شنبه ۱۳ آذر ۱۳۹۵
اخبار اصفهان
سرتیتر اخبار
سرویس: فرهنگ و هنر
چاپ خبر
۰۱:۰۱ - ۱۳۹۴/۰۵/۰۵
دکتر سیدمحسن بنی هاشمی
به همت فرهنگسرا رسانه اصفهان برگزار شد/ باحضور دکتر سیدمحسن بنی هاشمی
 امشب شام چی داریم؟ (نقش رسانه ها در دگرگونی هویت فرهنگی) +تصاویر   

امشب شام چی داریم (نقش رسانه ها در دگرگونی هویت فرهنگی) به همت فرهنگسرا رسانه اصفهان و با حضور دکتر سیدمحسن بنی هاشمی عضو هیئت علمی دانشگاه صداوسیمای تهران در کتابخانه مرکزی شهرداری اصفهان برگزار شد/ شرح کامل جلسه

به گزارش خبرنگار ندای اصفهان، این جلسه عصر روز یکشنبه به همت فرهنگسرای رسانه اصفهان و با حضور دکتر سیدمحسن بنی هاشمی عضو هیئت علمی دانشگاه صداوسیما برگزار شد. گفتنی است، دکتر بنی هاشمی از معدود اساتیدی است که در مبحث روانشناسی رسانه و بحث نوظهور عصب شناسی رسانه مطالعه و فعالیت کرده اند. جلسه در فضایی صمیمی و درحالی که بیشتر شبیه به کلاس درس دانشگاه بود در سالن اجتماعات کتابخانه مرکزی شهرداری اصفهان برگزار شد. حاشیه جلسه با پخش و تحلیل گوشه هایی جنجالی از فعالیت های شبکه های ماهواره ای از جمله فارسی۱، من و تو و بی بی سی همراه بود که دربرخی موارد دکتر بنی هاشمی از خانواده ها درخواست داشت فرزندان کوچک خود را از داخل سالن خارج کنند.

در ادامه گوشه هایی از این کارگاه را به روایت خبرنگار ندای اصفهان می خوانیم.

سیدمحسن بنی هاشمی

بسم الله الرحمن الرحیم. امشب شام چی داریم؟ این جمله ای است که در این جلسه زیاد خواهید شنید. این شام شب چیزی است که شاید سؤالی آشنا برای خیلی از شماها باشد. جلسه امروز ما جلسه ای است که قرار است فقط فکر کنیم، قرار نیست من چیز خاصی به شما یاد بدهم. شام شب به عنوان یک موضوع حیاتی است. اگر من به شما بگویم می خواهم از فلان ساندویچ فروشی برای شما شام بگیرم و بعد توضیح دهم که چند روز قبل چند نفر ساندویچ های این مغازه را خورده و مصموم شده اند، هیچ یک از شما (هر چقدر هم گرسنه باشد) از آن نخواهد خورد، درست است؟ خیلی وقت ها ما حاضر نیستیم غذایی که برای ما خوب نیست را بخوریم، ولی برای ما مهم نیست که چه غذایی وارد شکم مغز ما می شود!

سه محور اصلی بحث

بحث خود را در سه محور ارائه خواهم داد:

۱- مباحث اساسی در حوزه فرهنگ و ارتباطات

۲- نقش رسانه در جهان کنونی

۳- چه باید کرد؟

در بخش اول یک سری موضوع را باید بدانیم. اساس بحث ما بر اساس مشارکت همه است. می خواهیم فردا را بهتر از امروز بسازیم.

فرهنگ دارای زیرمجموعه های متعدد و مختلف است، که هر کدام نقش مشخصی در نظام ارتباطات انسانی دارد. در رسانه هم همینطور است.

سه سوال اساسی در این زمینه داریم:

الف- مخاطبان این رسانه ها چه کسانی هستند؟ وقتی برنامه کودک پخش می شود یعنی کودکان را مخاطب خود قرار داده است.

ب- فرایندها و کارکردهای رسانه ای چگونه اتفاق می افتد؟ چطور می شود که یک رسانه خوراک ما را، لباس ما را، نحوه ی صحبت کردن ما را و … تحت الشعاع خود قرار می دهد؟

ج- رسانه ها چه مقدار بر ما اثر می گذارند و چه مقدار این اثر پایدار است؟

اساس کار رسانه تغییر تلقی ما است. همه ی رسانه ها این کار را انجام می دهند. در نهایت رسانه می خواهد رفتار ما را کنترل کند. رسانه بر اساس اهدافش رفتار ما را تغییر می دهد. در ایام انتخابات bbc می گوید مردم رأی ندهید و تلویزیون جمهوری اسلامی می گوید بروید و رأی بدهید. مردم چه کار کنند؟ رسانه ها اهدافشان را بر اساس نیازهای ما تعیین می کنند. برای همین ما می گوییم رسانه ها شده اند رهبر افکار کنونی.

رسانه ها هزار نوع هستند، ما دیگر فقط از تلویزیون صحبت نمی کنیم. رادیو، تلویزیون، مطبوعات، سینما، اینترنت و… هر یک به سوی مخاطبان خاص خود نشانه گیری می کنند. روبرو شدن با تلویزیون به یک مدل است، رادیو به همین شکل و… .

ارتباط بین افراد روز به روز با استفاده از رسانه ها کاهش پیدا کرد. آیا صحیح است عصر امروز را عصر ارتباطات بنامیم؟ یا این یک دروغ بزرگ است؟

رسانه ها دو وجه اصلی ما را دنبال می کنند: اول انگیزه ها و هیجانات ما را تحت الشعاع قرار می دهند؛ یعنی می گویند چه زمانی خوشحال شوید، چه زمانی عصبانی شوید، چه زمانی این کار را انجام دهید و چه زمانی انجام ندهید. دوم یادگیری های ما را تغییر می دهند. اگر نیتشان خوب باشد که خدا را شکر، یادگیری ما را اصلاح می کنند، اما اگر بد باشد می خواهند خوراک خراب به ما بدهند.

در پرانتز این را بگویم که بدانید ماهواره ها با یک دستورالعمل عام از حدود ۱۲ سال پیش به صورت قارچ گونه توسعه پیدا کردند، ما باید روی این فکر کنیم که آیا یک عده در این دنیا هستند که برای اوقات فراغت ما حاضر هستند دلار خرج کنند!؟ واقعا این افراد عاشق چشم و ابروی ما هستند؟

یک سوال اساسی: رسانه ها اساسا چرا اینقدر برای ما زحمت می کشند؟ آیا می دانید میلیون ها دلار برای شبکه های ماهواره ای فارسی زبان از سوی کشورهای خارجی هزینه می شود؟ عاشق ما هستند؟! یا دلشان برای ما می سوزد؟! یا دوست دارند ما همه چیزهای خوب را بدانیم؟! یا چیز دیگری است؟ بی شک پاسخ چیزی نیست جز اینکه بگوییم: می خواهند به رفتار و ذهن مخاطب خود جهت بدهند. پس رسانه ها به زبان خودشان به ما می گویند که فلان کار را انجام بدهید و فلان کار را انجام ندهید. حتی من هم که اینجا ایستاده ام درحال استفاده از تکنیک های افکار عمومی هستم.

ما یک سری نهاد فرهنگی در هر جامعه ای داریم. دانشگاه، خانواده، مدرسه، رسانه های گروهی، نهادهای قضایی، نهادهای اداری و سیاسی. یکی از مسائلی که امروزه نقل محافل شده است، ابراز نگرانی در خصوص فرهنگ ما است. این درست است اما یک اشتباهی صورت گرفته و آن اینکه از خودمان غافلیم. به همه می گوییم اشتباه کرده ای ولی خودمان را نمی بینیم. چقدر حاضریم از خود شروع کنیم؟ یا آنکه همیشه می خواهیم جامعه را تغییر دهیم؟

مبنای گریز از مسئولیت هر روز جلوه های منفی آسیب های اجتماعی را زیادتر می سازد. همه حاضرند جامعه تغییر کند ولی حاضر نیستند خودشان را تغییر بدهند.

معضلات گریز از مسئولیت

در اینجا به طور خلاصه ۶ تیتر را مطرح می کنم. شاید ارائه کامل این بحث ساعت ها وقت بخواهد:

۱- جادویی شدن مشکلات: نمی دانیم مشکلات از کجا آمده و از چه زمانی شکل گرفته است. قبل از این درب خانه ها باز بود و به رهگذران اعتماد می کردیم، از چه زمانی این تغییر کرد؟

۲- رکود عمل: وقتی مشکلات جادویی شدند دیگر نمی دانیم باید چه کار کنیم.

۳- بعد از آن آشفتگی در جستجوی مشکل پیدا می شود.

۴- بعد راه حل های عجیب و غیر منطقی و من درآوردی پیدا می شود.

۵- محصول بعدی پرخاشگری است.

۶- درنهایت نوسان ارزشی پیدا می شود.

در گذشته آنچه به عنوان شاخص هوش انسان در نظر گرفته می شد بهره هوشی (IQ) بود. به تدریج دانشمندان از عامل بسیار مهم دیگری نام بردند و آن هوش عاطفی (EQ) است. اما اینها مدنظر بحث من نیست. می خواهم از مفهوم دیگری سخن بگویم که امروز این مفهوم کلیدی وارد ادبیات علمی جهان شده است و آن هوش ارتباطی (CQ) است.

سیدمحسن بنی هاشمی

امروز مفهومی داریم به عنوان اعتیاد رسانه. تحقیقات نشان می دهد که اعتیاد به رسانه ها و بازی های رایانه ای درست در همان قسمت مغز که اعتیاد به مواد مخدر شکل می گیرد، به وجود می آید. این ها بحث های رسانه ای نیست، بلکه مطالب اثبات شده پزشکی است و در مبحث «عصب شناسی رسانه» از آن بحث می کنیم.

سیدمحسن بنی هاشمی

بخش دوم: نقش رسانه در جهان کنونی

به نظر شما رسانه ها در کدام حوزه ها کار می کنند؟ اخلاق؟ خشونت؟ کودک؟ انگیزه؟ هیجان؟ تفریح و سرگرمی؟ سبک زندگی؟ یا سایر؟

امروز رسانه ها دیگر نمی توانند زورگویی کنند، زورگویی دیگر توان نفوذ در مخاطب را ندارد. زیرا زورگویی تا زمانی پایدار است که فردی که زور می گوید قدرت زور گفتن را داشته باشد؛ برای همین اقناع و تکنیک های آن گل سرسبد تمامی شگردهای رسانه ای شده اند. با استدلال چیزی را به مخاطبان خود می فهمانند. در اقناع ژست ها، ژست آزادی است و قدرت ما همچنان سرجای خود هست. اقناع یعنی تلاش برای کنترل رفتار انسان ها.

سیدمحسن بنی هاشمی

سیدمحسن بنی هاشمی

سوال اصلی ما در موضوع فرهنگ و رسانه چیست؟ مرز بین واقعیت و مجاز در رسانه ها کجاست؟ دیدن تصاویر در تلویزیون نوعی القاء مجازی است؛ مثلا کسی که فوتبال تماشا می کند خودش را جای آن بازیکن می بیند اما این شخص هیچ گاه در عمر خود فوتبالیست نیست. یک انتقاد به رسانه همین است که مثلا تلویزیون برای عید نوروز خانه سالمندان را نشان می دهد و همه ما می بینیم، اما مشکل آنجا است که هیچ گاه این رسانه توان این را ندارد که ما را از جا بکند و به دیدار آنها ببرید بلکه برعکس با نوعی ارضا شدن گویی ما خود را در آنجا حس می کنیم و این خوب نیست. آیا می توان مدلی از کار رسانه ای ارائه داد که مخاطب را از جای خود بکند و به تکاپو وادارد؟

سیدمحسن بنی هاشمی

سیدمحسن بنی هاشمی

رسانه ها گزینش می کنند. آن چیزی را که دوست دارند به مخاطب القا می کنند و به شما می گویند آنچه به شما نشان می دهیم واقعیت است و در مرحله ی بعد القا می کنند که آنچه که نمی بینید وجود ندارد. رسانه علائق و حالات عاطفی و روانی ما را دستخوش تغییر قرار می دهد و لذت های کاذب به وجود می آورد. به جای اینکه فرزند خود را در آغوش بگیرد، سگ را جایگزین آن می کند.

بخش سوم: چه باید کرد؟

در این وقت محدود این بخش را با سوالاتی آغاز می کنیم که خود پاسخ هم هست:

آیاشما سکاندار عرصه های فرهنگ و تعلیم و تربیت در محیط خود و خانواده ی خود هستید؟ اگر شما سکاندار کشتی خانه ی خود نیستید چه کسی آن را هدایت می کند؟ نهادهای موازی با شما چه کسانی هستند؟ دانشگاه؟ مدرسه؟ فامیل؟ دوستان؟ تلویزیون؟ رادیو؟ ماهواره؟ اینترنت؟ روزنامه و مجلات؟ کتاب؟ سینما؟ این ها فاکتورهای مداخله کننده در نظام فرهنگی هستند. کدام برای ما فرصت و کدام تهدید است؟ خلاقیت های تاریخی ما برای تبدیل تهدید به فرصت کجاست؟ آن فقط یک چیز است که اصفهانی ها هم خیلی آن را داشتند و آن چیزی جز خلاقیت نیست. راستی خلاقیت اصفهانی ها که زمانی با یک شمع حمامی را گرم می کردند امروز کجا رفته است؟ آن اصفهانی که یک کاشی بالای مسجد امام می ساخت که ۵۰۰ سال عمر می کند کجا رفته است؟ چرا خانه های امروز ما باید پس از ۲۰ سال کلنگی شود و تخریب شود؟ اصفهانی که زمانی از دل کویر چشمه جاری می کرد و کویر را سبز می کرد کجاست؟ چرا امروز ما چشمه ها را خشک می کنیم؟ آیا منارجنبان را سوئدی ها ساخته اند؟ آیا میدان نقش جهان را آلمان ها یا ایتالیایی ها ساخته اند؟ بلی همان اصفهانی های خوش ذوق و زیرک بوده اند، تعجب نکنید اما چرا امروز اصفهان آن معماری و خلاقیت را را بروز نمی دهد؟ من امید دارم که اگر اتفاقی بخواهد بیفتد از همین شهر با سابقه خوب باید باشد. البته اصفهان فقط به معماری خود مفتخر نیست، برایتان می گویم که اصفهان قدیم آداب و رسوم افتخارآمیزی هم داشته است، سبک زندگی افتخارآمیزی هم داشته است، میهمانی رفتن، غذا پختن و لباس پوشیدن آن هم الگو بوده است. اما چقدر نسل جدید همت آن نسل سابق خود را دارد؟ یا آنکه در کوچکترین کارهای خود نیز همچنان وابسته است؟ بگذریم.

سیدمحسن بنی هاشمی

چقدر کارکردهای نهادهای فوق را که اسم بردیم می شناسیم؟ نقش خود را چقدر مهم می دانید؟ اگر نقش خود را مهم می دانید، چه وظایفی برای خود قائل هستید؟ آیا شما هیچ نقشی در فرهنگ ندارید؟

تک تک شما در فرهنگ نقش دارید. بدانید که ناخدای کشتی شما هستید و باید مسیر کشتی را درست انتخاب کنید. خانم ناخدا! آقای ناخدا! برخی دوست ندارند که شما ناخدا باشید! بدانید که حمله ی فرهنگی دفاع فرهنگی هم می خواهد. ما کسانی را می خواهیم که دفاع فرهنگی کنند و همه باید در این دفاع شرکت کنند. دفاع فرهنگی، نیروی فرهنگی می خواهد. نیروی فرهنگی، هزینه، قدرت و ابزار فرهنگی می خواهد که بلی بخشی از آن را دولتمردان باید تهیه کنند ولی بخش عمده ی آن با خودمان است. مگر خرج محرم را دولت می دهد؟! عشق مردم این کار را انجام می دهد.

باید قدری بنیادی تر به عرصه ی فرهنگ فکر کنیم و وارد شویم و کار کنیم. در سال های اخیر خیلی در مورد تهاجم فرهنگی صحبت شده است اما الآن موقع دفاع گسترده فرهنگی است.

سرانجام به من نگفتید شام امشب خانه شما چیست؟ شما در خانه تان خانواده و فرهنگ صرف می کنید یا رسانه خوری دارید؟

(پرسش و پاسخ)

***

گفتنی است سلسله نشست های کافه نقد فرهنگسرای رسانه اصفهان، محلی برای هم اندیشی و نقد محصولات و جریان های رسانه ای است که در تابستان ۹۴ دوره جدید خود را با دعوت از آقایان سیدمحسن بنی هاشمی، مسعود فراستی، محمدرضا خوشرو، سید بشیر حسینی، مجید شاه حسینی، حسین شمقدری، سالار فرامرزی و دیگر کارشناسان رسانه کلید زده است.

فرهنگسرا رسانه اصفهان

 

برچسب‌ها: , , , , ,

FacebookTwitterGoogle+TelegramWhatsAppLineYahoo MessengerLinkedInPinterestTumblr

مطالب مرتبط

  1. نطنزنا می‌گه:

    باسلام
    انعکاس این مطلب در سایت نطنزنا
    http://natanzna.ir/28833

نظر شما
نام :

ایمیل :

از درج کامنت های توهین آمیز معذوریم
متن کامنت :
 


میدان نیوز
میدان نیوز
حوزه و روحانیت
حوزه و روحانیت
جوان انقلابی
جوان انقلابی
انقلابی شدن
انقلابی شدن
اصفهان شرق
اصفهان شرق
تبلیغات
تبلیغات
گفتمان نیوز
گفتمان نیوز
وعده صادق
وعده صادق