سه شنبه ۱۶ آذر ۱۳۹۵
اخبار اصفهان
سرتیتر اخبار
سرویس: سیاسی
چاپ خبر
۱۳:۱۰ - ۱۳۹۴/۱۲/۰۶
مجلس شورای اسلامی
سياست و سيب هزار چرخ!
 نگاهی تاریخی به دوره چهارم و پنجم مجلس شورای اسلامی   

اوضاع سياسي آن روزها بسيار ملتهب و دستخوش اتفاقات گوناگون بود. اتفاقاتي كه در نهايت منجر به پيروزي جناح چپ در انتخابات بعدي مي شود. قتل هاي زنجيره اي و قانون مطبوعات از ديگر مواردي است كه گرچه در زمان مجلس پنجم شروع شدند، اما دامنه اتفاقات آن ها به مجلس ششم كشيده شد

ندای اصفهان- گردآوری: مهرداد وطنی/

در آستانه دهمین دوره انتخابات مجلس شورای اسلامی، نگاهی به سوابق مجالس نه گانه پس از انقلاب و حوادث شاخص و جریان های سیاسی در این دوره ها می اندازیم که بخش های قبلی آن را در اینجا  و اینجا مطالعه فرمودید. اکنون نگاهی مختصر به مجلس دوره چهارم و پنجم خواهیم انداخت.

***

دوره چهارم مجلس شورای اسلامی در تاریخ ۷خردادماه سال ۱۳۷۱ افتتاح و آغاز بکار نمود و در ۶ خردادماه سال ۱۳۷۵ پایان یافت. انتخابات این مجلس در ۲ دور؛ دور نخست در ۲۱ فروردین ۱۳۷۱ و دور دوم در ۱۸ اردیبهشت ۱۳۷۱ صورت گرفت.

رییس مجلس حجت الاسلام علی اکبر ناطق نوری و نائب رئیسان حسن روحانی، سید اکبر پرورش، محمدعلی موحدی‌کرمانی و حسین هاشمیان بودند.

یکی از بحث های حاشیه ای این دوره بحث پیرامون نحوه نظارت شورای نگهبان در انتخابات بود که در سال ۱۳۷۰ غلامرضا رضوانی، یکی از اعضای شورای نگهبان و رئیس هیأت مرکزی نظارت شورای نگهبان بر انتخابات، برای نخستین بار نظر تفسیریِ شورای نگهبان را دربارۀ این اصل جویا شد، و محمد محمدی گیلانی، دبیر وقت شورای نگهبان، در پاسخ گفت: «نظارت مذکور در اصل ۹۹ قانون اساسی استصوابی است و شامل تمام مراحل اجرایی انتخابات از جمله تأیید و ردّ صلاحیتِ کاندیداها می‌شود».

در این دوره از انتخابات شورای نگهبان تعدادی از اعضای مجمع روحانیون مبارز را رد صلاحیت کرد که حاشیه های زیادی با توجه به اینکه برخی افراد دارای سابقه نمایندگی بودند به همراه داشت اما در نهایت با تایید شدن برخی از افراد سرشناس ایشان در تهران موضوع تا حدودی خاتمه یافت.

مجلس چهارم شورای اسلامی

از حیث ترکیب جناحی: اکثریت مجلس چهارم با جریان معروف به راست (سنتی) مرتبط با جامعه روحانیت مبارز بوده که با شعار اطاعت از رهبری و حمایت از هاشمی به مجلس دست یافته اند. این جناج و جریان در مجلس سوم در اقلیت بسر می برد. اقلیت مجلس چهارم نیز منسوب و موصوف به جریان و جناح به اصطلاح چپ بوده که مرتبط با جامعه روحانیون مبارز جداشده و مستقل از روحانیت مبارزند. تعداد نه چندان زیاد بلکه انگشت شماری نیز از نمایندگان راه یافته به مجلس، مستقل بوده و نوعا یا غالبا در مصوبات، چه بسا با برخورد نقادانه هر آن موضوعی را که مفید و منطقی دانسته صرف نظر از اینکه نزدیک یا مطابق مواضع راست یا چپ مرسوم بوده و باشند، اتخاذ کرده و از آن ها دفاع می نمایند. اینان ولو به صورت پراکنده و گاه در قالب فراکسیون هایی همانند فراکسیون رزمندگان با هر دو جریان اصلی (اکثریت و اقلیت) بویژه مواضع اصولی و اعتدالی آنان، ارتباطات و تعامل سازنده ای دارند. برخی افراد معدود و غیر موثر و غالبا به صورت تک رو نیز در مجلس وجود دارند که بجای بی طرفی فعال، یا بی تفاوت بوده یا با هر دو جریان و حتی گاه در مواضع اصولی آنان، در تعارضند.

در این مجلس کاندیداهای مجمع روحانیون مبارز تهران علی رغم وجود افراد سرشناس مورد استقبال توده مردم قرار نگرفت که از مهم ترین عوامل آن بر اساس چند پژوهش انجام شده می توان به ‎۱- عدم توان پاسخگویی به نیازهای اقتصادی، سیاسی و فرهنگی جامعه ‎۲- عدم توانایی در تحقق شعارهای مردم پسند ‎۳- برخورد شعارگونه با مسائل اقتصادی، سیاسی و اجتماعی و فرهنگی ‎۴- کم توجهی به آحاد ملت ‎۵- تفکرات صرفا جناحی و خطی ‎۶- موضع گیری های نادرست و غیر اصولی نسبت به جریانات داخلی ‎۷- عدم درک صحیح مقتضیات و شرایط حاکم بر جهان اشاره کرد.

مجلس چهارم از حیث مواضع: برخلاف مجلس سوم که از حیث سیاسی چپ بوده ولی از حیث اقتصادی و نوع تصویباتی که انجام داده راست عمل کرده است (همانند مباحثِ تعدیل اقتصادی؛ واگذاری و خصوصی سازی و آزادسازی قیمت ها و کاهش یارانه ها…، وام و قرضه و سرمایه گذاری خارجی…)، مجلس چهارم برخلاف مواضع سیاسی که راست بوده اهم یا اعم مصوبات اقتصادی آن چپ بشمار رفته و غالبا درست در جهت خلاف مصوبات اقتصادی مجلس سوم اند.

در مجلس چهارم که اکثریت با شعار حمایت از هاشمی که برنامه تعدیل اقتصادی را سرلوحه برنامه های خود در اولویت داشت، به مجلس راه یافته بودند، دو جهت گیری در ابتداء وجود داشت؛ یکی همین اکثریت که دغدغه و حتی داعیه تقویت تعدیل را داشت. دیگری که اقلیت و جریان چپ اقتصادی را نمایندگی می کرد با پیشینه دولت گرایی و شعار عدالت ولو برخلاف مصوبات همان جریان در مجلس سوم، به صورت اعتراضی ولی نه به صورت چندان فعال بر تعطیل تعدیل تاکید می نمود.

مطلب بسیار حائز اهمیت اینکه در پایان دوره؛ همگی و کمابیش به یک میزان ولو با خط مشی و اهداف متفاوت و مختلف بر تعدیل تعدیل اقتصادی هاشمی تاکید داشتند که از سویی نشانگر تقریب و واقع گرایی همگی یا غالب جریانات و جناح های مجلس چهارم و بویژه نیروهای موثر آن ها بوده است. در عین حال مبین ارجحیت مصالح عمومی، ملی و انقلابی و اسلامی بر جهت گیری ها یا منافع جناحی، گروهی یا شخصی در این دوره می باشد.

دوره پنجم مجلس شورای اسلامی

مجلس پنجم شورای اسلامی در سال ۱۳۷۴ در شرایطی بر سر کار آمد که خطوط و جریان های سیاسی ایران در حال تغییر و پوست اندازی بودند. اختلاف ها میان جناح های سیاسی ایران بیشتر شده و جناح چپ آن زمان که به خط امام نیز معروف بودند، کم کم شروع به پوست اندازی ایدئولوژیک کرده بودند. دفتر تحکیم وحدت که از شاخص ترین جریانات گروه های چپ به شمار می آمد، در یک جریان استحاله قرار گرفته و با شیبی تند شروع به فاصله گرفتن از آرمان های ابتدایی خود کرد. این اتفاق در سال های بعد منجر به انشقاق در درون این جریان شد. این تغییر دیدگاه ها در میان دیگر گروه های چپ نیز قابل مشاهده بود، گرچه با شیبی ملایم تر و نه به تندی یک جریان دانشجویی. از طرفی حزب جدید دولت ساخته کارگزاران نیز که بیشتر به جریانات چپ نزدیک است فعالیت رسمی سیاسی خود را آغاز کرده و در انتخابات حضور دارد.

انتخابات مجلس پنجم در چنین شرایطی است که برگزار می شود. در انتخابات این دوره مجلس شورا مانند دوره گذشته و بر خلاف دوره سوم، این جناح راست و جامعه روحانیت مبارز است که می تواند اکثریت صندلی های مجلس شورا را از آن خود کند. ناطق نوری مانند دوره پیشین به ریاست مجلس می رسد و روحانی نائب رئیس اول است. گرچه شاید برای مخاطبین این وجیزه که تصویر ذهنی شان از حجج اسلام ناطق و روحانی مربوط به این چند سال اخیر باشد باور این ترکیب کمی سخت باشد، اما خب سیاست است و سیب هزار چرخ. علی اکبر ناطق نوری و حسن روحانی که جزء سرلیست های جناح راست و جامعه روحانیت در انتخابات بودند، برای ۴ سال بر کرسی ریاست و نائب رئیسی مجلس اصولگرای پنجم تکیه زده اند.

مجلس پنجم

از دیگر نکات این مجلس پیروزی جناح چپ در انتخابات ریاست جمهوری است. سید محمد خاتمی در حالی در انتخابات ریاست جمهوری آن دوره شرکت می کند که جناح چپ پس از یک اغمای سه، چهار ساله با حمایت از خاتمی مجدداً به عرصه سیاسی کشور بازگشتند. این جریانات به رهبری مجمع روحانیون مبارز با حمایت از کاندیداتوری محمد خاتمی که در ظاهر مستقل به میدان آمده بود، سعی در بازسازی حیات سیاسی خود داشتند. مجمع روحانیون مبارز انتخابات مجلس پنجم را هم به دلیل رد صلاحیت ها تحریم کرده بود، اما این انتخابات با ۷۱ درصد مشارکت، بیشترین آمار مشارکت در انتخابات های مجلس شورای اسلامی را داشت، رکوردی که هنوز هم تغییر نکرده است. همین امر باعث شد که جناح چپ بفهمد که تحریم دردی را از آن ها دوا نکرده و مردم به دنبال سیاسی کاری و سیاست بازی نمی روند. گرچه از مشخصه های این گروه فراموش کردن تجربیات است، این تجربه هم خیلی زود از خاطره هنجارفرستان این گروه کنار رفت.

موج سواری بر نارضایتی های مردم از اقدامات دولت سازندگی و وعده های خاتمی برای بهبود شرایط اقتصادی و سیاسی از یک طرف و هم چنین تصویر ساخته شده از نامزد جناح راست یعنی ناطق نوری در ذهن ها که ناطق همان هاشمی است، خاتمی را به یک پیروزی شگرف در انتخابات رساند، پیروزی ای که نه تنها جناح راست تصور آن را نداشت که حتی در تصور لیدرهای جریان چپ نمی گنجید. گرچه فقط چند سال زمان برد تا خاتمی و  هاشمی در یک جریان و نه در مقابل هم که در کنار هم قرار بگیرند و بازی های سیاسی جور دیگری رقم بخورد.

برخورد مجلس پنجم با کابینه خاتمی از دیگر نکات قابل ذکر است. تمام وزاری پیشنهادی دولت در مجلس رای اعتماد گرفتند و این در حالی است که دولت و مجلس از لحاظ سیاسی تفاوت های ماهوی بسیاری با هم دارند. در ادامه کار، مجلس پنجم دو تن از وزرای کابینه را استیضاح کرد. مهاجرانی وزیر فرهنگ که اکنون لندن نشین، همکار بی بی سی فارسی و دوست خانواده سلطنتی سعودی است که البته مهاجرانی توانست مجدداً رای اعتماد بگیرد و عبدالله نوری وزیر کشور که به دلایل عزل و نصب های گسترده و کاملا جناحی، انتصاب مسئولان فاقد صلاحیت، گسترش هرج و مرج و ناامنی، حمایت همه جانبه از شهردار بازداشت شده تهران، بی توجهی به قوه قضائیه و متهم نمودن قوه قضائیه به جناحی عمل نمودن استیضاح شد و نتوانست رای اعتماد لازم را کسب کند.

اوضاع سیاسی آن روزهای ایران بسیار ملتهب و دستخوش اتفاقات گوناگون بود. اتفاقاتی که در نهایت منجر به پیروزی جناح چپ در انتخابات بعدی می شود. قتل های زنجیره ای و قانون مطبوعات از دیگر مواردی هستند که گرچه در زمان مجلس پنجم رخ داده و شروع شدند، اما دامنه اتفاقات آن ها به مجلس ششم کشیده شده و برای بررسی آن ها باید به سراغ مجلس ششم رفت.

تاثیر دولت بر مجلس

بالتبع با روی کارآمدن کابینه خاتمی، نیروهایی که جزو طیف رقیب او محسوب می‌شدند به صف جناح منتقد دولت پیوستند.

اینان در مجلس حائز اکثریت آرا بودند. از این رو در مواقعی که سیاست‌های دولت جدید با معیارهای جناح اکثریت مجلس سازگار نبود، واکنش نشان می‌دادند.

با توجه به فضای حاکم بر مجلس پنجم مشخص بود که سید محمد خاتمی و کابینه او برای رسیدن به اهداف مورد نظر و اتخاذ راهکارهای اجرایی مطابق با سلایق سیاسی خود، راه دشواری را باید طی کنند.

مجلسیان از همان آغازین روزهای شروع فعالیت دولت جدید در خصوص عملکرد برخی از وزرا بخصوص عطاءالله مهاجرانی، وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی و عبدالله نوری، وزیر کشور هشدارهایی داده بودند، اما روش‌هایی که این دو وزیر برای تحقق برنامه‌هایشان در نظر گرفتند برای جناح موسوم به راست و نمایندگان مجلس پذیرفتنی نبود و به همین خاطر بارها اعتراض خود را در خصوص ادامه این سیاست‌ها اعلام کردند.

انفعال جریان راست

نتایج انتخابات شورای شهر و روستا گرچه برای جناح راست قابل پیش‌بینی بود، اما انتظار چنین شکستی را نداشت؛ از این‌رو درصدد بود با تغییر شیوه‌ها در رقابت سیاسی و انتخاب شعارهای نو و البته با حفظ همان گفتمان برای جلب توجه جامعه وارد صحنه انتخابات شود.

یکی از موضوعاتی که مورد اعتراض جریان اصولگرا قرار گرفت، حکم عبدالواحد موسوی لاری، وزیر کشور برای سیدمصطفی تاج‌زاده به عنوان ریاست ستاد انتخابات بود.

تاج‌زاده برای جناح راست چهره‌ای شناخته شده بود. موضعگیری‌ها و عملکرد وی در انتخابات اولین دوره شوراهای اسلامی شهر و روستا در خصوص نحوه تعیین صلاحیت نامزدهای انتخاباتی، نارضایتی جریان راست را برانگیخته بود.

مضاف بر این وابستگی حزبی تاج‌زاده به سازمان مجاهدین انقلاب اسلامی ایران برای جناح منتقد دولت قابل اغماض و چشم‌پوشی نبود.

سرسختی تاج‌زاده در انتخابات شوراهای شهرو روستا و انتقاداتی که او نسبت به عملکرد هیات نظارت بر انتخابات شوراها داشت، در منظر جناح راست از او چهره‌ای جناحی و غیر منعطف در مقابل قانون ساخته بود به همین خاطر این جریان سیاسی، نگرانی‌های خود را از نحوه عملکرد رئیس ستاد انتخابات کشور اعلام کرد.

برچسب‌ها: , , , , ,

FacebookTwitterGoogle+TelegramWhatsAppLineYahoo MessengerLinkedInPinterestTumblr

مطالب مرتبط

نظر شما
نام :

ایمیل :

از درج کامنت های توهین آمیز معذوریم
متن کامنت :
 


میدان نیوز
میدان نیوز
حوزه و روحانیت
حوزه و روحانیت
جوان انقلابی
جوان انقلابی
انقلابی شدن
انقلابی شدن
اصفهان شرق
اصفهان شرق
تبلیغات
تبلیغات
گفتمان نیوز
گفتمان نیوز
وعده صادق
وعده صادق