دوشنبه ۲۹ آبان ۱۳۹۶
اخبار اصفهان
سرتیتر اخبار
چاپ خبر
۱۱:۰۳ - ۱۳۹۴/۰۵/۱۳
گفتگو با دکتر موسی نجفی موسس اندیشکده هویت شناسی و تمدن اسلامی
 در اصفهان دعوای مشروطه و مشروعه نبود/ متدین و روشنفکر همگی حول علما جمع بودند   

اختلاف نظر در همه جا وجود دارد اما در اصفهان ما مشروطه و مشروعه به آن معنایی که در تهران هست نداریم. علت این است که بسیاری از متدینین و مقدسین دور آقانجفی جمع شدند؛ یعنی جریان مشروعه خود آقانجفی بود و آزادی خواهان و روزنامه نگاران و کسانی که سر پرشورتری دارند دور حاج آقا نورالله...

 ندای اصفهان- مجید پوستین دوز/

دکتر موسی نجفی (متولد ۱۳۴۱ در اصفهان) مدیر گروه اندیشه سیاسی دانشکده الهیات و فلسفه دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات تهران، رئیس پژوهشکده فرهنگ انقلاب و تمدن اسلامی و مدیر گروه دوره دکترای علوم سیاسی در مؤسسه آموزشی پژوهشی امام خمینی است.

سالگرد فرمان مشروطیت بهانه ای شد تا برای گفتگویی تاریخی با او به خانه بیداری اسلامی واقع در خیابان نشاط برویم. موسی نجفی خود از نوادگان آقانجفی اصفهانی است و حالا خانه برادر آقانجفی (حاج آقا نورالله) تبدیل به موزه خانه مشروطه و خانه بیداری اسلامی شده است. در کتابخانه خانه بیداری قبل و بعد از مصاحبه خوش و بشی انجام دادیم و از مسائل مختلف صحبت شد. یکی از دغدغه های دکتر نجفی در رابطه با گروه های مختلف رسانه ای با فکرها و خط مشی های مختلف است که در اصفهان زیاد شده اند. البته از دید مؤسس خانه بیداری این تکثر بسیار خوب است و  به شوخی و جدی می گوید: «ما هم سعی می کنیم در آش هرکدام از شماها نمکی بپاشیم، کار ما همین تعامل است»!

دکتر موسی نجفی

ندای اصفهان- باسلام خدمت آقای دکتر و ممنون که این مصاحبه را پذیرفتید. اولین سوال اینکه چه شد که مردمی که شاه را ضل الله می خواندند، این جرأت را به خود دادند که درمقابل آن بایستند و آن را به اصطلاح مشروط کنند؟

دکتر موسی نجفی: بسم الله الرحمن الرحیم. اینکه مردم چیزی را ضل الله می خوانند دلیل نمی شود که آن ادامه پیدا کند، ممکن است به جایی برسند که این برایشان زیر سوال برود، این نقطه ای که ضل الله زیر سوال می رود مشروطه نبوده، قیام تنباکو بوده است. در قیام تحریم تنباکو وقتی که میرزای شیرازی گفتند «الیوم استعمال تنباکو و توتون بأی نحو کان در حکم محاربه با امام زمان (عج) است»، مهدویت و ولایت را وارد مبارزه کرد. چکسی تنباکو را امتیاز داده؟ شاه. چه کسی می خواهد آن را بشکند؟ امام زمان. می گوید مخالفت با امام زمان است. لذا عظمت شاه در این قضیه شکسته شد. نتیجه اش پانزده سال بعد که نهضت مشروطه است مشخص شد. احترام شاه و دستگاه سلطنتی در نهضت تنباکو فرو ریخت. در همان روزها بود که زنان تهران تظاهرات کردند و به ناصرالدین شاه می گفتند «شاه باجی سبیلو». همان جا سلطنت ریخت ولی نتیجه اش در مشروطه مشخص شد در زمان مظفرالدین شاه.

این نگاه وقتی است که ما مشروطه را نهضت بیداری اسلامی بدانیم، ولی اگر نه، آن را تفسیر غربی بکنیم و بگوییم یک نوع نوگرایی و نواندیشی است که از غرب آمده، فضای دیگری به آن حاکم می شود. ما با تحلیل بیداری اسلامی نگاه کردیم.

ندای اصفهان- چه کسانی در نهضت مشروطه نقش رهبری را داشتند؟

– اگر ما مشروطه را برآمده از بیداری اسلامی و تکامل نهضت مشروطه بدانیم، طبیعی است که مراجع شیعه و علمای شیعه در راس این حرکت قرار می گیرند، چون نهضت های اسلامی یک شیب تکاملی دارد. در این شیب تکاملی مشروطه تکامل اش از قیام تنباکو بیشتر است. نهضت تنباکو در دست میرزای شیرازی و علمای طرفدار ایشان بود، مشروطه نیز طبیعی است دست علما و مجتهدین باشد. اما اگر شما باز مشروطه را یک نوع نوگرایی غربی بدانید طبیعی است که نقش علما برجسته نخواهد بود. نقش روشنفکران، احزاب و انجمن های سری برجسته خواهند بود.

ندای اصفهان- سوال بعدی ما نیز در همین زمینه است، که نقش روشنفکران یا به اصطلاح آن زمان منورالفکرها در نهضت مشروطه چه بود؟

– عرض کردم، اگر شما خاستگاه مشروطه را بیداری اسلامی بدانید، نقش علما نقش اصلی است. اما اگر مشروطه را یک نوگرایی غربی بدانید نقش روشنفکران برجسته تر می شود. این قضیه در ماجرای تنظیم قانون اساسی خیلی مهم شد و خودش را خیلی خوب نشان داد. سوال این بود که، قانون اساسی را چه کسی باید بنویسد؟ اختلاف از همین جا شروع شد که تفاوت نوگرایی غربی با بیداری اسلامی اینجا خودش را نشان داد و بیشتر هم غلبه با جناح غربی بود.

ندای اصفهان- بعد از حدود دو سال (دو سال ونیم) از شروع به کار مجلس شورای ملی، آن را به توپ بستند، چه اتفاقی افتاد که بعد از یک مدت کوتاهی این اتفاق افتاد؟

– تعارضات در مشروطه بسیار زیاد است، یک اتفاق نه، صدها اتفاق افتاد. وقتی که از طریق گفتگو و قانون قضیه ای حل نشود با توپ و تانک حل می شود. مشروطه فقط درگیری دو جناح نیست؛ مشروطه و مشروعه هست، استبداد و آزادی هست، بحث سنت و تجدد هست، نپختگی مردم هست، دخالت سفارت های خارجی هست، سریع بودن تحولات هست، آزاد شدن مردم هست. خیلی چیزها درهم است و این ها خودش را در تعارضات نشان می دهد، مانند به توپ بستن مجلس یا مثل شهید کردن شیخ فضل الله نوری. این تعارضات به یک نقطه ی خاص می رسد و آن نقطه را برجسته می کند.

ندای اصفهان- انقلاب مشروطه در اصفهان چگونه شکل گرفت و رهبران آن چه کسانی بودند؟

– انقلاب مشروطه اصفهان مثل تهران است، زودتر از آن نبوده، وقتی علمای مشروطه رفتند قم، علمای اصفهان هم رفتند، مرحوم حاج آقا نورالله و آقانجفی اصفهانی هم رفتند.

بعد که برگشتند دیگر خبری از آن استبداد سابق نبود. این جریان با اولین کسی که درگیر می شود ضل السلطان است که دیگر پشتوانه ای ندارد. اینجا شهر به هم می ریزد. خب باید انجمن درست بشود. انجمن ملی شکل می گیرد و خود حاج آقا نورالله که این ساختمان خانه ی ایشان است می شود رئیس انجمن. حاکم فرار می کند و مشروطه می شود و اصفهان تنها شهری است که دست علما به طور مستقیم می افتد. علت آن هم سابقه قیام تنباکو است و همچنین اصفهان شهری است که از لحاظ نفوذ روحانیت قوی تر از دیگر شهرها است.

خانه مشروطه اصفهان

ندای اصفهان- مشروطه ی اصفهان در چه برهه زمانی تاثیر بیشتری در کل جریان مشروطه داشت؟

– یک مورد آن ابتدای مشروطه ی اول است، که دست خود حاج آقا نورالله است و یک موقع دیگر بعد از به توپ بستن مجلس است و شهادت شیخ فضل الله که از یک طرف کار دست بختیاری ها می افتد و از طرف دیگر کار دست دموکرات ها می افتد و این عرصه را به علما تنگ می کند. می خواستند بعد از ترور آقای بهبهانی سراغ حاج آقا نورالله بیایند که ایشان به نجف می روند و اوج کار ایشان همان مشروطه اول است. مشروطه خواهان در مشروطه دوم نمی توانند زیاد دوام بیاورند و این قضیه تا جنگ جهانی اول ادامه پیدا می کند و ایشان دوباره به ایران برمی گردند و دوباره در راس مشروطه قرار می گیرد و اعلان جهاد علیه روس و انگلیس می دهد. این باز هست تا دوران رضاخان. لذا مشروطه اصفهان در سه مقطع خودش را نشان داده: مشروطه اول، جنگ جهانی و در دوره ی اوایل سلطنت پهلوی.

ندای اصفهان- در اصفهان آیا مثل تهران اختلاف نظرهای بسیاری در بین بزرگان وجود داشت؟

– اختلاف نظر در همه جا وجود دارد اما در اصفهان ما مشروطه و مشروعه به آن معنایی که در تهران هست نداریم. علت آن هم این است که بسیاری از متدینین و مقدسین دور آقانجفی جمع شدند؛ یعنی جریان مشروعه خود آقانجفی بودند و آزادی خواهان و روزنامه نگاران و کسانی که سر پرشورتری دارند دور حاج آقا نورالله. دو تا برادر با هم تقسیم وظایف کرده بودند، لذا کسی نمی توانست بگوید من مشروعه هستم و ضد این ها، برای همین دعوای مشروعه و مشروطه نتوانست در اصفهان پا بگیرد. یک عده حرفش را زدند ولی خیلی زود از بین رفت. در تهران قضیه فرق می کند. در تهران شیخ فضل الله خودش از علمای دوره ی تنباکو است و مدعی است ولی در اصفهان همان جریان تنباکو طرفدار مشروطه است. در تهران نه، جریان تنباکو را که شیخ فضل الله است می گذارند کنار. درحقیقت خود شیخ فضل الله یک یلی است، برای همین جریان مشروطه و مشروعه پیدا می شود.

ندای اصفهان- و اما در مورد حال:

هدف از تاسیس اندیشکده هویت شناسی و تمدن اسلامی چه بود و چه خلأیی را حس می کردید که این کار را انجام دادید؟

– بیداری اسلامی سه قسمت دارد؛ یکی نهضت است که همین مشروطه و تنباکو است که در این مکان و در آن قسمت قدیمی (موزه خانه مشروطه) دور تا دور می توانید مشاهده کنید. یک بُعد بیداری اسلامی- نظام اسلامی است که نظام جمهوری اسلامی، نظام مشروطه و… و به طور کلی نظام سازی است که ما در این وارد نشده ایم و یک بُعد سومی است که کمتر کسی به آن وارد شده و آن بعد تمدن سازی است. پس یکی مربوط به گذشته است، یکی مربوط به حال است که ما وارد آن نشده ایم و یکی مربوط به آینده است یعنی «آینده پژوهی» است که وارد آن شده ایم. اسم آن آینده پژوهی می شود «تمدن اسلامی». ما در هر قسمتی رقیب داریم. در تاریخ رقیبمان کتاب های شرق شناسی است، باید آن ها را بخوانیم و جواب بدهیم. در جمهوری اسلامی رقیبمان لیبرال دموکراسی است که ابعاد خودش را دارد. در تمدن آینده رقیبمان تمدن غرب است. لذا ما مورد یک و سه را در نظر گرفته ایم، یکی گذشته و یکی آینده.

ندای اصفهان- باتشکر از فرصتی که در اختیار ما قرار دادید.

برچسب‌ها: , , , ,

مطالب مرتبط

  1. بودجه گفت:

    چرا به جای ساخت و ساز ، بودجه را در تولید محتواهای تصویری و فیلم و پژوهش و … هزینه نکردید؟




    0



    0
نظر شما
نام :

ایمیل :

از درج کامنت های توهین آمیز معذوریم
متن کامنت :
 


پایگاه خبری چشمه سار
پایگاه خبری چشمه سار
اصفهان شرق
اصفهان شرق
پایگاه خبری رهیافته
پایگاه خبری رهیافته
گفتمان نیوز
گفتمان نیوز
وعده صادق
وعده صادق