پنج شنبه ۱۸ آذر ۱۳۹۵
اخبار اصفهان
سرتیتر اخبار
سرویس: فرهنگ و هنر
چاپ خبر
۱۱:۱۹ - ۱۳۹۴/۱۱/۲۸
n00220506-b
 “شاه‌ دژ” دژی استوار در قلب صفه   

در جنوب شهر اصفهان كوه صفه قرار دارد، کوهی که با اقدامات گسترده شهرداری اصفهان به یکی از جاذبه های گردشگری شهر اصفهان تبدیل شده است.

به گزارش ندای اصفهان ، در طرف غرب صفه به‌ فاصله اندکی، کوهی که آثار قلعه‌ای معروف به تخت رستم برفراز آن جای دارد، قرار گرفته‌ است و به‌ فاصله دیگر در جنوب کوه‌صفه، رشته کوه بلندی به‌نام شاهکوه وجود دارد.
در بالای شاهکوه و در جنوب آن، کوه معروف به پوزه قلعه بزی واقع شده‌ که از فراز شاهکوه به‌دلیل تفاوت ارتفاع به‌راحتی می‌توان کوه صفه و قلعه بزی را مشاهده کرد. اما از جمله قلعه‌های معروفی که از دوران ملکشاه سلجوقی تا اکنون همچنان بر بالای کوه صفه پابرجا باقی مانده‌است، قلعه شاه‌دژ است؛ قلعه‌ای که هنوز روایات زیادی درباره آن موجود است.
یکی از این روایات مربوط به ابن اثیر است که می‌گوید: “باطنی‌ها (فرقه اسماعیلیان) بر چندین دژ چیره شده‌ بودند که یکی از آنها دژ اصفهان بود. این دژ، قدیمی نبود بلکه آن را سلطان ملکشاه ساخته‌بود”.
اما عده ای دیگر از مورخان اینگونه نوشته‌اند که تاریخ روایتی که ابن اثیر نوشته است، افسانه‌ای بیش نیست و به‌زمان ملکشاه مربوط نمی‌شود بلکه این دژ به سال‌های قبل از زمان سلطنت ملکشاه بازمی‌گردد که در سال ۵۰۰ هجری قمری مطابق با سال ۷-۱۱۰۶ میلادی تخریب شد.
عده دیگری از مورخان نیز معتقدند از زمان ملکشاه سلجوقی به دستور تعدادی از رجال مختلف، بنایی محکم با نام قلعه شاه‌دژ به منظور نگهداری و حفاظت از اموال شاهی احداث کردند که در بعضی از اتاق‌های آن تعدادی از نزدیکان و بستگان شاه زندگی می‌کردند.
ازجمله کارکردهای دیگر این قلعه آموزش کودکان بود که توسط احمدبن عبدالملک عطاش صورت می‌گرفت.
نکته حائز اهمیت اینکه در گذشته‌های دور طبق گفته اساتید و مورخان، در نزدیکی بسیاری از آثار موجود در کوه صفه ازجمله قلعه شاه‌دژ چشمه‌های آب کوچکی وجود داشته که قلعه‌نشینان علاوه‌بر آنکه به‌عنوان آب آشامیدنی از آنها استفاده می‌کردند، از آب چشمه‌ها به‌منظور ساخت و ساز قلعه‌های خود و مصالح به‌کار رفته در آن هم استفاده می‌نمودند.
نکته مهم اینکه قلعه‌ شاه‌دژ در مقایسه با دیگر قلاع موجود بر فراز کوه‌صفه، تفاوت‌های زیادی ازنظر طرح، نقشه، جنس و مصالح به‌کار رفته در آنها دارد. در اینجا باید اشاره کرد که اساس طرح و نقشه قلعه شاه‌دژ است که این قلعه تا به‌امروز بر فراز کوه پابرجا باقی مانده و شهرت خود را همچنان حفظ کرده‌است.
گذشته از خود قلعه، در سرتاسر بالای کوه، با سد معابر و گذرگاه‌ها، قلعه‌طویلی به‌وجود آورده‌اند که به تعبیر خاصی، قسمتی از آن را جدارهای غیرقابل عبور کوه و قسمتی دیگر را دیوارهای سنگی محکم تشکیل می‌داده‌است.
از سویی به‌دلیل آنکه قلعه‌های کوچک در اطراف شاهدژ را در فرازکوه به‌هم متصل ساخته بودند، تصرف هیچ قلعه‌ای ممکن نبوده و درمقابل گذرگاه‌ها و معابر دشواری که از پائین به بالای کوه می‌رسیده‌ است، اغلب برج‌های کوچک و یا بزرگی دیده می‌شد که برای مراقبت بعضی از پناهگاه‌ها ساخته شده‌ بود.
این برج‌ها در حال حاضر خراب شده‌اند و فقط قسمتی از دیوارهای آن که در پائین مدخل قرارداشتند، باقی مانده‌اند. بسیاری از مصالح به‌کار رفته در آنها از سنگ و آهک می‌باشد و مرور زمان هنوز نتوانسته‌است در ارکان استقامت و استحکام آنها رخنه‌ای وارد سازد.
هزینه ۲۰ میلیارد ریالی شهرداری اصفهان برای مرمت قلعه شاه دژ
مدیرعامل سازمان نوسازی و بهسازی شهرداری اصفهان با اشاره به اینکه تاکنون ۲۰ میلیارد ریال برای مرمت و احیای قلعه شاه دژ از سوی شهرداری اصفهان هزینه کرده است، به خبرنگار “ایمنا” گفت: از حدود ۱۰ سال گذشته احیای قلعه شاه دژ مربوط به دوره ساسانی از سوی سازمان نوسازی و بهسازی شهرداری و با مشارکت سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری به روش « استحفاظی » آغاز شده است.
حسین جعفری در خصوص روشهای مرمت قلعه تاریخی شاه دژ ، افزود: در مرمتهای انجام شده روی سه حصار بنای این قلعه، تاکنون حصار دوم به روش خشکه چینی و با استفاده از سنگهای موجود حاصل از تخریب و دو حصار دیگر ( سوم و چهارم ) با استفاده از ملات گچ ، شیرابه آهک و ماسه که نسبتهای آن از آزمایش ملات اصلی بنا به دست آمده، مرمت گردیده است.
مدیرعامل سازمان نوسازی و بهسازی شهرداری اصفهان تصریح کرد: همچنین سربازخانه شرقی نیز به روش مرمت استحفاظی مورد مرمت و بازسازی قرار گرفته است.
وی با اشاره به اینکه تاکنون ۲۰ میلیارد ریال برای مرمت و احیای قلعه شاه دژ از سوی شهرداری اصفهان هزینه شده است، خاطرنشان کرد: با راه اندازی فاز دوم تله کابین نیاز است مرمت و احیای قلعه تاریخی شاه دژ با سرعت بیشتری انجام شود.
مدیرعامل سازمان نوسازی و بهسازی شهرداری اصفهان اظهار داشت: این مکان تاریخی شامل بخش‌های مختلفی مانند ارگ مرکزی، جایگاه اشرف، سربازخانه جنوبی و غربی، سه قلعه، بند اصلی، بارانداز، برج‌های دیده‌بانی، قلعه سنگی، دروازه گردنه باد، حوض سلطان، غار قنبر است.
جعفری خاطرنشان کرد: این بنای تاریخی دارای ۶ دروازه شامل دروازه گردنه باد، دروازه جنوب شرقی ، دروازه جنوب غربی، دروازه غربی ، دروازه شمال غربی ، دروازه گل زرد می باشد.
یشترین عرصه پهنه ارگ توسط طبیعت پدید آمده است!
ازدیگر ملحقات شاه دژ، ارگی است که بر فراز قسمت شرقی کوه صفه قراردارد و از غرب تا شرق امتداد می‌یابد. تمامی این محوطه پوشیده از آوار سنگ‌ها است چنانکه نمی‌توان به‌دقت تعیین کرد که چه‌مقدار از این جایگاه به‌طور طبیعی هموار بوده و چه میزان به دست انسان تراز شده‌ است.
با این‌وجود یک باستان‌شناس معتقد است که بیشترین این پهنه را طبیعت پدید آورده و دست بشر در هموارکردن و ترازسازی آن بی‌تأثیر بوده‌است؛ نکته مهم اینکه سراسر جبهه شمالی، پرتگاهی پرشیب است و همین موضوع درمورد جبهه شرقی نیز صدق می‌کند.
محمود لطفی باستان شناس در گفتگو با “ایمنا” گفت: این بخش از ارگ و قسمت‌های گوناگون آن همگی ویران شده مگر قسمت‌هایی از بخش پائین‌تر دیوار غربی و قسمتی از دیوار جنوبی ارگ. همچنین دیوار شمالی ارگ به‌کلی نابود شده و تنها آثاری از شالوده آن را می‌توان بر صخره‌های استوار مشاهده‌کرد.
وی از نتایج اقدامات باستان‌شناسی که درطول سال‌های گذشته در این مکان انجام داده‌بودند سخن گفت و بیان داشت: درقسمت‌ دیواره‌های شرقی این ارگ به بازمانده‌های شالوده دیواری برخوردیم که تنها از یک لایه سنگ‌ تراش‌خورده و صیقلی درست شده‌بود و از شمال به جنوب کشیده شده و برج‌هایی در دو انتها داشت، این قسمت، جایگاه اصلی اشراف‌زادگان بود که هم‌اکنون سطح آن بسیار ناهموار و پوشیده از آوار و تکه‌های سنگ است، به‌طوری که تعیین محدوده ساختمان ورودی را ناممکن می‌سازد و با ملاحظه معماری کلی بنا، منطقی است که فرض کنیم، ورودی اصلی ارگ، باشکوه و خیره کننده بوده‌است.
این باستان شناس اظهارداشت: هم‌اکنون هیچ بخشی از سقف اصلی ارگ باقی نمانده که بتواند تصویر روشنی درمورد نوع آن به ما بدهد، اما باتوجه به پهنای اتاق‌ها و آوارها، سقف بنا می‌بایستی از نوع طاق قوسی سنگی، همانند سقف سرداب‌ها یا اتاق‌های زیرزمینی بوده باشد که قابل مشاهده‌است.
لطفی تاکید کرد: ما به هیچگونه شواهدی که نشان از به‌کاربردن تیرچوبی یا آجر در ساخت سقف داشته باشد نیز برخورد نکردیم و به‌احتمال زیاد، دیوارهای جانبی ارگ برای اهداف دفاعی، بلندتر و کنگره‌دار بوده‌ است و طبق یافته‌های باستان‌شناسی، اسلحه‌خانه سربازخانه در نیمه‌غربی این سکونت گاه‌ها قرار داشته است.

انتهای پیام/

منبع : ایمنا

برچسب‌ها: , , ,

FacebookTwitterGoogle+TelegramWhatsAppLineYahoo MessengerLinkedInPinterestTumblr

مطالب مرتبط

نظر شما
نام :

ایمیل :

از درج کامنت های توهین آمیز معذوریم
متن کامنت :
 


میدان نیوز
میدان نیوز
حوزه و روحانیت
حوزه و روحانیت
جوان انقلابی
جوان انقلابی
انقلابی شدن
انقلابی شدن
اصفهان شرق
اصفهان شرق
تبلیغات
تبلیغات
گفتمان نیوز
گفتمان نیوز
وعده صادق
وعده صادق