مهم ترین مواضع این گروه ولایت­ پذیری، پذیرش و اعتقاد عملی به ولایت مطلقه فقیه، سنت­گرایی به معنای ارج نهادن به آداب و رسوم جاری در فرهنگ اسلامی مردم، پایبندی به اصول و ارزش‌های دینی، اعتقاد راسخ به حقوق خصوصی مردم، مالکیت فردی، اقتصاد خصوصی و بازار آزاد اقتصادی و عدم دخالت دولت در امور اقتصادی را می‌توان نام برد که همگی تداعی­ کننده گرایش سیاسی راست سنتی می‌باشد. [۳]

ارکان هیأت های مؤتلفه اسلامی

آنچنان که اسدالله بادامچیان می نویسد، ارکان این حزب به شرح ذیل است:

الف) شورای روحانیت: این شورا دارای چهار عضو رسمی و دو عضو غیر رسمی بود. اعضای رسمی آن شامل شهید مطهری، شهید آیت الله دکتر بهشتی و حجج الاسلام آقایان انواری و مولایی بودند. دو عضو غیر رسمی آن نیز شهید باهنر و آیت الله هاشمی رفسنجانی بودند.[۴] این افراد درواقع نمایندگان غیر رسمی امام (ره) در این گروه بودند.

این شورا دارای دو وظیفه مهم زیر بود:

۱- مشاوره و نظارت بر فعالیت های هیأت های مؤتلفه اسلامی و انطباق آن ها با موازین شرع و خط و مشی امام خمینی (ره)

۲- تهیه ی کتاب ها و جزوات آموزشی مربوط به اصول اعتقادی و تصحیح تحلیل ها و آموزش های سیاسی و انطباق آن ها با موازین اسلامی.

ب) سازمان مرکزی یا هیأت اجرایی: سازمان مرکزی یا هیأت اجرایی این گروه شامل دوازده نفر بود که از هر هیأت قبلی، چهار نفر انتخاب شده بودند. مهم ترین و شناخته شده ترین اعضای آن شامل حبیب الله عسگر اولادی، حاج مهدی عراقی، سید اسدالله لاجوردی، صادق امانی، صادق اسلامی، حسین رحمانی، علاء الدین میرمحمد صادقی و… بودند.[۵]

عمده ترین وظیفه سازمان مرکزی، تصمیم گیری درباره تعیین خط مشی این گروه و تنظیم امور تشکیلاتی، تبلیغاتی، آموزشی و مالی هیأت های مؤتلفه بود. در داخل سازمان مرکزی دو سازمان فرعی دیگر با عنوان های سازمان مالی و سازمان تبلیغات و ارتباطات وجود داشت.[۶]

ج) شورای تصمیم گیری: این شورا دارای چهار عضو بود که عبارت بودند از: شهید مطهری، شهید امانی، شهید اسلامی و آقای عسگر اولادی. وظیفه این شورا این بود که در مواقع ضروری به سرعت تصمیم گیری کرده، آن را به تصویب سازمان مرکزی رسانده و اجرا کند. سری ترین اطلاعات در دست این شورا بود و در بحرانی ترین لحظات می بایست تصمیم گیری می کرد.

د) شاخه نظامی: اعضای شاخه نظامی عبارت بودند از: سیدعلی اندرزگو، محمد بخارایی، رضا صفار هرندی، مرتضی نیک نژاد، مهدی عراقی و برادران صادق و هاشم امانی. مهم ترین اقدام هیأت مؤتلفه اسلامی که توسط شاخه نظامی انجام شد، ترور «حسنعلی منصور» به دست محمد بخارایی در سال ۱۳۴۳ و پس از تبعید امام خمینی (ره) به ترکیه بود. پس از این اقدام، همه اعضای شاخه نظامی جز سیدعلی اندرزگو، دستگیر و محاکمه شدند. درنتیجه، محمد بخارایی، رضا صفار هرندی، مرتضی نیک نژاد و صادق امانی که به طور مستقیم در این مسئله نقش داشتند، به اعدام محکوم شدند و به رغم اعتراض برخی از علما، حکم مزبور در ۲۶ خرداد ۱۳۴۴ به اجرا در آمد.[۷]

اقدامات علیه رژیم شاه

هیأت های مؤتلفه اسلامی علاوه بر ترور حسنعلی منصور، اقدامات دیگری در طول مبارزه علیه رژیم شاه تا سال ۱۳۵۷ ه.ش انجام دادند که به برخی از آن ها اشاره خواهد شد.

۱- این گروه در سازماندهی راهپیمایی ها و اعتصابات قیام پانزده خرداد ۱۳۴۲ نقش عمده ای داشت.

۲- در چاپ، پخش کتاب ها، اطلاعیه ها و پیام های امام خمینی (ره) به طور فعال شرکت داشتند.

۳- عده ای از افراد شاخه نظامی این گروه به رهبری شهید اندرزگو به فلسطین و لبنان جهت آموزش های نظامی اعزام شدند.

۴- پخش و توزیع نشریات و اطلاعیه هایی که توسط بعضی از روحانیون در قم تهیه می شد؛ به طور مثال، نشریه انتقام که بین سال های ۴۳ و ۴۴ توسط آیت الله محمدتقی مصباح یزدی در قم تهیه و تکثیر می شد، در تهران به وسیله هیأت مؤتلفه اسلامی و در مشهد توسط محمدرضا فاکر، تکثیر و توزیع می شد. همچنین، نشریه بعثت که توسط آیت الله مصباح یزدی و هاشمی رفسنجانی به عنوان نشریه داخلی حوزه علمیه قم و با همکاری آقایان خسروشاهی، حجتی کرمانی و دعائی منتشر می شد، توسط این گروه در تهران توزیع می شد.[۸]

۵- سازماندهی راهپیمایی ها برعهده آنان بود و اعلامیه تظاهرات در سال ۱۳۵۷ بیشتر توسط این گروه در تهران توزیع می شد.

۶- تشکیل کمیته استقبال از امام (ره) و حفاظت از ایشان در هنگام ورود و اقامت در تهران و قم، بر عهده این گروه بود.

۷- بعضی از اعضای شورای روحانیت مؤتلفه اسلامی در شورای انقلاب که قبل از پیروزی انقلاب توسط امام خمینی (ره) تشکیل شد عضو شدند؛ مانند شهید مطهری، شهید بهشتی و آقای هاشمی رفسنجانی.

عملکرد و فعالیت‌های جمعیت موتلفه بعد از انقلاب

این جمعیت همواره جزء متحدان جامعه­ روحانیت­ مبارز و به­ عنوان بازوی اجرایی و توان مالی جامعه­ روحانیت­ مبارز عمل کرده است. در دوره­ ­سوم مجلس و انشعاب مجمع روحانیون­ مبارز تهران (جناح چپ) از جامعه­ روحانیت مبارز (جناح راست) جمعیت موتلفه همراه با جامعه­ روحانیت­ مبارز لیست مشترک دادند و اصولا یکی از مهم­ ترین علت انشعاب در جامعه­ روحانیت­ مبارز خط­ مشی و اهداف جمعیت موتلفه بود که برخی از نیروهای چپ با آن موافق نبودند، ازجمله در قضیه رأی اعتماد مجلس دوم به دولت مهندس­ موسوی که جناح راست و جمعیت موتلفه مصرا خواستار نخست وزیری آیت­ الله مهدوی­ کنی بودند و بالاخره در هنگام رأی­ گیری ۹۹نفر از نمایندگان وابسته به این دو گروه رای ممتنع یا منفی به دولت مهندس­ موسوی دادند.

در دوره­ سوم مجلس حضور جناح راست و جمعیت موتلفه با ارائه لیست مجمع روحانیون­ مبارز کمی کمرنگ می‌نمود و اکثریت مجلس را نیروهای جناح چپ تشکیل می‌دادند، اما در دوره­ چهارم که اکثریت مجلس از آن جناح راست بود بسیاری از کاندیداهای جمعیت موتلفه به مجلس راه یافتند. دوره­ پنجم انتخابات مجلس همراه با عدم موفقیت این گروه در جلب آرای عمومی بود به­ طوری­که در تهران به جز حمیدرضا ترقی و غفوری­ فرد که به­ طور مستقل نامزد شده بودند و علی عباس­پور که در انتخابات میان دوره‌ای وارد مجلس شد هیچ یک از اعضای برجسته­ این گروه به مجلس راه نیافتند و بالاخره در انتخابات مجلس ششم تقریبا نیروهای سیاسی متمایل به جمعیت موتلفه و جناح راست نتوانستند بیش از ۲۵درصد آرا را به دست آورند و هیچ یک از اعضای برجسته این جمعیت نتوانستند وارد مجلس شوند.

در دستگاه­ های دولتی نیز اعضای این گروه به مناصب کلیدی گمارده شدند. البته در دوره­ نخست­ وزیری مهندس­ موسوی تعداد کمتری از اعضای این گروه به سمت وزارت گمارده شدند، اما در دو دوره­ دولت‌ هاشمی­ رفسنجانی، اعضای این گروه حضور فعال­ تری داشتند. پس از روی کار آمدن سیدمحمد خاتمی نیز اکثر اعضای این گروه از مناصب دولتی کنار زده شدند.[۹]

منابع

[۱]. مدنی، سیدجلال­ الدین؛ تاریخ سیاسی معاصر ایران، قم، دفتر انتشارات اسلامی، ۱۳۶۱، ج ۲، ص ۱۰۵-۱۰۰٫

[۲] . فوزی تویسرکانی، یحیی؛ تحولات سیاسی- اجتماعی بعد از انقلاب اسلامی ایران، تهران، موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۸۴، ج ۱، ص۹۰٫

[۳] . شادلو، عباس؛ احزاب و جناح‌های سیاسی ایران امروز؛ تهران، امیرکبیر، ۱۳۷۹، ص ۱۶۱٫

[۴] . هیئت های مؤتلفه اسلامی، اسدالله بادامچیان و بنائی، ص ۱۵۱٫

[۵] . همان، ص ۱۷۵ – ۱۷۶٫

[۶] . همان، ص ۲۰۵٫

[۷] . جریان ها و جنبش های مذهبی- سیاسی ایران، رسول جعفریان،ص ۱۸۶٫

[۸] . همان، ص ۱۸۷ – ۱۸۸٫

[۹] . شادلو، عباس؛ احزاب و جناح‌های سیاسی ایران امروز؛ تهران، امیرکبیر، ۱۳۷۹،ص ۱۶۰٫

برچسب‌ها: , , , , ,

FacebookTwitterGoogle+TelegramWhatsAppLineYahoo MessengerLinkedInPinterestTumblr

مطالب مرتبط

نظر شما
نام :

ایمیل :

از درج کامنت های توهین آمیز معذوریم
متن کامنت :
 


میدان نیوز
میدان نیوز
حوزه و روحانیت
حوزه و روحانیت
جوان انقلابی
جوان انقلابی
انقلابی شدن
انقلابی شدن
اصفهان شرق
اصفهان شرق
تبلیغات
تبلیغات
گفتمان نیوز
گفتمان نیوز
وعده صادق
وعده صادق