پنجشنبه ۱۳ آذر ۱۳۹۹
اخبار اصفهان
سرتیتر اخبار
سرویس: فرهنگ و هنر
چاپ خبر
۱۰:۲۹ - ۱۳۹۴/۱۰/۲۶

معرفی مشاهیر اصفهان ؛

شعرا و ادیبان استان اصفهان

اصفهان مهد فرهنگ ، علم و هنرایرانیان بوده و هست

به گزارش ندای اصفهان ،  اصفهان مهد فرهنگ ، علم و هنرایرانیان بوده و هست ، اصفهان به داشتن شاعرانی چون محتشم کاشانی ، صائب تبریزی ، سهراب سپهری و… افتخار می‌کند.

از جمله شاعران و ادیبان استان اصفهان :

طغرايى اصفهانى

ابو اسماعيل حسين مؤيد الدين مشهور به طغرايى اصفهانى از شعراى مشهور و وزير سلطان مسعود بوده است. از اشعار او قصيده معروف لامية العَجَم مشهور است.

از آثار او مى‏توان از به:

1ـ ديوان اشعار،

2ـ الارشاد در اكسير،

3ـ تركيب الانوار،

4ـ جامع الاسرار،

5ـ حقايق الاستشهاد،

6ـ ديوان اشعار و

7ـ ذات الفرائد در كيميا را نام برد.

طغرايى در جنگ بين سلطان محمود و سلطان مسعود اسير سلطان محمود شد و به دستور او كشته شد. سال قتل او را 513 ه .ق نوشته‏اند.

 

حسن آملى كاشانى

او از شعراى قرن هفتم و معاصر علامه حلى بود. اشعار وى در مديحه اهل بيت عليهم‏السلام بوده است. او را به «احسن المتكلمين» ملقب نموده‏اند. تاب الانشاء در علم و ادب و شعر و حكم و «منظومه هفت بند فارسى» از آثار او هستند. محل دفن او را شهر سلطانيه نوشته‏اند.

 

محتشم كاشانى

مولانا كمال الدين سيد على كاشانى مشهور به محتشم كاشانى، در اوايل عهد صفوى يعنى در سال 905 ه .ق، در نراق چشم به جهان گشود. فنون شعر را نزد مولانا صدقى استرآبادى آموخت و با شاعرانى چون وحشى بافقى، حالى گيلانى و ضميرى اصفهانى ارتباط و دوستى داشت. او بزرگترين مرثيه سراى عصر خود بود و در اين مقوله به درجه‏اى از هنر نمايى رسيد كه او را شمس الشعرا يا سيد الشعراء العجم ناميده‏اند. مدايح و مراثى او درباره اهل بيت عليهم‏السلام و خصوصا تركيب بند معروف وى در مصيبت جانسوز شهداى كربلا از مدايح و مراثى جاودانه ادب فارسى است.

او در سال 996 ه .ق وفات يافت و در محله محتشم كاشان مدفون گرديد.

از اشعار او در مدح پيامبر است:

از بس كه چهره سوده تو را بر در آفتاب بگرفته آستان تو را بر زر آفتاب از بهر ديدنت چو سراسيمه عاشقان گاهى ز روزن آيد و گاه از در آفتاب

 

شفايى اصفهانى

شرف الدين حسن اصفهانى متخلص به شفايى، از شاعران و طبيبان معروف اصفهان در سال 966 ه .ق به دنيا آمد. وى در اشعارش معانى بلند و مضامين دلپسند بسيار دارد و در قصيده بيشتر شيوه خاقانى و در غزل از شيوه بابا فغانى پيروى كرده است. ديوانش را داراى پانزده تا بيست هزار بيت نوشته‏اند. شفايى چند مثنوى به نام‏هاى: نكمدان حقيقت و مجمع البحرين دارا مى‏باشد. شفايى در سال 1037 ه .ق در اصفهان وفات يافته است.

 

كليم كاشانى

ميرزا ابوطالب كليم كاشانى «ملك الشعراء»، از شاعران معروف سده يازدهم هجرى است. اصل او را همدانى مى‏دانند و چون در كاشان اقامت داشته به كاشانى معروف شده است.

او تحصيلات خود را در كاشان و شيراز فرا گرفت و در آغاز جوانى به هند رفت و ملازمت شاه نوازخان را اختيار كرد. مجموع اشعار او به 24 هزار بيت مى‏رسد و داراى غزلهاى ساده و روان است. ظفرنامه شاه جهانى و ديوان شعر، از آثار به جا مانده اوست. او سرانجام در سال 1061 ه .ق ديده از جهان فرو بست و در كشمير به خاك سپرده شد. از اشعار اوست:

مصطفى را جز به ارشاد على نتوان شناخت گر به سوى خانه مى‏آيى ز راه در درآ عالم غيب شهادت راز راى او فروغ نازم آن شمعى كزو روشن بود هر دو سرا

 

صائب تبريزى (اصفهانى)

ميرزا محمدعلى، فرزند ميرزا عبدالرحيم، مشهور به صائب تبريزى، در سال 1010 ه .ق در اصفهان متولد گرديد. نياكان وى تبريزى بودند، پدرش در عهد شاه عباس بزرگ از تبريز به اصفهان آمد و در محله عباس آباد كه براى مهاجرين تبريزى ساخته بودند ساكن گرديد. صائب در جوانى به هند عزيمت نمود و تا سال 1042 ه .ق در دربار شاه جهان اقامت گزيد.

پس از بازگشت به ايران، مدتى در شهرهاى مشهد، قزوين، قم و تبريز به سر برد و سرانجام در اصفهان اقامت گزيد. سبك شعرى صائب سبك هندى است. وى شاعرى باريك انديش و شعرهايش داراى مضامين پند و اندرز است.

صائب در سال 1086 در اصفهان درگذشت و در باغ تكيه، معروف به تكيه ميرزا صاحب، مدفون گرديد.

از آثار او مى‏توان از ديوان اشعار، قندهار نامه، محموديات و غيره نام برد.

از اشعار اوست:

از دل سنگين ليلى كعبه جان ساختند از غبار خاطر مجنون بيابان ساختند زلف كافر كيش او گردى كه از دامان فشاند خاكبازان عمارت كافرستان ساختند.

او مدتي در هند اقامت نمود اما سرانجام به اصفهان بازگشت و مورد توجه شاه عباس دوم قرار گرفت. خانة صائب در اصفهان مجمع ارباب ادب و مركز شعرا و ادبا بود. ديوان او حدود بيست‌هزار بيت و هر قسمت آن عنواني دارد. وي در دربار پادشاه هند لقب ملك‌الكلام و در دربار شاه عباس دوم عنوان ملك‌الشعرا يافت. صائب در سال 1086 ﻫ ق در اصفهان درگذشت و در تكيه و باغ خود در كنار نهر نياصرم به خاك سپرده شد.

 

محمد طاهر نصر آبادى

ميرزا طاهر نصر آبادى، اديب و شاعر، در سال 1027 ه .ق در نصر آباد، از توابع اصفهان، به دنيا آمد. نصر آبادى با نوشتن «تذكره نصرآبادى» بسيارى از شاعرانى را كه گرد زمان آنها در معرض فراموشى قرار داده بود احيا نمود. وى در سال 1083 ه .ق در اصفهان وفات يافته است.

از آثار وى مى‏توان از:

1ـ تذكره نصر آبادى،

2ـ گلشن خيال و

3ـ ديوان اشعار (كه ناپديد شده است)، نام برد.

 

حزين

محمد على فرزند ابوطالب، متخلص به حزين در سال 1103 ه .ق در اصفهان متولد شد. وى از نوادگان شيخ زاهد گيلانى بود و اجداد و خاندان وى در لاهيجان معروف به علم و صلاح بوده‏اند. (لذا برخى وى را حزين لاهيجى نيز گفته‏اند).

حزين تا سال 1135 ه .ق (حمله افاغنه به اصفهان) در آنجا سكونت داشت. اما با محاصره شهر و از دست دادن بستگان خويش، به شهرهاى مختلف مسافرت كرد تا اينكه سرانجام در سال 1146 به هندوستان رفت و در همانجا در سال 1180 در بنارس درگذشت.

حزين در فنون ادب و نثر فارسى و عربى، قصيده، غزل و رباعى چيره دست بود و ديوان او مشتمل بر چند هزار بيت است.

برخى از آثار وى عبارت است از:

1ـ تذكره حزين،

2ـ تاريخ حزين و … .

 

آذر بيگدلى

حاج لطفعلى بيك متخلص به آذر، از شاعران و تذكره نويسان، در سال 1134 ه .ق در اصفهان ديده به جهان گشود و در بازگشت سبك ادبى از شيوه هندى به شيوه شعراى متقدم همراه مشتاق اصفهانى و هاتف تلاش فراوانى نمود.

از آثار وى مى‏توان از:

1ـ آتشكده آذر (شرح حال شاعران)،

2ـ دفتر نه آسمان،

3ـ مثنوى يوسف و زليخا (بر وزن گلشن راز مشتمل بر 12 هزار بيت) و

4ـ ديوان اشعار نام برد.

آذر در سال 1195 ه .ق در اصفهان دار فانى را وداع گفته است.

 

هاتف اصفهانى

سيد احمد حسينى اردو بادى اصفهانى متخلص به هاتف، از شاعران معروف عهد افشاريه و زنديه است. هاتف از جمله شاعرانى است كه در انجمن ادبى مشتاق و در نهضت ادبى احياء سنت كهن، شركت جسته است.

معروفترين اثر هاتف ترجيع بند عرفانى اوست. قصايد و غزلياتش نمونه ذوق سرشار و مهارت اوست. ديوان اشعارش كه محتوى غزليات، قصايد و رباعيات اوست مكرر به طبع رسيده است.

هاتف در سال 1198 ه .ق دار فانى را وداع گفته است.

 

مشتاق

مير سيد على مشتاق، اديب، عالم و از شاعران نامدار قرن دوازدهم هجرى اصفهان است. مشتاق را بايد از احياء گران سنت كهن دانست.

وى در اصفهان با تشكيل انجمن شعر و گردآوردن شاعرانى مانند آذر و هاتف، سبك ادبى عراقى كه سبك شاعرانى مانند سعدى و حافظ بود را در مقابل سبك هندى احياء نمودند. آذر بيگدلى در تذكره خود درباره وى چنين آورده است:

«بعد از آنكه سلسله نظم سالها بود كه به تصرف نالايق متاخرين از هم گسيخته بود به سعى تمام و جهد مالا كلام او پيوند اصلاح يافته و اساس شاعرى متاخرين از هم فرو ريخته، بناى نظم فصحاى بلاغت شعار متقدمين را تجديد نمود.»

پس از وفاتش، آذر، هاتف و صهبا سه تن از شاگردانش، ديوان او را مرتب و مدون ساختند.

 

صباحى بيدگلى

حاج ملا سليمان صباحى بيدگلى فرزند ملا عبدالهادى از شعراى قرن دوازدهم در بيدگل به دنيا آمد. در اوان جوانى پا به دايره نظم و شعر گويى گذاشت و شاگردى افصح الفصحاء آذر بيگدلى را كرد و علوم و فنون زمان خود را ياد گرفت.

همدلى او با آذر بيگدلى باعث شد كه او از ديگر شاعران معاصرش سبقت بگيرد. اين شاعر از طريق زراعت امرار معاش مى‏كرد و با شعرايى چون هاتف اصفهانى، عاشق اصفهانى، مشتاق اصفهانى و رفيق اصفهانى دوستى و مراودت داشت. در مكتب صباحى شاگردانى چون فتح على خان صبا و ميرزا محمد صادق وقايع نگار پرورش يافته‏اند.

سرانجام در سال 1213 ه .ق به ديار باقى شتافت و پيكرش در قبرستان امام‏زاده حسين بيدگل به خاك سپرده شد.

از اشعار اوست:

افتاد شامگاه به كنار افق نگون خور چون سر بريده از اين طشت واژگون افكند چرخ مغفر زرين وز شفق در خون كشيد دامن خمتان نيلگون

 

دهقان سامانى

ميرزا ابوالفتح دهقان، ملقب به سيف الشعراء از شاعران مشهور قرن سيزدهم هجرى است. وى در سال 1240 ه .ق در قريه سامان از توابع استان چهارمحال و بختيارى متولد گرديد.

در جوانى از زادگاهش به اصفهان آمد و سالهاى بسيارى در اصفهان زيست و در اين شهر به نشو و نما پرداخت و در انجمن‏هاى ادبى اين شهر شركت جست.

دهقان علاوه بر ديوان شعر كه مشتمل بر قصايد و غزليات نو است، كتابى معروف به «هزار دستان» دارد كه مشتمل بر حدود 70 هزار بيت است.

دهقان سامانى سرانجام در سال 1326 ه .ق در زادگاه خود سامان وفات يافت.

 

وحيد دستگردى

وحيد دستگردى در سال 1298 ه .ق در اصفهان، قريه دستگرد متولد گرديد. پس از گذراندن تحصيلات مقدماتى در زادگاه خود، به اصفهان آمد و در محضر جهانگيرخان قشقايى به تحصيل حكمت پرداخت.

در سال 1337 ه .ق به تهران رفت و انجمن ادبى ايران، حكيم نظامى و مجله ارمغان را تأسيس نمود. وى ديوان شاعران متعددى همچون حكيم نظامى، بابا طاهر، هاتف اصفهانى را تصحيح نموده است و اشعار وى نيز قريب 25 هزار بيت است.

وحيد در سال 1321 ه .ش در تهران وفات يافته است.

 

الفت اصفهانى

شيخ محمد باقر الفت فرزند آقا نجفى در سال 1301 ه .ق در اصفهان متولد گرديد. وى در اصفهان و نجف اشرف به تحصيل پرداخت و به مقام شامخ اجتهاد نايل آمد.

الفت علاوه بر تحصيل در علوم رسمى حوزوى در فلسفه و تاريخ توانا بود. همچنين به زبانهاى فرانسوى و عربى نيز تسلط داشت.

او داراى آثار متعددى از جمله:

1ـ ابواب الروضات،

2ـ دانش نامه،

3ـ نسب نامه،

4ـ وسايل رستگارى (ترجمه از فرانسه)،

5ـ پرورش استقلال (ترجمه از فرانسه)،

6ـ رساله افلاطون (ترجمه از عربى) مى‏باشد.

الفت در سال 1384 ه .ق / 1343 ه .ش دار فانى را وداع گفت و در كنار مرقد پدر بزرگوارش آقا نجفى مدفون گرديد.

 

مشفق كاشانى

عباس كى منش معروف به مشفق كاشانى در سال 1344 ه .ق / 1304 ه .ش در كاشان تولد يافت.

تحصيلات خود را تا كسب فوق ليسانس در تهران گذراند و از آن پس در محافل شعر و ادب حضورى فعال دارد و داراى آثار متعددى است كه عبارتند از: 1ـ صداى غم،

2ـ مثنوى شباهنگ،

3ـ سرود زندگى،

4ـ شراب آفتاب،

5ـ آذرخش،

6ـ مجموعه اشعار جنگ،

7ـ مجموعه اشعار درباره على عليه‏السلام،

8ـ مجموعه داستان به نام گلگشت،

9ـ خلوت انس و

10ـ تصحيح ديوان صباحى بيدگلى.

از اشعار اوست:

ز كاشان اين ديار رادمردان ره آوردى عبير آگين به من داد نوايى ديگر از اين باغ سر كرد پيامى خوش از اين شهر كهن داد.

 

سهراب سپهرى

سهراب سپهرى از شاعر و هنرمند بزرگ معاصر در سال 1347 ه .ق / 1307 ه .ش در روستاى چنار در نزديكى مشهد اردهال كاشان تولد يافت. او تحصيلات ابتدايى و متوسطه را در كاشان سپرى كرد و تحصيلات عالى را در رشته هنرهاى زيباى دانشگاه تهران گذراند.

او در آثار بزرگان ادب پارسى چون فردوسى، سعدى، حافظ، عطار و شعراى سبك هندى مانند كليم و بيدل مطالعاتى پردامنه داشت و شيوه‏هاى آنها را در غالب‏هاى شعر نو خاص خود به كار برد.

شايد بتوان او را به شهادت آثارش يكى از مشاهير ادب و هنر معاصر به شمار آورد.

سهراب سپهرى در سال 1359 ه .ش دار فانى را وداع و در جنب بقعه حضرت سلطان على عليه‏السلام (مشهد اردهال) مدفون گرديد.

از آثار اوست:

1ـ هشت كتاب،

2ـ آرامگاه عشق و….

از اشعار اوست:

شب بود و ماه و اختر و شمع و خيال من خواب از سرم به نغمه مرغى پريده بود در گوشه اطاق فرو رفته در سكوت رؤياى عمر رفته مرا پيش ديده بود.

 

سپيده كاشانى

سرور باكوچى معروف و متخلص به سپيده كاشانى، در سال 1355 ه .ق / 1315 ه .ش در كاشان متولد شد. پدر و مادرش بزرگترين معلم او بودند.

وى سرودن شعر را از سال 1347 ه .ش آغاز كرد و اولين مجموعه شهر خود را به نام پروانه‏هاى شب انتشار داد. پس از انقلاب اسلامى به عضويت شوراى عالى شعر صدا و سيماى جمهورى اسلامى و وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامى درآمد.

او در بهمن ماه 1371 به رحمت ايزدى پيوست.

از اشعار اوست:

چنان ز حنجره «قسم» فغان «فسم فانذر» كشيد آنكه به ره يار غمگساران بود كه گشت زينت لبها «خمينا لبيك» خداى ياور آن طرفه نامداران بود

 

 

میرزا عبد الوهاب اصفهانی

متخلص به نشاط  در سال 1175 در اصفهان دیده به جهان گشود . پدر بزرگ وی حاکم اصفهان بود و برای  عبد الوهاب ثروت فراوانی به جای گذاشت .

عبد الوهاب از هواداران جدی مکتب بازگشت بود و به یاری او انجمن ادبی نشاط هفته ای یک بار در اصفهان تشکیل میشد و او در این راه خدمات شایان  توجه به عمل آورد . نشاط در سال 1218 به تهران آمدو به دربار فتحعلی شاه قاجار راه یافت و لقب معتمد الدوله گرفت . او یکبار همراه هیئتی به نمایندگی شاه به پاریس رفت و به حضور ناپلوئون اول رسید . نشاط اصفهانی از نامی ترین شاعران قرن سیزدهم و دوره بازگشت است . نشاط به گواهی دیوانش به زبان های فارسی ، عربی و ترکی تسلط کافی داشته است . او شاعری عارف مسلک بود ، همعصرانش او را به خصائل انسانی ستوده اند و گویند که تمامی دارایی و در آمدش را به فقرا میبخشید.

نشاط در هنر خطاطی نیز استاد بود و در دانشهای زمان خود به کمال رسید . در میان قطعان و قصاید و غزلیاتش  ، غزلیات او که جنبه فلسفی داشت دارای اهمیت بیشتری بوده است . نشاط غزلیات زیبا و قابل تاملی دارد که نشان از استعداد سرشار اوست .  او را یکی از استادان غزل در قرن سیزدهم به شمار می آورند . اشعار نشاط با وجود داشتن عبارات آمیخته به عربی و به کار بردن صنایع شعری و ترکیبهای غریب و نا مانوس و تکرار قافیه ساده و روان است .

مجموعه آثار نشاط در سال 1281 به دستور ناصر الدین شاه در کتابی به نام گنجینه به چاپ رسیدده است.

در کل نشاط اصفهانی شاعری است که بزرگان غزلسرای دوران بازگشت ادبی  بوده که با  تشکیل انجمن ادبی نشاط در اصفهان تاثیر فراوانی در راه زنده کردن زبان و ادب  پارسی داشته است

نشاط تا پایان عمر در تهران زیست و در 1244 در تهران بدرود حیات گفت  .

سروش اصفهانی

میرزا محمد علی ملقب به شمس الشعرا در حدود سال 1192 – 1228 هجری – در قریه سده که در 20 کیلومتری اصفهان است دیده به جهان گشود . پدرش قنبر علی از دهقانین اصفهان بود و بعد به شغل قصای روزگار میگذرانید. وی در آغاز جوانی شغل پدر را دنبال میکرد ولی بعد از فوت پدر برادرانش با وی بنای ناسازگاری گذاشته او را به قهر از خانه پدری بیرون کردند. او ناگزیر از زادگاه خویش به اصفهان آمد وبه راهنمائی ارباب ذوق به خدمت علامه بزرگ حاج سید محمد باقر بید آبادی که از اجله علمای اصفهان بود باریافت و در سایه حمایت و تشویق آن استاد سخن شناس شعر دوست شهرت پیدا کرده و رد میان شعرا و فضلای اصفهان معروف گردید. در اندک زمانی آوازه شهرتش از اصفاهن به دیگر شهرهای ایران رفت تا به دربار پادشاهان قاجاریه راه یافت.

سروش بعد از خاقانی بزرگترین قصیده سرای دوره قاجاریه است که گوی سبقت را از دیگران بر بود.

او در سوردن قصیده بیشتر شیوه فرخی و امیر معزی را دنبال می کرد . از سروده هایش چنین بر می آید که وی مردی بسیار پاک اعتقاد و پرهیزگار بوده است.. نزدیک به 15 سال در تبریزبه سر برد و در تمام دوره ولیعهدی ناصرالدین شاه در دستگاه وی عزت و احترامی بسزا داشت . در سال 1227 – 1264 هجری – که ناصرالدین شاه از تبریز به تهارن عزیمت و بر تخت سلطنت جلوس کرد سروش نیز به دربار رفت و تا پایان عمر از محرمان و ملازمان شاه بوده است . مقام و پایگاهش نزد ناصرالدین شاه به جایی رسید که به سال 1233 – 1271 هجری – در مقابل یم قصیده بیست هزار اشرفی طلا از شاه صله گرفت و به لقب شمس الشعرائی ملقب گردید

از آثار او می توان به مثنوی روضة الاسرار، شصت بند (که به نام ناصر الدین شاه سروده است)، شمس المناقب و دیوان قصاید و غزلیات اشاره کرد.

سروش در سال 1248 – 1285 هجری – در تهران دار فانی را وداع گفت وجنازه او را در قم به خاک سپردند.

استاد سیّدجمال الدین همایی

 وی در 13 دی ماه 1278 ش در اصفهان و در کانون گرم خانواده ای دانش پرور و اهل فضل و ادب چشم به جهان گشود.  وی  درس خواندن را از چهار ـ پنج سالگی نزد پدر و مادر فرهیخته خویش آغاز کرد. قرائت قرآن، ادعیه وارد شده، گلستان و غزلیات حافظ را از مادر آموخت. آن گاه او را به مکتب سپردند تا اصول دین و اخلاق و آداب اسلامی را فرا گیرد.
در سال 1326 به مدرسه حقایق و پس از یک سال اقامت در آنجا به مدرسه «قدسیه» روانه شد در آن جا حساب و هندسه جدید و اندکی تاریخ و جغرافیا آموخت. در همین دوره به منظور آموزش خط، علاوه بر حضور در خدمت مرحوم میرزا حسن قدسی از محضر ملا محمد تقی کاتب خوش نویسی آموخت و از اواخر سال 1328  به مدرسه «نیماورد» نقل مکان کرد و تا سال 1348 به مدّت بیست سال در آن مدرسه مشغول تحصیل علوم اسلامی شد.
وی  از سال 1330 تحصیل علوم اسلامی را در محضر استادان به نام آن روزگار حوزه اصفهان شروع کرد. علاوه بر تحصیل زبان و ادبیات عرب و فقه و اصول، وی علوم عقلی را نیز در خدمت مشاهیر عصرخود فرا گرفت.
از آثار او می توان به  تاريخ ادبيات ايران،  غزالي نامه، فنون بلاغت و صناعات ادبي، مولوي نامه،  ديوان سنا  (مجموعه اشعار )،  تصرف در اسلام،  تصحيح مصباح الهدايا و مفتاح الکنايه عزالدين محمود کاشاني،  تصحيح مثنوي ولدنامه و   مقدمه بر اخلاق ناصري اشاره کرد.
وی سرانجام در روز شنبه بیست و هشتم تیرماه 1359 ش (مطابق 6 رمضان 1400 ق) بر اثر عارضه قلبی چشم از جهان فرو می بندد. طبق وصیت استاد پیکر او را فردای همان روز به زادگاهش اصفهان منتقل می کنند و در تکیه «لسان الارض» به خاک می سپارند.

 

 

کمال الدین اسماعیل اصفهانی

وی ملقب به خلق المعانی، ادیب، شاعر و عارف ایرانی و از مریدان شهاب الدین سهروردی و شیخ کمال کوفی به سال 568 قمری چشم به جهان گشود در کودکی فنون و رموز شاعری را از پدر خود عبدالرزاق اصفهانی آموخت و همانند پدر به سرودن قصیده در مدح شاهان پرداخت. او مداح بزرگان بود ولی در میان مدایح، به نکات حکمی نیز توجه داشت.

ویژگی شعر او توانمندی در اوزان و در نظر گرفتن معانی دقیق و ظریفی است که در میان ابیات پنهان شده و برای یافتن آن ها و کشف معنای دقیق شعر باید چند بار به مطالعه دقیق اشعار پرداخت.

وی از مال و جبروت دنیا بهره مند بود و همه را در راه دستگیری فقرا و درماندگان بذل میکرد. گروهی از متعصبان به دلیل این که او اهل سنت و مدیحه سرای شاهان بوده است، وی را وقعی نمی نهند ولی کسی نمی تواند تاثیر او را بر شعر فارسی انکار کند تا جایی که منتقدان از او به عنوان آخرین قصیده سرای توانمند ایرانی نام می برند.

به هر حال او شاعر شناخته شده ای در ایران نیست ولی در آسیای صغیر و ادبیات ترکی بسیار مورد توجه است. شاعران و ادیبان عثمانی او را به عنوان نماد شعر فارسی می شناخته اند، در اشعار خود از او سرمشق گرفته اند و بارها نام او را در آثار خود آورده اند.

از شاعران ایرانی، حافظ شیرازی حق کمال را ادا کرده است. حافظ با اینکه کمتر از گذشتگان خود نام برده ولی بیتی از کمال اسماعیل را در اشعار جاودانه خود آورده و به نام کمال نیز اشاره کرده است:

گر باورت نمی شود از بنده این حدیث          از گفته کمال حدیثی بیاورم:

گر برکنم دل از تو و بردارم از تو مهر              آن مهر بر که افکنم آن دل کجا برم

و ی سرانجام در سال  635 ه ق  دیده از جهان فروبست. قبرش در محله جوباره و در خیابان  کمال اسماعیل قرار دارد.

 

رفیع الدین مسعود لنبانی اصفهانی

او  از شاعران مشهور اواخر قرن قرن ششم است. زادگاه وی لنبان اصفهان است. از شاعران معاصر وی به  جمال الدین اصفهانی و شرف الدین شفروه و کمال اسماعیل می توان اشاره کرد. دولتشاه سمرقندی  او را  « سحبان ثاني» و از اقوام جمال‌الدين محمد عبدالرزاق دانسته و شهرت ديوانش را تصريح مي‌كند.

از جمله مسائلي كه در مورد او و عصرش بايد اشاره كرد حوادث قتل‌عام اصفهان است كه به علت اختلاف بين مذهب اهل سنت به وقوع پيوسته است در آن زمان از چهار مذهب اهل سنت دو مذهب حنفي و شافعي در اصفهان و ساير شهرهاي عراق رواج داشته رياست مذهب شافعي با خواجه صدرالدين خجندي و خواجه جمال‌الدين خجندي و ساير بزرگان خاندان خجند بوده و رياست مذهب حنفي با خواجه ركن‌الدين صاعد و خواجه قوام‌الدين صاعد و ساير صاعديان بوده است و در اصفهان نيز مثل شهرهاي ديگر بين اين دو مذهب اختلاف بوده است و پيوسته قتل و غارت حاكم بوده و شاعر مذكور نيز از اين وقايع بر كنار نبوده است و با آن كه خودش را شافعي نشان داده هر گاه صاعديان به حكومت و مقام قضاي شرعي اصفهان مي‌رسيدند ناچار به مدح آنان مي‌پرداخته و هر گاه خجنديان به حكومت مي‌رسيدند مداح آنان مي‌شده است.

 در مورد اين شاعر تواناي قرن هفتم، اطلاعات جامع و كاملي در دست نيست البته اين كمي اطلاعات بدلیل عواملي است از جمله اين كه گويند در جواني وفات يافته و عمري كوتاه داشته است و هدايت در مجمع الفصحا  او را با لقب «شهيد» نام مي‌برد زيرا به دنبال محمل يكي از اهل حرم پادشاه مي‌رفته و سهواً او را به تير زده‌اند و شهيد شده است. تقي‌الدين كاشي مرگ او را (630 ه.ق) ذكر كرده و از مقايسه بين تاريخ تولد و وفات معلوم مي‌شود كه رفيع‌الدين بيش از هفتاد سال زيسته و بنابراين تأسف‌هايي كه غالب تذكره‌نويسان بر جوان مرگي او خورده‌اند، نادرست است.

 

 

محمد کاظم اصفهانی

محمد کاظم اصفهانی؛ خطاط و شاعر بزرگ اصفهان و متخلص به “واله” است. وي در اصفهان به دنیا آمد، در جوانى براى تکمیل تحصیلات به عراق رفت و پس از بازگشت به اصفهان، حجره‏اى براى خود ترتیب داد و بعد از ساخته شدن تکیه‏ى والهیه به دستور حاج محمد حسین خان نظام‏الدوله، به آنجا نقل مکان کرد و تا پایان عمر همان جا زیست . واله از مشاهیر ادبا و شعرا و خوشنویسان معروف بود که از فنون عربى و ادبى و حکمت و عرفان نیز بهره‏ کافى داشت. وى در زمان سلطنت فتحعلى شاه قاجار نزد رجال دولت آن زمان صاحب شهرت و حرمت بسيار بود.

اثر مهم وى که هم‏اکنون در میان سنگ نوشته‏ها بى‏نظیر است، سنگ مزار آرامگاه او در تخت فولاد اصفهان مى‏باشد که به دست خود نوشته و حرکات و استوارى خط او را نشان مى‏دهد.

از ديگر آثار خط به جاي مانده از او، یک نسخه از شش دفتر «مثنوى» مولانا، یک نسخه از «کلیات» سعدى و پنج قطعه به قلم دو دانگ خوش است.

واله در 1299 هجري قمري درگذشت و در تکیه‏ى والهیه که در اصفهان معروف است مدفون گردید.

 

 

محی الدین مهدی الهی قمشه ای

دانشمند، فیلسوف، عارف و شاعر وارسته، استاد محیی الدین مهدی الهی قمشه ای فرزند ابوالحسن الهی، در حدود سال 1280شمسی در شهرضاي اصفهان (قمشه سابق) به دنیا آمد و در ابتدای جوانی در اصفهان از محضر حضرات آیات حاج آقا حسین قمی، آقا بزرگ حکیم خراسانی و میرزا مهدی اصفهانی استفاده برد و خود در فقه، اصول، فلسفه و حکمت به مراتب والایی دست یافت.

استاد الهی قمشه ای سپس به تدریس فلسفه و حکمت در مدرسه سپهسالار پرداخت و در کنار آن به تحقیق و تألیف روی آورد و پس از تأسیس دانشگاه در کشور، مدرسه سپهسالار را که محفل ادبا و مجلس حکما بود به دانشکده معقول و منقول تبدیل کرد.

حکیم الهی قمشه ای، ضمن تدریس در منطق حکمت و ادبیات در آن مکان، به عنوان یکی از برجسته ترین استادان دانشگاه تهران شناخته شده وبا نوشتن کتاب توحید هوشمندان به اخذ درجه دکترا از دانشکده مزبور نائل گردید.

ایشان ضمن تدریس، با جملاتی شیوا، شیرین و پر جاذبه، مفاهیم دشوار فلسفی را بیان کرد و در تأیید اظهارات علمی خود از اشعار شاعران بزرگ شاهد می آورد.

از وی آثار ارزنده ای بجای مانده از قبیل: کتاب حکمت الهی (2 جلد) در شرح فصوص الحکم فارابی و توحید هوشمندان و ترجمه قرآن و تصحیح و تحشیه تفسیر ابوالفتوح رازی.

وی قلمی شیوا داشت و با همین شیوایی بود که قرآن مجید را به فارسی ترجمه کرد و ترجمه او از نخستین ترجمه های امروزی قرآن در زبان وادبیات فارسی است. همچنین ترجمه آزاد مفاتیح الجنان، صحیفه سجادیه وکلیات دیوان الهی از دیگر آثار اوست که همگی حاکی از سعی بلیغ وي در احیای معارف الهی می باشد.

اشعار مرحوم الهی که از سنین 15 سالگی تا آخر عمر سروده شده در دیوانی به نام «دیوان حکیم الهی» گرد آمده است .

این حکیم وارسته در سال 1352شمسی در 72سالگی مشتاقانه به ديدار حق پیوست و در جوار حرم حضرت معصومه (س) مدفون گردید.

 

اسماعیل بن عباد

صاحب اسماعیل بن عباد، وزیر مؤیدالدوله و فخرالدوله دیلمی، از اکابر وزرای ایران و اسلام بود که در شرح حال و خدمات او، کتاب‌ها و رساله‌هايي به فارسی و عربی نوشته شده است. وی وزیری مقتدر و باتدبیر و دانشمند، ادیب، شاعر و نویسنده‌ای برجسته بود. او در جمیع علوم از صرف و نحو، معانی بیان و لغت صاحب نظر بود. گفته می‌شود علت شهرت او به صاحب، مصاحبت وی با مؤیدالدوله بوده است.

وی از جمله بزرگاني است كه در گسترش تشيع و آشنايي مردم اصفهان با جايگاه و مناقب اميرمومنان علي (ع) و فرزندان مطهرش نقشي بي بديل ايفا كرده است.

صاحب بن عباد، اشعار زیادی به عربی سروده و قریب به ده هزار بیت در منقبت اهل بیت (ع) دارد. گفته اند، کتابخانة او مشتمل بر دويست و هفتاد هزار جلد كتاب بود ه است.

کتب زیر از اوست:

  1. 1. الابانه عن مذهب اهل العدل
  1. 2. اخبار ابی¬العیناء
  1. 3. اخبار الوزراء
  1. 4. اسماء الله و صفاته
  1. 5. الاعیاد و فضایل النیروز (نوروز)

صاحب در شب 24 صفر سال 385 هجري قمري در ری در گذشت و جنازه اش را در دهلیز خانه‌اش در محلة طوقچی اصفهان دفن کردند.

 

ابوعلی مسکویه

ابوعلی احمد بن محمد بن یعقوب معروف به ابن‌مسکویه از بزرگان حکما و دانشمندان اسلام است. وی به طب، فلسفه و کیمیا بسیار علاقه‌مند بود و در تاریخ، ادب و اخلاق مهارت فوق‌العاده داشت. ابن‌مسکویه مدتی در خدمت عضدالدوله دیلمی می‌زیست و از ندمای خاص او بود. چندی نیز خازن کتابخانة ابن‌العمید وزیر گشت و از این نظر او را خازن گفتند. آثار مهم او به شرح زیر است:

  1. 1. طهارة الاعراق در علم اخلاق به عربی که خواجه نصیرالدین طوسی آن را به فارسی ترجمه کرد و اخلاق ناصری نامید.
  1. 2. تجارب الامم در تاریخ كه نثري ساده و سليس دارد.
  1. 3. آداب العرب و الفرس
  1. 4. جاویدان خرد در حکمت
  1. 5. الفوز الاکبر
  1. 6. الفوز الاصغر در حکمت

ابن‌مسکویه در سال 420 یا 421 ﻫ ق در اصفهان درگذشت و همان جا مدفون گردید. محل قبر او معلوم نیست؛ ولی بعضی احتمال می‌دهند که مقبرة او در محلة خواجو واقع باشد.

 

کمال‌الدین اسماعیل

کمال‌الدین اسماعیل بن جمال‌الدین محمد بن عبدالرزاق ملقب به خلاق‌المعانی، ادیب، شاعر، فاضل و عارف و از مریدان شیخ شهاب‌الدین سهروردی و شیخ کمال کوفی بود.

وی از مال و جبروت دنیا بهره‌مند بود و همه را در راه دستگیری فقرا و درماندگان بذل می‌کرد. او از بزرگان شعرای ایران و استاد قصیده‌سرایان عراق بود.

دیوان اشعار کمال‌الدین که قصاید، غزلیات و رباعیات او را دربردارد، حاوی مواعظ عالی و نصایح است. وی در اواخر عمر در حال انزوا در بيرون شهر اصفهان مـی‌زیست و سرانجام به دست لشکـریان مغول شكنجه و بر اثـر اذیت و آزار آنـها در دوم جمادی‌الاولی سال 635 ﻫ ق درگذشت.

قبرش در محلة جوباره و در خیابان کمال اصفهان قرار دارد.

 

میرداماد

میر محمدباقر بن شمس‌الدین محمد حسینی معروف به میرداماد از جمله دانشمندان بزرگ عهد شاه عباس اول در اصفهان بود. وی فیلسوف، حکیم، عالم در علوم معقول و منقول، فقیه، متکلم و شاعر بود. مادرش دختر محقّق کرکی و پدرش ملقب به داماد بود و به همین سبب او، لقب میرداماد گرفت. وی با شیخ بهاءالدین عاملی دوست و همتا بود و نزد شیخ عبدالعالی کرکی، میرفخرالدین محمد سماکی و شیخ حسین بن عبدالصمد، پدر شیخ بهايی، دانش آموخت. خود نیز مدرس بود و از جمله شاگردانش ملاصدرای شیرازی را می‌توان نام برد. از آثار او قبسات، عیون المسائل، مرآةالزمان، حبل المتین و دیوان شعر است. وي در سال 1041 ﻫ ق درگذشت.

 

ميرفندرسكي

امير ابوالقاسم بن ميرزا بيك بن صدرالدين موسوي معروف به ميرفندرسكي از مشاهير و دانشمندان اصفهان در عصر صفوي بود و در حكمت، عرفان، شعر و ادب و فلسفه به مراتب والايي دست يافت. او با دانشمنداني مانند شيخ‌بهايي و ميرداماد معاصر و در ارتباط بود. ميرفندرسكي مدت زيادي را در سفر گذرانيد و به‌ويژه سال‌ها در هندوستان به سر برد.

وي در اصفهان مجلس درس داشت و كتاب‌هاي ابن‌سينا از جمله قانون و شفا تدريس مي‌كرد. مهارت او در حل مسائل رياضي معروف بوده است. از جمله آثار ميرفندرسكي “تاريخ الصوفيه” و “تحقيق المزلّه” را بايد نام برد. وي در سال 1050 ﻫ ق در اصفهان درگذشت و در تخت‌فولاد جايي كه اكنون به تكية مير موسوم است به خاك سپرده شد.

 

 

انتهای پیام/

منابع : ویکی فقه – با نخبگان – سمتا –

 

برچسب‌ها: , , , , , , , , , , , , , , ,

مطالب مرتبط

  1. کوروش محبی گفت:

    از درد دل من تو چه میفهمی عشق ؟
    از زخمکدهٔ تن تو چه میفهمی عشق ؟

    جانها همه سوختند و تماشا کردی
    از آتش و سوختن تو چه میفهمی عشق ؟

    #یزدان_ماماهانی

نظر شما
نام :

ایمیل :

از درج کامنت های توهین آمیز معذوریم
متن کامنت :
 


شفاف (شبکه فعالان انقلابی فضای مجازی)
شفاف (شبکه فعالان انقلابی فضای مجازی)
پایگاه خبری رهیافته
پایگاه خبری رهیافته
به توان تشکیلات! (کتاب تقدیرشده منتقدین) 09132706715
به توان تشکیلات! (کتاب تقدیرشده منتقدین) 09132706715
اصفهان شرق
اصفهان شرق
تبلیغات در مردمی ترین سایت استان اصفهان؛ 09132706715
تبلیغات در مردمی ترین سایت استان اصفهان؛ 09132706715