دوشنبه ۱۵ آذر ۱۳۹۵
اخبار اصفهان
سرتیتر اخبار
سرویس: فرهنگ و هنر
چاپ خبر
۱۰:۲۹ - ۱۳۹۴/۱۰/۲۶
download
معرفی مشاهیر اصفهان ؛
 شعرا و ادیبان استان اصفهان   

اصفهان مهد فرهنگ ، علم و هنرایرانیان بوده و هست

به گزارش ندای اصفهان ،  اصفهان مهد فرهنگ ، علم و هنرایرانیان بوده و هست ، اصفهان به داشتن شاعرانی چون محتشم کاشانی ، صائب تبریزی ، سهراب سپهری و… افتخار می‌کند.

از جمله شاعران و ادیبان استان اصفهان :

طغرایى اصفهانى

ابو اسماعیل حسین مؤید الدین مشهور به طغرایى اصفهانى از شعراى مشهور و وزیر سلطان مسعود بوده است. از اشعار او قصیده معروف لامیه العَجَم مشهور است.

از آثار او مى‏توان از به:

۱ـ دیوان اشعار،

۲ـ الارشاد در اکسیر،

۳ـ ترکیب الانوار،

۴ـ جامع الاسرار،

۵ـ حقایق الاستشهاد،

۶ـ دیوان اشعار و

۷ـ ذات الفرائد در کیمیا را نام برد.

طغرایى در جنگ بین سلطان محمود و سلطان مسعود اسیر سلطان محمود شد و به دستور او کشته شد. سال قتل او را ۵۱۳ ه .ق نوشته‏اند.

 

حسن آملى کاشانى

او از شعراى قرن هفتم و معاصر علامه حلى بود. اشعار وى در مدیحه اهل بیت علیهم‏السلام بوده است. او را به «احسن المتکلمین» ملقب نموده‏اند. تاب الانشاء در علم و ادب و شعر و حکم و «منظومه هفت بند فارسى» از آثار او هستند. محل دفن او را شهر سلطانیه نوشته‏اند.

 

محتشم کاشانى

مولانا کمال الدین سید على کاشانى مشهور به محتشم کاشانى، در اوایل عهد صفوى یعنى در سال ۹۰۵ ه .ق، در نراق چشم به جهان گشود. فنون شعر را نزد مولانا صدقى استرآبادى آموخت و با شاعرانى چون وحشى بافقى، حالى گیلانى و ضمیرى اصفهانى ارتباط و دوستى داشت. او بزرگترین مرثیه سراى عصر خود بود و در این مقوله به درجه‏اى از هنر نمایى رسید که او را شمس الشعرا یا سید الشعراء العجم نامیده‏اند. مدایح و مراثى او درباره اهل بیت علیهم‏السلام و خصوصا ترکیب بند معروف وى در مصیبت جانسوز شهداى کربلا از مدایح و مراثى جاودانه ادب فارسى است.

او در سال ۹۹۶ ه .ق وفات یافت و در محله محتشم کاشان مدفون گردید.

از اشعار او در مدح پیامبر است:

از بس که چهره سوده تو را بر در آفتاب بگرفته آستان تو را بر زر آفتاب از بهر دیدنت چو سراسیمه عاشقان گاهى ز روزن آید و گاه از در آفتاب

 

شفایى اصفهانى

شرف الدین حسن اصفهانى متخلص به شفایى، از شاعران و طبیبان معروف اصفهان در سال ۹۶۶ ه .ق به دنیا آمد. وى در اشعارش معانى بلند و مضامین دلپسند بسیار دارد و در قصیده بیشتر شیوه خاقانى و در غزل از شیوه بابا فغانى پیروى کرده است. دیوانش را داراى پانزده تا بیست هزار بیت نوشته‏اند. شفایى چند مثنوى به نام‏هاى: نکمدان حقیقت و مجمع البحرین دارا مى‏باشد. شفایى در سال ۱۰۳۷ ه .ق در اصفهان وفات یافته است.

 

کلیم کاشانى

میرزا ابوطالب کلیم کاشانى «ملک الشعراء»، از شاعران معروف سده یازدهم هجرى است. اصل او را همدانى مى‏دانند و چون در کاشان اقامت داشته به کاشانى معروف شده است.

او تحصیلات خود را در کاشان و شیراز فرا گرفت و در آغاز جوانى به هند رفت و ملازمت شاه نوازخان را اختیار کرد. مجموع اشعار او به ۲۴ هزار بیت مى‏رسد و داراى غزلهاى ساده و روان است. ظفرنامه شاه جهانى و دیوان شعر، از آثار به جا مانده اوست. او سرانجام در سال ۱۰۶۱ ه .ق دیده از جهان فرو بست و در کشمیر به خاک سپرده شد. از اشعار اوست:

مصطفى را جز به ارشاد على نتوان شناخت گر به سوى خانه مى‏آیى ز راه در درآ عالم غیب شهادت راز راى او فروغ نازم آن شمعى کزو روشن بود هر دو سرا

 

صائب تبریزى (اصفهانى)

میرزا محمدعلى، فرزند میرزا عبدالرحیم، مشهور به صائب تبریزى، در سال ۱۰۱۰ ه .ق در اصفهان متولد گردید. نیاکان وى تبریزى بودند، پدرش در عهد شاه عباس بزرگ از تبریز به اصفهان آمد و در محله عباس آباد که براى مهاجرین تبریزى ساخته بودند ساکن گردید. صائب در جوانى به هند عزیمت نمود و تا سال ۱۰۴۲ ه .ق در دربار شاه جهان اقامت گزید.

پس از بازگشت به ایران، مدتى در شهرهاى مشهد، قزوین، قم و تبریز به سر برد و سرانجام در اصفهان اقامت گزید. سبک شعرى صائب سبک هندى است. وى شاعرى باریک اندیش و شعرهایش داراى مضامین پند و اندرز است.

صائب در سال ۱۰۸۶ در اصفهان درگذشت و در باغ تکیه، معروف به تکیه میرزا صاحب، مدفون گردید.

از آثار او مى‏توان از دیوان اشعار، قندهار نامه، محمودیات و غیره نام برد.

از اشعار اوست:

از دل سنگین لیلى کعبه جان ساختند از غبار خاطر مجنون بیابان ساختند زلف کافر کیش او گردى که از دامان فشاند خاکبازان عمارت کافرستان ساختند.

او مدتی در هند اقامت نمود اما سرانجام به اصفهان بازگشت و مورد توجه شاه عباس دوم قرار گرفت. خانه صائب در اصفهان مجمع ارباب ادب و مرکز شعرا و ادبا بود. دیوان او حدود بیست‌هزار بیت و هر قسمت آن عنوانی دارد. وی در دربار پادشاه هند لقب ملک‌الکلام و در دربار شاه عباس دوم عنوان ملک‌الشعرا یافت. صائب در سال ۱۰۸۶ ﻫ ق در اصفهان درگذشت و در تکیه و باغ خود در کنار نهر نیاصرم به خاک سپرده شد.

 

محمد طاهر نصر آبادى

میرزا طاهر نصر آبادى، ادیب و شاعر، در سال ۱۰۲۷ ه .ق در نصر آباد، از توابع اصفهان، به دنیا آمد. نصر آبادى با نوشتن «تذکره نصرآبادى» بسیارى از شاعرانى را که گرد زمان آنها در معرض فراموشى قرار داده بود احیا نمود. وى در سال ۱۰۸۳ ه .ق در اصفهان وفات یافته است.

از آثار وى مى‏توان از:

۱ـ تذکره نصر آبادى،

۲ـ گلشن خیال و

۳ـ دیوان اشعار (که ناپدید شده است)، نام برد.

 

حزین

محمد على فرزند ابوطالب، متخلص به حزین در سال ۱۱۰۳ ه .ق در اصفهان متولد شد. وى از نوادگان شیخ زاهد گیلانى بود و اجداد و خاندان وى در لاهیجان معروف به علم و صلاح بوده‏اند. (لذا برخى وى را حزین لاهیجى نیز گفته‏اند).

حزین تا سال ۱۱۳۵ ه .ق (حمله افاغنه به اصفهان) در آنجا سکونت داشت. اما با محاصره شهر و از دست دادن بستگان خویش، به شهرهاى مختلف مسافرت کرد تا اینکه سرانجام در سال ۱۱۴۶ به هندوستان رفت و در همانجا در سال ۱۱۸۰ در بنارس درگذشت.

حزین در فنون ادب و نثر فارسى و عربى، قصیده، غزل و رباعى چیره دست بود و دیوان او مشتمل بر چند هزار بیت است.

برخى از آثار وى عبارت است از:

۱ـ تذکره حزین،

۲ـ تاریخ حزین و … .

 

آذر بیگدلى

حاج لطفعلى بیک متخلص به آذر، از شاعران و تذکره نویسان، در سال ۱۱۳۴ ه .ق در اصفهان دیده به جهان گشود و در بازگشت سبک ادبى از شیوه هندى به شیوه شعراى متقدم همراه مشتاق اصفهانى و هاتف تلاش فراوانى نمود.

از آثار وى مى‏توان از:

۱ـ آتشکده آذر (شرح حال شاعران)،

۲ـ دفتر نه آسمان،

۳ـ مثنوى یوسف و زلیخا (بر وزن گلشن راز مشتمل بر ۱۲ هزار بیت) و

۴ـ دیوان اشعار نام برد.

آذر در سال ۱۱۹۵ ه .ق در اصفهان دار فانى را وداع گفته است.

 

هاتف اصفهانى

سید احمد حسینى اردو بادى اصفهانى متخلص به هاتف، از شاعران معروف عهد افشاریه و زندیه است. هاتف از جمله شاعرانى است که در انجمن ادبى مشتاق و در نهضت ادبى احیاء سنت کهن، شرکت جسته است.

معروفترین اثر هاتف ترجیع بند عرفانى اوست. قصاید و غزلیاتش نمونه ذوق سرشار و مهارت اوست. دیوان اشعارش که محتوى غزلیات، قصاید و رباعیات اوست مکرر به طبع رسیده است.

هاتف در سال ۱۱۹۸ ه .ق دار فانى را وداع گفته است.

 

مشتاق

میر سید على مشتاق، ادیب، عالم و از شاعران نامدار قرن دوازدهم هجرى اصفهان است. مشتاق را باید از احیاء گران سنت کهن دانست.

وى در اصفهان با تشکیل انجمن شعر و گردآوردن شاعرانى مانند آذر و هاتف، سبک ادبى عراقى که سبک شاعرانى مانند سعدى و حافظ بود را در مقابل سبک هندى احیاء نمودند. آذر بیگدلى در تذکره خود درباره وى چنین آورده است:

«بعد از آنکه سلسله نظم سالها بود که به تصرف نالایق متاخرین از هم گسیخته بود به سعى تمام و جهد مالا کلام او پیوند اصلاح یافته و اساس شاعرى متاخرین از هم فرو ریخته، بناى نظم فصحاى بلاغت شعار متقدمین را تجدید نمود.»

پس از وفاتش، آذر، هاتف و صهبا سه تن از شاگردانش، دیوان او را مرتب و مدون ساختند.

 

صباحى بیدگلى

حاج ملا سلیمان صباحى بیدگلى فرزند ملا عبدالهادى از شعراى قرن دوازدهم در بیدگل به دنیا آمد. در اوان جوانى پا به دایره نظم و شعر گویى گذاشت و شاگردى افصح الفصحاء آذر بیگدلى را کرد و علوم و فنون زمان خود را یاد گرفت.

همدلى او با آذر بیگدلى باعث شد که او از دیگر شاعران معاصرش سبقت بگیرد. این شاعر از طریق زراعت امرار معاش مى‏کرد و با شعرایى چون هاتف اصفهانى، عاشق اصفهانى، مشتاق اصفهانى و رفیق اصفهانى دوستى و مراودت داشت. در مکتب صباحى شاگردانى چون فتح على خان صبا و میرزا محمد صادق وقایع نگار پرورش یافته‏اند.

سرانجام در سال ۱۲۱۳ ه .ق به دیار باقى شتافت و پیکرش در قبرستان امام‏زاده حسین بیدگل به خاک سپرده شد.

از اشعار اوست:

افتاد شامگاه به کنار افق نگون خور چون سر بریده از این طشت واژگون افکند چرخ مغفر زرین وز شفق در خون کشید دامن خمتان نیلگون

 

دهقان سامانى

میرزا ابوالفتح دهقان، ملقب به سیف الشعراء از شاعران مشهور قرن سیزدهم هجرى است. وى در سال ۱۲۴۰ ه .ق در قریه سامان از توابع استان چهارمحال و بختیارى متولد گردید.

در جوانى از زادگاهش به اصفهان آمد و سالهاى بسیارى در اصفهان زیست و در این شهر به نشو و نما پرداخت و در انجمن‏هاى ادبى این شهر شرکت جست.

دهقان علاوه بر دیوان شعر که مشتمل بر قصاید و غزلیات نو است، کتابى معروف به «هزار دستان» دارد که مشتمل بر حدود ۷۰ هزار بیت است.

دهقان سامانى سرانجام در سال ۱۳۲۶ ه .ق در زادگاه خود سامان وفات یافت.

 

وحید دستگردى

وحید دستگردى در سال ۱۲۹۸ ه .ق در اصفهان، قریه دستگرد متولد گردید. پس از گذراندن تحصیلات مقدماتى در زادگاه خود، به اصفهان آمد و در محضر جهانگیرخان قشقایى به تحصیل حکمت پرداخت.

در سال ۱۳۳۷ ه .ق به تهران رفت و انجمن ادبى ایران، حکیم نظامى و مجله ارمغان را تأسیس نمود. وى دیوان شاعران متعددى همچون حکیم نظامى، بابا طاهر، هاتف اصفهانى را تصحیح نموده است و اشعار وى نیز قریب ۲۵ هزار بیت است.

وحید در سال ۱۳۲۱ ه .ش در تهران وفات یافته است.

 

الفت اصفهانى

شیخ محمد باقر الفت فرزند آقا نجفى در سال ۱۳۰۱ ه .ق در اصفهان متولد گردید. وى در اصفهان و نجف اشرف به تحصیل پرداخت و به مقام شامخ اجتهاد نایل آمد.

الفت علاوه بر تحصیل در علوم رسمى حوزوى در فلسفه و تاریخ توانا بود. همچنین به زبانهاى فرانسوى و عربى نیز تسلط داشت.

او داراى آثار متعددى از جمله:

۱ـ ابواب الروضات،

۲ـ دانش نامه،

۳ـ نسب نامه،

۴ـ وسایل رستگارى (ترجمه از فرانسه)،

۵ـ پرورش استقلال (ترجمه از فرانسه)،

۶ـ رساله افلاطون (ترجمه از عربى) مى‏باشد.

الفت در سال ۱۳۸۴ ه .ق / ۱۳۴۳ ه .ش دار فانى را وداع گفت و در کنار مرقد پدر بزرگوارش آقا نجفى مدفون گردید.

 

مشفق کاشانى

عباس کى منش معروف به مشفق کاشانى در سال ۱۳۴۴ ه .ق / ۱۳۰۴ ه .ش در کاشان تولد یافت.

تحصیلات خود را تا کسب فوق لیسانس در تهران گذراند و از آن پس در محافل شعر و ادب حضورى فعال دارد و داراى آثار متعددى است که عبارتند از: ۱ـ صداى غم،

۲ـ مثنوى شباهنگ،

۳ـ سرود زندگى،

۴ـ شراب آفتاب،

۵ـ آذرخش،

۶ـ مجموعه اشعار جنگ،

۷ـ مجموعه اشعار درباره على علیه‏السلام،

۸ـ مجموعه داستان به نام گلگشت،

۹ـ خلوت انس و

۱۰ـ تصحیح دیوان صباحى بیدگلى.

از اشعار اوست:

ز کاشان این دیار رادمردان ره آوردى عبیر آگین به من داد نوایى دیگر از این باغ سر کرد پیامى خوش از این شهر کهن داد.

 

سهراب سپهرى

سهراب سپهرى از شاعر و هنرمند بزرگ معاصر در سال ۱۳۴۷ ه .ق / ۱۳۰۷ ه .ش در روستاى چنار در نزدیکى مشهد اردهال کاشان تولد یافت. او تحصیلات ابتدایى و متوسطه را در کاشان سپرى کرد و تحصیلات عالى را در رشته هنرهاى زیباى دانشگاه تهران گذراند.

او در آثار بزرگان ادب پارسى چون فردوسى، سعدى، حافظ، عطار و شعراى سبک هندى مانند کلیم و بیدل مطالعاتى پردامنه داشت و شیوه‏هاى آنها را در غالب‏هاى شعر نو خاص خود به کار برد.

شاید بتوان او را به شهادت آثارش یکى از مشاهیر ادب و هنر معاصر به شمار آورد.

سهراب سپهرى در سال ۱۳۵۹ ه .ش دار فانى را وداع و در جنب بقعه حضرت سلطان على علیه‏السلام (مشهد اردهال) مدفون گردید.

از آثار اوست:

۱ـ هشت کتاب،

۲ـ آرامگاه عشق و….

از اشعار اوست:

شب بود و ماه و اختر و شمع و خیال من خواب از سرم به نغمه مرغى پریده بود در گوشه اطاق فرو رفته در سکوت رؤیاى عمر رفته مرا پیش دیده بود.

 

سپیده کاشانى

سرور باکوچى معروف و متخلص به سپیده کاشانى، در سال ۱۳۵۵ ه .ق / ۱۳۱۵ ه .ش در کاشان متولد شد. پدر و مادرش بزرگترین معلم او بودند.

وى سرودن شعر را از سال ۱۳۴۷ ه .ش آغاز کرد و اولین مجموعه شهر خود را به نام پروانه‏هاى شب انتشار داد. پس از انقلاب اسلامى به عضویت شوراى عالى شعر صدا و سیماى جمهورى اسلامى و وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامى درآمد.

او در بهمن ماه ۱۳۷۱ به رحمت ایزدى پیوست.

از اشعار اوست:

چنان ز حنجره «قسم» فغان «فسم فانذر» کشید آنکه به ره یار غمگساران بود که گشت زینت لبها «خمینا لبیک» خداى یاور آن طرفه نامداران بود

 

 

میرزا عبد الوهاب اصفهانی

متخلص به نشاط  در سال ۱۱۷۵ در اصفهان دیده به جهان گشود . پدر بزرگ وی حاکم اصفهان بود و برای  عبد الوهاب ثروت فراوانی به جای گذاشت .

عبد الوهاب از هواداران جدی مکتب بازگشت بود و به یاری او انجمن ادبی نشاط هفته ای یک بار در اصفهان تشکیل میشد و او در این راه خدمات شایان  توجه به عمل آورد . نشاط در سال ۱۲۱۸ به تهران آمدو به دربار فتحعلی شاه قاجار راه یافت و لقب معتمد الدوله گرفت . او یکبار همراه هیئتی به نمایندگی شاه به پاریس رفت و به حضور ناپلوئون اول رسید . نشاط اصفهانی از نامی ترین شاعران قرن سیزدهم و دوره بازگشت است . نشاط به گواهی دیوانش به زبان های فارسی ، عربی و ترکی تسلط کافی داشته است . او شاعری عارف مسلک بود ، همعصرانش او را به خصائل انسانی ستوده اند و گویند که تمامی دارایی و در آمدش را به فقرا میبخشید.

نشاط در هنر خطاطی نیز استاد بود و در دانشهای زمان خود به کمال رسید . در میان قطعان و قصاید و غزلیاتش  ، غزلیات او که جنبه فلسفی داشت دارای اهمیت بیشتری بوده است . نشاط غزلیات زیبا و قابل تاملی دارد که نشان از استعداد سرشار اوست .  او را یکی از استادان غزل در قرن سیزدهم به شمار می آورند . اشعار نشاط با وجود داشتن عبارات آمیخته به عربی و به کار بردن صنایع شعری و ترکیبهای غریب و نا مانوس و تکرار قافیه ساده و روان است .

مجموعه آثار نشاط در سال ۱۲۸۱ به دستور ناصر الدین شاه در کتابی به نام گنجینه به چاپ رسیدده است.

در کل نشاط اصفهانی شاعری است که بزرگان غزلسرای دوران بازگشت ادبی  بوده که با  تشکیل انجمن ادبی نشاط در اصفهان تاثیر فراوانی در راه زنده کردن زبان و ادب  پارسی داشته است

نشاط تا پایان عمر در تهران زیست و در ۱۲۴۴ در تهران بدرود حیات گفت  .

سروش اصفهانی

میرزا محمد علی ملقب به شمس الشعرا در حدود سال ۱۱۹۲ – ۱۲۲۸ هجری – در قریه سده که در ۲۰ کیلومتری اصفهان است دیده به جهان گشود . پدرش قنبر علی از دهقانین اصفهان بود و بعد به شغل قصای روزگار میگذرانید. وی در آغاز جوانی شغل پدر را دنبال میکرد ولی بعد از فوت پدر برادرانش با وی بنای ناسازگاری گذاشته او را به قهر از خانه پدری بیرون کردند. او ناگزیر از زادگاه خویش به اصفهان آمد وبه راهنمائی ارباب ذوق به خدمت علامه بزرگ حاج سید محمد باقر بید آبادی که از اجله علمای اصفهان بود باریافت و در سایه حمایت و تشویق آن استاد سخن شناس شعر دوست شهرت پیدا کرده و رد میان شعرا و فضلای اصفهان معروف گردید. در اندک زمانی آوازه شهرتش از اصفاهن به دیگر شهرهای ایران رفت تا به دربار پادشاهان قاجاریه راه یافت.

سروش بعد از خاقانی بزرگترین قصیده سرای دوره قاجاریه است که گوی سبقت را از دیگران بر بود.

او در سوردن قصیده بیشتر شیوه فرخی و امیر معزی را دنبال می کرد . از سروده هایش چنین بر می آید که وی مردی بسیار پاک اعتقاد و پرهیزگار بوده است.. نزدیک به ۱۵ سال در تبریزبه سر برد و در تمام دوره ولیعهدی ناصرالدین شاه در دستگاه وی عزت و احترامی بسزا داشت . در سال ۱۲۲۷ – ۱۲۶۴ هجری – که ناصرالدین شاه از تبریز به تهارن عزیمت و بر تخت سلطنت جلوس کرد سروش نیز به دربار رفت و تا پایان عمر از محرمان و ملازمان شاه بوده است . مقام و پایگاهش نزد ناصرالدین شاه به جایی رسید که به سال ۱۲۳۳ – ۱۲۷۱ هجری – در مقابل یم قصیده بیست هزار اشرفی طلا از شاه صله گرفت و به لقب شمس الشعرائی ملقب گردید

از آثار او می توان به مثنوی روضه الاسرار، شصت بند (که به نام ناصر الدین شاه سروده است)، شمس المناقب و دیوان قصاید و غزلیات اشاره کرد.

سروش در سال ۱۲۴۸ – ۱۲۸۵ هجری – در تهران دار فانی را وداع گفت وجنازه او را در قم به خاک سپردند.

استاد سیّدجمال الدین همایی

 وی در ۱۳ دی ماه ۱۲۷۸ ش در اصفهان و در کانون گرم خانواده ای دانش پرور و اهل فضل و ادب چشم به جهان گشود.  وی  درس خواندن را از چهار ـ پنج سالگی نزد پدر و مادر فرهیخته خویش آغاز کرد. قرائت قرآن، ادعیه وارد شده، گلستان و غزلیات حافظ را از مادر آموخت. آن گاه او را به مکتب سپردند تا اصول دین و اخلاق و آداب اسلامی را فرا گیرد.
در سال ۱۳۲۶ به مدرسه حقایق و پس از یک سال اقامت در آنجا به مدرسه «قدسیه» روانه شد در آن جا حساب و هندسه جدید و اندکی تاریخ و جغرافیا آموخت. در همین دوره به منظور آموزش خط، علاوه بر حضور در خدمت مرحوم میرزا حسن قدسی از محضر ملا محمد تقی کاتب خوش نویسی آموخت و از اواخر سال ۱۳۲۸  به مدرسه «نیماورد» نقل مکان کرد و تا سال ۱۳۴۸ به مدّت بیست سال در آن مدرسه مشغول تحصیل علوم اسلامی شد.
وی  از سال ۱۳۳۰ تحصیل علوم اسلامی را در محضر استادان به نام آن روزگار حوزه اصفهان شروع کرد. علاوه بر تحصیل زبان و ادبیات عرب و فقه و اصول، وی علوم عقلی را نیز در خدمت مشاهیر عصرخود فرا گرفت.
از آثار او می توان به  تاریخ ادبیات ایران،  غزالی نامه، فنون بلاغت و صناعات ادبی، مولوی نامه،  دیوان سنا  (مجموعه اشعار )،  تصرف در اسلام،  تصحیح مصباح الهدایا و مفتاح الکنایه عزالدین محمود کاشانی،  تصحیح مثنوی ولدنامه و   مقدمه بر اخلاق ناصری اشاره کرد.
وی سرانجام در روز شنبه بیست و هشتم تیرماه ۱۳۵۹ ش (مطابق ۶ رمضان ۱۴۰۰ ق) بر اثر عارضه قلبی چشم از جهان فرو می بندد. طبق وصیت استاد پیکر او را فردای همان روز به زادگاهش اصفهان منتقل می کنند و در تکیه «لسان الارض» به خاک می سپارند.

 

 

کمال الدین اسماعیل اصفهانی

وی ملقب به خلق المعانی، ادیب، شاعر و عارف ایرانی و از مریدان شهاب الدین سهروردی و شیخ کمال کوفی به سال ۵۶۸ قمری چشم به جهان گشود در کودکی فنون و رموز شاعری را از پدر خود عبدالرزاق اصفهانی آموخت و همانند پدر به سرودن قصیده در مدح شاهان پرداخت. او مداح بزرگان بود ولی در میان مدایح، به نکات حکمی نیز توجه داشت.

ویژگی شعر او توانمندی در اوزان و در نظر گرفتن معانی دقیق و ظریفی است که در میان ابیات پنهان شده و برای یافتن آن ها و کشف معنای دقیق شعر باید چند بار به مطالعه دقیق اشعار پرداخت.

وی از مال و جبروت دنیا بهره مند بود و همه را در راه دستگیری فقرا و درماندگان بذل میکرد. گروهی از متعصبان به دلیل این که او اهل سنت و مدیحه سرای شاهان بوده است، وی را وقعی نمی نهند ولی کسی نمی تواند تاثیر او را بر شعر فارسی انکار کند تا جایی که منتقدان از او به عنوان آخرین قصیده سرای توانمند ایرانی نام می برند.

به هر حال او شاعر شناخته شده ای در ایران نیست ولی در آسیای صغیر و ادبیات ترکی بسیار مورد توجه است. شاعران و ادیبان عثمانی او را به عنوان نماد شعر فارسی می شناخته اند، در اشعار خود از او سرمشق گرفته اند و بارها نام او را در آثار خود آورده اند.

از شاعران ایرانی، حافظ شیرازی حق کمال را ادا کرده است. حافظ با اینکه کمتر از گذشتگان خود نام برده ولی بیتی از کمال اسماعیل را در اشعار جاودانه خود آورده و به نام کمال نیز اشاره کرده است:

گر باورت نمی شود از بنده این حدیث          از گفته کمال حدیثی بیاورم:

گر برکنم دل از تو و بردارم از تو مهر              آن مهر بر که افکنم آن دل کجا برم

و ی سرانجام در سال  ۶۳۵ ه ق  دیده از جهان فروبست. قبرش در محله جوباره و در خیابان  کمال اسماعیل قرار دارد.

 

رفیع الدین مسعود لنبانی اصفهانی

او  از شاعران مشهور اواخر قرن قرن ششم است. زادگاه وی لنبان اصفهان است. از شاعران معاصر وی به  جمال الدین اصفهانی و شرف الدین شفروه و کمال اسماعیل می توان اشاره کرد. دولتشاه سمرقندی  او را  « سحبان ثانی» و از اقوام جمال‌الدین محمد عبدالرزاق دانسته و شهرت دیوانش را تصریح می‌کند.

از جمله مسائلی که در مورد او و عصرش باید اشاره کرد حوادث قتل‌عام اصفهان است که به علت اختلاف بین مذهب اهل سنت به وقوع پیوسته است در آن زمان از چهار مذهب اهل سنت دو مذهب حنفی و شافعی در اصفهان و سایر شهرهای عراق رواج داشته ریاست مذهب شافعی با خواجه صدرالدین خجندی و خواجه جمال‌الدین خجندی و سایر بزرگان خاندان خجند بوده و ریاست مذهب حنفی با خواجه رکن‌الدین صاعد و خواجه قوام‌الدین صاعد و سایر صاعدیان بوده است و در اصفهان نیز مثل شهرهای دیگر بین این دو مذهب اختلاف بوده است و پیوسته قتل و غارت حاکم بوده و شاعر مذکور نیز از این وقایع بر کنار نبوده است و با آن که خودش را شافعی نشان داده هر گاه صاعدیان به حکومت و مقام قضای شرعی اصفهان می‌رسیدند ناچار به مدح آنان می‌پرداخته و هر گاه خجندیان به حکومت می‌رسیدند مداح آنان می‌شده است.

 در مورد این شاعر توانای قرن هفتم، اطلاعات جامع و کاملی در دست نیست البته این کمی اطلاعات بدلیل عواملی است از جمله این که گویند در جوانی وفات یافته و عمری کوتاه داشته است و هدایت در مجمع الفصحا  او را با لقب «شهید» نام می‌برد زیرا به دنبال محمل یکی از اهل حرم پادشاه می‌رفته و سهواً او را به تیر زده‌اند و شهید شده است. تقی‌الدین کاشی مرگ او را (۶۳۰ ه.ق) ذکر کرده و از مقایسه بین تاریخ تولد و وفات معلوم می‌شود که رفیع‌الدین بیش از هفتاد سال زیسته و بنابراین تأسف‌هایی که غالب تذکره‌نویسان بر جوان مرگی او خورده‌اند، نادرست است.

 

 

محمد کاظم اصفهانی

محمد کاظم اصفهانی؛ خطاط و شاعر بزرگ اصفهان و متخلص به “واله” است. وی در اصفهان به دنیا آمد، در جوانى براى تکمیل تحصیلات به عراق رفت و پس از بازگشت به اصفهان، حجره‏اى براى خود ترتیب داد و بعد از ساخته شدن تکیه‏ى والهیه به دستور حاج محمد حسین خان نظام‏الدوله، به آنجا نقل مکان کرد و تا پایان عمر همان جا زیست . واله از مشاهیر ادبا و شعرا و خوشنویسان معروف بود که از فنون عربى و ادبى و حکمت و عرفان نیز بهره‏ کافى داشت. وى در زمان سلطنت فتحعلى شاه قاجار نزد رجال دولت آن زمان صاحب شهرت و حرمت بسیار بود.

اثر مهم وى که هم‏اکنون در میان سنگ نوشته‏ها بى‏نظیر است، سنگ مزار آرامگاه او در تخت فولاد اصفهان مى‏باشد که به دست خود نوشته و حرکات و استوارى خط او را نشان مى‏دهد.

از دیگر آثار خط به جای مانده از او، یک نسخه از شش دفتر «مثنوى» مولانا، یک نسخه از «کلیات» سعدى و پنج قطعه به قلم دو دانگ خوش است.

واله در ۱۲۹۹ هجری قمری درگذشت و در تکیه‏ى والهیه که در اصفهان معروف است مدفون گردید.

 

 

محی الدین مهدی الهی قمشه ای

دانشمند، فیلسوف، عارف و شاعر وارسته، استاد محیی الدین مهدی الهی قمشه ای فرزند ابوالحسن الهی، در حدود سال ۱۲۸۰شمسی در شهرضای اصفهان (قمشه سابق) به دنیا آمد و در ابتدای جوانی در اصفهان از محضر حضرات آیات حاج آقا حسین قمی، آقا بزرگ حکیم خراسانی و میرزا مهدی اصفهانی استفاده برد و خود در فقه، اصول، فلسفه و حکمت به مراتب والایی دست یافت.

استاد الهی قمشه ای سپس به تدریس فلسفه و حکمت در مدرسه سپهسالار پرداخت و در کنار آن به تحقیق و تألیف روی آورد و پس از تأسیس دانشگاه در کشور، مدرسه سپهسالار را که محفل ادبا و مجلس حکما بود به دانشکده معقول و منقول تبدیل کرد.

حکیم الهی قمشه ای، ضمن تدریس در منطق حکمت و ادبیات در آن مکان، به عنوان یکی از برجسته ترین استادان دانشگاه تهران شناخته شده وبا نوشتن کتاب توحید هوشمندان به اخذ درجه دکترا از دانشکده مزبور نائل گردید.

ایشان ضمن تدریس، با جملاتی شیوا، شیرین و پر جاذبه، مفاهیم دشوار فلسفی را بیان کرد و در تأیید اظهارات علمی خود از اشعار شاعران بزرگ شاهد می آورد.

از وی آثار ارزنده ای بجای مانده از قبیل: کتاب حکمت الهی (۲ جلد) در شرح فصوص الحکم فارابی و توحید هوشمندان و ترجمه قرآن و تصحیح و تحشیه تفسیر ابوالفتوح رازی.

وی قلمی شیوا داشت و با همین شیوایی بود که قرآن مجید را به فارسی ترجمه کرد و ترجمه او از نخستین ترجمه های امروزی قرآن در زبان وادبیات فارسی است. همچنین ترجمه آزاد مفاتیح الجنان، صحیفه سجادیه وکلیات دیوان الهی از دیگر آثار اوست که همگی حاکی از سعی بلیغ وی در احیای معارف الهی می باشد.

اشعار مرحوم الهی که از سنین ۱۵ سالگی تا آخر عمر سروده شده در دیوانی به نام «دیوان حکیم الهی» گرد آمده است .

این حکیم وارسته در سال ۱۳۵۲شمسی در ۷۲سالگی مشتاقانه به دیدار حق پیوست و در جوار حرم حضرت معصومه (س) مدفون گردید.

 

اسماعیل بن عباد

صاحب اسماعیل بن عباد، وزیر مؤیدالدوله و فخرالدوله دیلمی، از اکابر وزرای ایران و اسلام بود که در شرح حال و خدمات او، کتاب‌ها و رساله‌هایی به فارسی و عربی نوشته شده است. وی وزیری مقتدر و باتدبیر و دانشمند، ادیب، شاعر و نویسنده‌ای برجسته بود. او در جمیع علوم از صرف و نحو، معانی بیان و لغت صاحب نظر بود. گفته می‌شود علت شهرت او به صاحب، مصاحبت وی با مؤیدالدوله بوده است.

وی از جمله بزرگانی است که در گسترش تشیع و آشنایی مردم اصفهان با جایگاه و مناقب امیرمومنان علی (ع) و فرزندان مطهرش نقشی بی بدیل ایفا کرده است.

صاحب بن عباد، اشعار زیادی به عربی سروده و قریب به ده هزار بیت در منقبت اهل بیت (ع) دارد. گفته اند، کتابخانه او مشتمل بر دویست و هفتاد هزار جلد کتاب بود ه است.

کتب زیر از اوست:

  1. ۱٫ الابانه عن مذهب اهل العدل
  1. ۲٫ اخبار ابی¬العیناء
  1. ۳٫ اخبار الوزراء
  1. ۴٫ اسماء الله و صفاته
  1. ۵٫ الاعیاد و فضایل النیروز (نوروز)

صاحب در شب ۲۴ صفر سال ۳۸۵ هجری قمری در ری در گذشت و جنازه اش را در دهلیز خانه‌اش در محله طوقچی اصفهان دفن کردند.

 

ابوعلی مسکویه

ابوعلی احمد بن محمد بن یعقوب معروف به ابن‌مسکویه از بزرگان حکما و دانشمندان اسلام است. وی به طب، فلسفه و کیمیا بسیار علاقه‌مند بود و در تاریخ، ادب و اخلاق مهارت فوق‌العاده داشت. ابن‌مسکویه مدتی در خدمت عضدالدوله دیلمی می‌زیست و از ندمای خاص او بود. چندی نیز خازن کتابخانه ابن‌العمید وزیر گشت و از این نظر او را خازن گفتند. آثار مهم او به شرح زیر است:

  1. ۱٫ طهاره الاعراق در علم اخلاق به عربی که خواجه نصیرالدین طوسی آن را به فارسی ترجمه کرد و اخلاق ناصری نامید.
  1. ۲٫ تجارب الامم در تاریخ که نثری ساده و سلیس دارد.
  1. ۳٫ آداب العرب و الفرس
  1. ۴٫ جاویدان خرد در حکمت
  1. ۵٫ الفوز الاکبر
  1. ۶٫ الفوز الاصغر در حکمت

ابن‌مسکویه در سال ۴۲۰ یا ۴۲۱ ﻫ ق در اصفهان درگذشت و همان جا مدفون گردید. محل قبر او معلوم نیست؛ ولی بعضی احتمال می‌دهند که مقبره او در محله خواجو واقع باشد.

 

کمال‌الدین اسماعیل

کمال‌الدین اسماعیل بن جمال‌الدین محمد بن عبدالرزاق ملقب به خلاق‌المعانی، ادیب، شاعر، فاضل و عارف و از مریدان شیخ شهاب‌الدین سهروردی و شیخ کمال کوفی بود.

وی از مال و جبروت دنیا بهره‌مند بود و همه را در راه دستگیری فقرا و درماندگان بذل می‌کرد. او از بزرگان شعرای ایران و استاد قصیده‌سرایان عراق بود.

دیوان اشعار کمال‌الدین که قصاید، غزلیات و رباعیات او را دربردارد، حاوی مواعظ عالی و نصایح است. وی در اواخر عمر در حال انزوا در بیرون شهر اصفهان مـی‌زیست و سرانجام به دست لشکـریان مغول شکنجه و بر اثـر اذیت و آزار آنـها در دوم جمادی‌الاولی سال ۶۳۵ ﻫ ق درگذشت.

قبرش در محله جوباره و در خیابان کمال اصفهان قرار دارد.

 

میرداماد

میر محمدباقر بن شمس‌الدین محمد حسینی معروف به میرداماد از جمله دانشمندان بزرگ عهد شاه عباس اول در اصفهان بود. وی فیلسوف، حکیم، عالم در علوم معقول و منقول، فقیه، متکلم و شاعر بود. مادرش دختر محقّق کرکی و پدرش ملقب به داماد بود و به همین سبب او، لقب میرداماد گرفت. وی با شیخ بهاءالدین عاملی دوست و همتا بود و نزد شیخ عبدالعالی کرکی، میرفخرالدین محمد سماکی و شیخ حسین بن عبدالصمد، پدر شیخ بهایی، دانش آموخت. خود نیز مدرس بود و از جمله شاگردانش ملاصدرای شیرازی را می‌توان نام برد. از آثار او قبسات، عیون المسائل، مرآهالزمان، حبل المتین و دیوان شعر است. وی در سال ۱۰۴۱ ﻫ ق درگذشت.

 

میرفندرسکی

امیر ابوالقاسم بن میرزا بیک بن صدرالدین موسوی معروف به میرفندرسکی از مشاهیر و دانشمندان اصفهان در عصر صفوی بود و در حکمت، عرفان، شعر و ادب و فلسفه به مراتب والایی دست یافت. او با دانشمندانی مانند شیخ‌بهایی و میرداماد معاصر و در ارتباط بود. میرفندرسکی مدت زیادی را در سفر گذرانید و به‌ویژه سال‌ها در هندوستان به سر برد.

وی در اصفهان مجلس درس داشت و کتاب‌های ابن‌سینا از جمله قانون و شفا تدریس می‌کرد. مهارت او در حل مسائل ریاضی معروف بوده است. از جمله آثار میرفندرسکی “تاریخ الصوفیه” و “تحقیق المزلّه” را باید نام برد. وی در سال ۱۰۵۰ ﻫ ق در اصفهان درگذشت و در تخت‌فولاد جایی که اکنون به تکیه میر موسوم است به خاک سپرده شد.

 

 

انتهای پیام/

منابع : ویکی فقه – با نخبگان – سمتا –

 

برچسب‌ها: , , , , , , , , , , , , , , ,

FacebookTwitterGoogle+TelegramWhatsAppLineYahoo MessengerLinkedInPinterestTumblr

مطالب مرتبط

  1. محمود می‌گه:

    لطف بفرمائید کمی هم از استاد بلند آوازه شهر اصفهان زنده یاد مصطفی کیانی مغاله ای بنویسید . که مااین مرد بلند آوازه را بیشتر بشناسیم .

  2. ناشناس می‌گه:

    مفید بود
    تشکر

نظر شما
نام :

ایمیل :

از درج کامنت های توهین آمیز معذوریم
متن کامنت :
 


میدان نیوز
میدان نیوز
حوزه و روحانیت
حوزه و روحانیت
جوان انقلابی
جوان انقلابی
انقلابی شدن
انقلابی شدن
اصفهان شرق
اصفهان شرق
تبلیغات
تبلیغات
گفتمان نیوز
گفتمان نیوز
وعده صادق
وعده صادق