چهارشنبه ۱۷ آذر ۱۳۹۵
اخبار اصفهان
سرتیتر اخبار
چاپ خبر
۱۷:۲۶ - ۱۳۹۴/۱۰/۲۸
18-06-20
شایسته سالاری از شعار تا حقیقت
 تناسب شخصیت واقعی و شخصیت اجتماعی ضامن تعادل جامعه   

انسان دو نوع شخصیت دارد، شخصیت واقعی و شخصیت اجتماعی. در یک جامعه متعادل، شخصیت اجتماعی افراد با شخصیت واقعی آن­ها متناسب است.عبارتی که در عصر حاضر برای بیان تناسب شخصیت واقعی و اجتماعی به­ کار می رود، "شایسته­ سالاری" است.

ندای اصفهان – عطایی (دانشجوی کارشناسی ارشد دانشگاه صنعتی شریف)/

انسان دو نوع شخصیت دارد، شخصیت واقعی که عبارت است از مجموع قوای ذاتی و استعدادهای درونی، خصایل و ملکات کسب شده در طول زندگی که همه­ ی این ویژگی­ ها قائم به خود شخص است؛ دوم شخصیت اجتماعی است که همان مقام و موقعیت کسب شده توسط شخص در اجتماع است. شخصیت واقعی امری است عینی و ریشه در ذات و جوهر افراد دارد، در­حالی­ که شخصیت اجتماعی امری فرضی و اعتباری است.

در یک جامعه متعادل، شخصیت اجتماعی افراد با شخصیت واقعی آن­ها متناسب است؛ عدم تحقق این مهم، پیامدهای نابهنجاری در جامعه به همراه دارد:

اولا، زندگی را از مسیر طبیعی خود خارج کرده و در انجام کارها بی­ نظمی و اخلال بوجود می­ آورد، ثانیا، موجب فراموشی تدریجی فضایل و کمالات شده و سرچشمه حیات انسانی خشک می ­شود. ارزش­ های تربیتی جا­ به­ جا شده و مدرک­ گرایی و مسایل اعتباری جایگزین مسایل اخلاقی می گردد.

عبارتی که در عصر حاضر برای بیان تناسب شخصیت واقعی و اجتماعی به­ کار می­ رود، «شایسته­ سالاری» است.

این نوشتار کند­و­کاوی است پیرامون شایسته سالاری و نظام شایسته­ سالار، اصول و معیارهای شایسته­ سالاری و ریشه یابی دینی و روایی این مفاهیم.

تعریف شایسته­ سالاری و نظام شایسته سالار

شایسته سالاری عبارت است از بهره گیری از انرژی خلاق افراد نخبه و برگزیده اجتماع. در­حقیقت شایسته­ سالاری با نخبه­ گرایی مرتبط است و هردو به معنی واگذاری امور به افراد سرآمد می­ باشد. شایستگی مجموعه­ ای است شامل دانش، مهارت، اختیار، استعداد و توانایی به همراه ارزش­های اخلاقی، انگیزه، نوآوری و خودکنترلی. بعد برجسته مفهوم شایسته سالاری در ادبیات دینی، تخصص همراه با تقواست. مجموع این ویژگی ها باعث می­ شود فرد متعهدانه ایفای نقش کند و به موفقیت دست یابد.

نظام شایسته سالار نظامی است که در آن بهترین افراد در بهترین جایگاه، مسئولیت خود را با بازدهی بالا انجام دهند.انطباق افراد با جایگاهشان تنها متناسب با توانایی، تجارب و قابلیت آن­هاست، نه بر مبنای قومیت، ثروت، جنسیت و طبقه اجتماعی. در مقابل نظام شایسته سالار نظام سنتی تبارسالار و جناح بازی وجود دارد که زمینه پرورش افراد صالح و متخصص را از میان می­ برد.

تنها در بستر نظام شایسته سالار است که استعدادها شکوفا می شوند و تلاش و کوشش خستگی­ ناپذیر، توسعه عدالت­ محور را به ارمغان می آورد.

از ویژگی ­های نظام شایسته سالار، عدالت خواهی، معرفت جویی، آینده نگری و تصمیم­ گیری بر مبنای تفکر است. شایستگی دو بال دارد: دانش و بصیرت. همان طور که بدون دانش و آگاهی پیشبرد اهداف ممکن نیست، بدون بصیرت هم برخورد با مسایل و حل مشکلات ممکن نخواهد بود.

شایسته سالاری در آموزه های دینی

یکی از اساسی ترین اصول اداره جامعه، عدالت محوری است. تحقق عدالت اسلامی، یعنی استقرار هر چیز در جای مخصوص به خود. بنابراین شایسته سالاری همان عدالت محوری است. خداوند در قرآن کریم (سوره انبیاء-۵) بندگان صالح خود را شایسته حکومت بر زمین می­ داند.

«ان الارض یرثها عبادی الصالحون»

انتخاب افراد شایسته برای عهده داری امور از اصول مدیریتی است که در سوره نساء آیه ۵۸ از آن با واژه اهلیت یاد شده است:

«ان الله یامرکم ان تودوا الامانات الی اهلها»

و چه امانتی سنگین تر از مسئولیت؟

امام علی (علیه السلام)، در خطبه معروف شقشقیه (خطبه ۳ نهج البلاغه)، جامعه و مدیریت آن را به سنگ و محور آسیاب تشبیه کرده و می­ فرمایند:

«هان! به خدا سوگند که آن مرد می­­ دانست که جایگاه من در خلافت مانند محور سنگ آسیاب و آسیاب است. سیل علم و معرفت از کوهسار وجود من فرو­می­ریزد و مرغ اندیشه را یارای پرواز به بلندای من نیست.»

همانطور که اگر محور آسیاب منحرف باشد یا آن طور که باید نچرخد، کار را درست پیش نمی­برد، مسئولین هم در صورت عدم لیاقت و توانایی زیرمجموعه خود را به انحطاط می­ کشانند.

همچنین حضرت در خطبه ۲۱۶ گوشزد می کنند: «هرگز امور مردم جز به صلاحیت حاکمان اصلاح نشود.» و در خطبه ۱۷۳ می­ فرمایند: «سزاوارترین فرد به مسئولیت کسی است که از همه بر این کار تواناتر و به احکام خدا در این باره داناتر باشد.»

پس هر مقامی برای شخصی خاص مناسب است.

ایشان در نامه­ ای (نامه شماره ۵۳) به مالک اشتر -استاندار مصر- می نویسند:

«آن­گاه در امور کارگزاران خویش بنگر، آنان را با آزمایش (تحقیق) به کار گمار، نه از روی میل خود و بی­ مشورت با دیگران.آنان را از میان افرادی برگزین که اهل تجربه­ اند و حیا دارند، از خاندان­های صالح و آنان که در اسلام پیش­ قدم ترند، زیرا اخلاق آنان بزرگوارانه تر و آبرویشان محفوظ­ تر، طمعشان کمتر و در ارزیابی سرانجام کارها ژرف­ اندیش ترند.»

در سراسر این نامه نکاتی ظریف و قابل تامل برای انتخاب مسئولان مجموعه­ های مختلف وجود دارد که فصل مشترک این نکات تخصص و کمالات انسانی است.

حضرت علی (علیه السلام) در این نامه معیارهای مهم شایستگی و انتخاب مدیران و کارگزاران را بر شمردند:

  • تقوا و صداقت: به پارسایان و راستگویان بپیوند.
  • حسن سابقه: با مردم آبرومند، شریف و اهل دودمان شایسته و خوش سابقه بپیوند.
  • دانایی: با دانشمندان فراوان گفت­و­گو کن و با فرزانگان سخن بسیار بگو.
  • صلاحیت اخلاقی: نامه­هایی که در آن­ها تدابیر و اسرار حکومتی است به کسانی بسپار که بیش از دیگران خوبی ­های اخلاقی را در خود گرد آورده اند.
  • آینده نگری: احتیاط را پیشه خود ساز و از دانش جدا مشو که سرانجام کار تو ستوده خواهد بود.

نتیجه گیری

مدینه فاضله در بحث شایسته­ سالاری، زمانی محقق می­ شود که علاوه بر تلاش­ های صورت گرفته از سوی سازمان­ها و ادارات در راستای انتخاب افراد متخصص و صالح، هر فرد که بیش از دیگران بر توانایی و صلاحیت خود واقف است، بدون ترس از به خطر افتادن منافعش، جایگاه اجتماعی فراتر از شخصیت حقیقی خود را نپذیرد. شهید دکتر چمران این آرمان را چه زیبا و دقیق بیان کرده است:

«می­ گویند تقوا از تخصص لازم­ تر است، آن را می ­پذیرم؛ اما می­ گویم آن کس که تخصص ندارد و کاری را می­ پذیرد بی­ تقواست.»

در پایان همانطور که قبلا ذکر شد وعده حق خداوند حکومت صالحان بر زمین است و این با ظهور حضرت مهدی (عج الله تعالی فرجه الشریف) و تشکیل حکومت ایشان آغاز خواهد شد. بنابراین وظیه ما نیز برنامه ریزی و گام برداشتن در جهت شایسته­ سالاری، تربیت و انتخاب افراد شایسته، در نهایت فراهم کردن بستر برای نظام شایسته سالار است.

منابع

حکمت­ها و اندرزها، شهید مطهری، تهران نشر پیام آزادی، ۱۳۸۷٫

نهج البلاغه، ترجمه دکتر علی شیرانی، قم، دفتر نشر معارف، ۱۳۹۰٫

برچسب‌ها: , , , , , , ,

FacebookTwitterGoogle+TelegramWhatsAppLineYahoo MessengerLinkedInPinterestTumblr

مطالب مرتبط

  1. ناصر می‌گه:

    علاوه بر مشکل شایسته سالاری در ایران ، این مشکل در نظام بین المللی هم وجود دارد و تنها ظهور امام زمان است که می تواند این مشکل را برطرف کند

نظر شما
نام :

ایمیل :

از درج کامنت های توهین آمیز معذوریم
متن کامنت :
 


میدان نیوز
میدان نیوز
حوزه و روحانیت
حوزه و روحانیت
جوان انقلابی
جوان انقلابی
انقلابی شدن
انقلابی شدن
اصفهان شرق
اصفهان شرق
تبلیغات
تبلیغات
گفتمان نیوز
گفتمان نیوز
وعده صادق
وعده صادق