جمعه ۱۹ آذر ۱۳۹۵
اخبار اصفهان
سرتیتر اخبار
سرویس: فرهنگ و هنر
چاپ خبر
۱۶:۱۶ - ۱۳۹۴/۱۰/۲۲
images (5)
 معرفی پل های اصفهان + تصاویر   

پل هاي اصفهان نه تنها نظاره گران تاريخ بوده اند که در ذهن مردم اين شهر هم ياد آور خاطره هاي بي شماري هستند، خاطره هايي که از نسلي به نسل ديگر منتقل مي شود و هويت هر نسل را به نسل پيش از خود گره مي زند

به گزارش ندای اصفهان ، اینها شاهدان تاریخند؛ شاهدان به ظاهر خاموشی که به هزار زبان در سخنند. سلسله ها و حکومت ها آمده اند و رفته اند، قرن ها گذشته و تاریخ بارها ورق خورده و آنها شاهد این اتفاقات بوده اند. پل های اصفهان نه تنها نظاره گران تاریخ بوده اند که در ذهن مردم این شهر هم یاد آور خاطره های بی شماری هستند، خاطره هایی که از نسلی به نسل دیگر منتقل می شود و هویت هر نسل را به نسل پیش از خود گره می زند. قرن هاست که وقتی زاینده رود پا به شهر اصفهان می گذارد کارش فقط سیراب کردن مزارع و باغ ها نیست، مایه تفریح و تفرج مردم شهر هم هست. اصفهانی ها سالهاست که به یمن وجود پل ها از روی آب رد می شوند و به تماشایش می نشینند و لحظه ها و گاه ساعت ها به آب نزدیک و نزدیک تر می شوند. پل های اصفهان رفیقان سالیان مردم و زاینده رودند؛ ۱۱ پل که دو بخش شمالی و جنوبی اصفهان را به هم متصل می کنند و قدیم ترینشان به هزار سال پیش نسبت داده شده. از پل های امروزی اصفهان که بگذریم، پنج پل تاریخی این شهر قرن هاست که با زنده رود آشنایند. زاینده رود در بدو ورود به شهر، با پل «مارنان» اولین پل آشنا می شود و پس از هم کناری با پل های «سی و سه پل»، «جویی»، «خواجو» و «شهرستان» از اصفهان می رود. وقتی دو سال پیش مردم اصفهان برای مدتی طولانی از تماشای آب زنده رود محروم شدند، کسی باورش نمی شد که خشک شدن زاینده رود، آنها را تا این حد افسرده و غمگین کند. پل های اصفهان برای مردم این دیار فقط محل عبور از رود نیستند، خاطره تاریخی و جمعی آنهایند. پل هایی که خاطره قرن ها زندگی مردم اصفهان را در ذهن خود دارند و شاهدان گذر تریخ بر این خطه بوده اند. شاهد آبپاشی ها، جشن ها و تاخت و تازها.

اقلیم ایران مردمانش را بر آن داشته که احترامی خاص برای آب قائل شوند و شاید بشود بی پروا گفت که در پرونده خود از برترین خلاقیت ها در مهار طبیعت بدون آسیب به آن برخوردارند. پل های تاریخی اصفهان نمونه ای از این دغدغه و خلاقیتند، سازه هایی شهری که هم ابزاری برای عبورند و هم محلی برای تأمل. مکان هایی که تلاقی پل و انسان و رود در آنها زیست تازه ای را به وجود آورده. اینجاست که با خشکی زاینده رود، این پل ها معنای خود را از دست می دهند و تکه ای از تجربه زیستی و تاریخی مردمان یک شهر نابود می شود.

زاینده رود از ارتفاعات زردکوه بختیاری و از «کوهرنگ» سرچشمه می گیرد و از مغرب به مشرق تا باتلاق «گاوخونی» جریان می یابد و در مسیر خود با گذشتن از شهر اصفهان آن را به دو قسمت شمالی و جنوبی تقسیم می کند، همان دو قسمتی که مردم اصفهان اون ور آب و این ور آب خطابش می کنند. باعث اتصال این دو بخش شهر پنج پل تاریخی و شش پل امروزی هستند. در حال حاضر عابری که در شهر اصفهان قدم می زند می تواند از روی پنج پل تاریخی عبور کند که قدمتشان از دوره ساسانی شروع شده و تا صفویه ختم می شود. تا حدود اواخر دوره صفوی، شهر اصفهان تنها در وجه شمالی رودخانه بود و جنوب رودخانه خارج از شهر به حساب می آمد. سی و سه پل، خواجو و شهرستان که در داخل شهر بودند تا مدتها نقش دروازه های اصفهان را به عهده داشتند و برای همین هم هر سه دارای نگهبانی یا راهدارخانه اند.

تفرجگاهی به نام پل

«بر بالای این پل به دستور، خیابان و دو طرف غُرف ها بسته اند و سر طاق های غُرف ها را کاشی کاری کرده و در میان عمارت و نمایی ساخته اند که در غرف ها و درآن عمارت همه نشیمن مردمان عام و خاص می باشد که به تفرج و تماشا آیند و شاه عباس بعد از اتمام آن در آنجا چند شبی جشن و چراغان فرموده اند.» این توصیفی است که رضاقلی خان هدایت ــ ادیب ، شاعر و تذکره نویس دوره قاجار ــ در کتاب «روضه الصفای ناصری» درباره پل خواجو در زمان صفوی آورده. پل خواجو بخشی از مجموعه ای بوده که به حصار شاهی شهره اند. این مجموعه متشکل از سی و سه پل (الله وردی خان)، پل جویی و پل خواجو (بابا رکن الدین) بوده اند که غیر از کاربردهای معمول خود، جزء حصار حرمسرای شاهی هم بوده اند. دیواره شرقی سی و سه پل و دیواره غربی خواجو به عنوان ادامه حصار محدوده حریم شاهی به حساب می آمده اند و پل جویی کاملاً در خدمت اندرونی بوده. فضای درون این حصار، حرمسرایی است که شاه عباس دوم ساخت و به اصطلاح اندرونی او بود و ضلع جنوبی رودخانه بیرونی او که عمارت هفت دست و آینه خانه و نمکدان و… در آن قسمت قرار داشتند. بعدها ظل السلطان ــ والی اصفهان در دوران قاجار ــ آنها را به شرط تخریب فروخت و امروز نامی از آنها مانده. پل جویی که بین این دو پل قرار داشته در اصل جوی آبی را از یک طرف پل به طرف دیگر هدایت می کرده برای آبیاری و زیبایی باغ شاهی، در زمان جشن ها و اوقاتی که شاه دستور می داده، مردم هم می توانسته اند از این جهت از پل ها استفاده کنند. یکی از جشن های معروف آن دوران، جشن آبپاشان یا آبریزان بوده که ۱۳ تیرماه هر سال در کنار رود برگزار می شده و مردم بر سر و روی هم آب می پاشیده اند. در اصفهان دوران صفوی، شاه و سفرای خارجی از شاه نشین پل خواجو به تماشای این جشن می نشسته اند. در سفرنامه ها آمده است که مردم در این مراسم لباس های کهنه می پوشیدند و با کاسه به روی هم آب می پاشیدند و در این بین، سرهای شکسته و خونین هم فراوان بوده که به این هنگام شاه دستور توقف این جشن را می داده است. امروزه گردشگران با پل های خواجو و سی و سه پل بیشتر از دیگر پل های تاریخی آشنایند. درست است که این دو پل در نوع خود منحصر به فردند اما دیگر پل های تاریخی شهر اصفهان هم برای خود تاریخ و هویتی جداگانه دارند.

پل مارنان

اولین پل تاریخی شهر اصفهان در مسیر زاینده رود، «مارنان» است؛ پلی که امروز داخل شهر اصفهان است و در گذشته پلی نزدیک به حریم شهر به حساب می آمده. مارنان پلی است که در گذشته مورد استفاده ارامنه برای ورود به شهر اصفهان بوده. این پل در گذشته روستای مارنان را به منطقه جلفا وصل می کرده و امروزه در جنوب غربی اصفهان قرار دارد. درباره وجه تسمیه این پل نقل های مختلفی وجود دارند. بعضی می گویند نام این پل «ماربین» و همان «مهربین» در فرهنگ اوستایی است. عده ای هم پیچ و تاب مارگونه را که زاینده رود پیش از ورود به اصفهان و در منطقه این پل به خود می دهد دلیل این نام گذاری دانسته اند. بنای اولیه این پل را مربوط به پیش از دوران صفوی دانسته اند. در زمان شاه سلیمان صفوی، یکی از ثروتمندان ارامنه اصفهان بانی مرمت و بازسازی این پل می شود و از همین رو شاه سلیمان به او لقب «سرفراز» اعطا می کند تا یکی دیگر از نام های این پل، سر فراز شود.
پایه های پل مارنان و زیر سازی آن از سنگ و ساروج ساخته شده و طاق ها و بدنه اش از آجر و ملات گچ و خاک است. پل مارنان در حال حاضر ۱۷ چشمه یا دهانه دارد و آب برهای آن به شکل نیم دایره با دهلیزهای بزرگ است. از آنجا که کاربری این پل تنها برای دسترسی مردم محلی بوده تزئیناتی در آن وجود ندارد.

سی وسه پل

بیراه نیست اگر بگوییم سی و سه پل مشهورترین پل اصفهان است، پلی که در بسیاری از موارد به عمومی ترین نشانه و نماینده پل های اصفهان بدل شده. جالب است که در چند دهه اخیر هم خبرهای بد برای پل های اصفهان همیشه در اطراف این پل چرخیده. یکی از آنها به دوران پهلوی باز می گردد. می گویند در مراسمی نظامی قرار بر این بوده که رژه از خیابان چهار باغ شروع شود و با گذر از سی و سه پل ادامه پیدا کند که برای پل بسیار زیانبار بود. بنا به روایت کسانی چون مهندس آقاجانی و استاد کار اولکی، اگر جسارت و دلبستگی مرحوم بهشتیان ــ از مفاخر ملی و فعال میراث فرهنگی اصفهان ــ نبود، این اتفاق رخ می داد. بهشتیان با باخبر شدن از چنین برنامه ای تهدید پیش روی پل را به گوش مسؤولان نظامی و سازمان میراث فرهنگی وقت می رساند. اما نامه نگاری های بسیار او بی فایده می ماند. . روز مانور نظامی، تانک و توپ ها که به پل چهارباغ می رسند، عباس بهشتیان نزدیک پل، جلوی یک تانک دراز می کشد و می گوید هرکس می خواهد بگذرد باید از روی نعش او عبور کند. امرای ارتش که غافلگیر شده بودند بلافاصله به دربار تلفن کرده و از شخص شاه کسب تکلیف می کنند. شاه یکی از امیران لشکری را بلافاصله به اصفهان اعزام می کند که بهشتیان را بدون محاکمه به جرم توهین به ارتش و به خطر انداختن امنیت ملی اعدام کند. تیمسار اعزامی، «بهارمست» نام داشت. او پس از روبرو شدن با بهشتیان و گپ و گفتگو با او به سرعت از موضع خود فرو می آید و به دربار جواب می دهد: «اگر مثل بهشتیان ده نفر در ایران داشتیم، ایران سرزمین بهشت می شد.»

آنچه بهشتیان برای نجاتش چنین خطری را به جان خرید میراثی است که بنایش در قرن ۱۱ هجری قمری گذاشته شده و مسوول بنای «الله وردی خان» سردار مشهور شاه عباس اول بوده، برای همین به آن پل الله وردی خان هم می گویند. این پل امروز چهارباغ عباسی را به چهار باغ بالا متصل می کند، اما در گذشته به واسطه دسترسی دادن چهارباغ به محله جلفا،‌ پل جلفا هم نامیده می شده. سی سه پل پیش از این چهل چشمه داشته اما امروز بیش از سی و سه چشمه آن باقی نمانده و باقی آنها مسدود شده. این پل ۲۹۵ متر طول و ۱۳/۷۵ متر عرض دارد و در زمره اولین آثاری است که شاه عباس اول دستور ساخت آن را داد. در پایه ها و برج های کناری پل سنگ با ملات ساروج به کار رفتته و در تمام بدنه و طاق ها هم از آجر استفاده شده است.

هنوز هم می توان در ابتدای سی و سه پل برج هایی را دید که زمانی برای نگهبانی و کنترل رفت و آمد ساخته شده بودند. یکی از دیدنی های این پل، سنگابی است که هنوز هم هست و جمله حک شده بر آن خواندنی است؛ «وقف حضرت عباس نمود خادم درویش علی این سنگاب را حرکت دهنده به لعنت خدا و رسول گرفتار شود.» متأسفانه بدون نگهبان بودن سی و سه پل باعث شده تا بر دیوارهای آن انواع و اقسام یادگاری ها به چشم بخورد که البته خطر آن بسیار کمتر از حفر تونل مترو است که تا ۴۰ متری این پل پیش رفت.

پل جویی یا چوبی؟

پل کوچکی که بعد از سی و سه پل قرار دارد، بین مردم اصفهان به نام پل «چوبی» شناخته می شود. نام این پل در اصل پل «جویی» است و از جوی کوچک سنگی که روی آن قرار داشت و تا چند دهه پیش هم باقی بود گرفته شده. چون در اطراف پل عمارت های سلطنتی زیبا و با شکوه سعادت آباد، هفت دست، آیینه خانه،‌ کلاه فرنگی و نمکدان واقع شده بود، این پل را برای ارتباط این دو قسمت ساخته بودند ؛ پلی که محل عبور و مرور خانواده شاه صفوی، امرا، ‌اشراف،‌ مهمان ها و سفیرانی بوده که اجازه ملاقات با شاه عباس دوم می یافتند. همچنین آب هم به وسیله جوی سنگی کنده شده روی پل بین این عمارت ها و باغ ها روان بوده است.
در بخش شرقی و غربی این پل، آب رودخانه هم انباشته می شده و به شکل دریاچه ای در می آمده، ‌به همین دلیل در گذشته به آن «پل دریاچه» هم می گفتند. در کتاب «فوایدالصفویه» که از مآخذ تاریخ عهد صفویان است به روشنی از این پل به عنوان پل «سعادت آباد» یاد شده و نویسنده کتاب «در روزگار صفوی» بنای شهر تازه ای را به موازات باغ خوشبختی آباد (سعادت آباد) در سال ۱۰۶۹ هجری و همزمان با هفدهمین سال سلطنت شاه عباس دوم متذکر می شود. از آنجا که این پل در دسترس عموم نبوده کمتر روایتی از آن پیدا می شود.
ساختمان پل به دوره شاه عباس دوم در سال ۱۰۶۵ هجری ساخته شده و در ۱۳۱۹ توسط «سید عبدالرحیم محمودیه» تاجر اصفهانی تعمیر شده است. این پل ۲۱ چشمه با طاق جناغی دارد و در پایه های میانی دو برج،شش گوشه زیبا دارد که مدتی قهوه خانه به عنوان یک نگارخانه از آن استفاده می شده است.

پل خواجو

خواجو را می توان عروس پل های اصفهان نامید. پر نقش و نگارترین پل صفوی اصفهان که هم به کام حاکم بوده و هم به کام مردم. اساس و پی اصلی پل خواجو به دوره تیموری می رسد اما «بیگلر بیگی صدر» آن را در سال ۱۰۶۰ به دستور شاه عباس دوم ساخت. پل خواجو چند صد متر آن طرف تراز سی و سه پل، بین خیابان های چهارباغ صدر و بلوار فیض قرار گرفته. بنای پل دو اشکوبه است با ۲۱ چشمه. در اشکوب زیرین ،‌راه روهای طویلی در جهت طول پل وجود دارد که برای اصفهانی ها یادآور آواز و موسیقی است. در شرق راه روها پله های معروف خواجو قرار گرفته که بیننده را دعوت به ماندن و نشستن می کند تا به تماشای قدم زدن زنده رود بنشیند. نشستن روی این پله ها در جهت مخالف حرکت رود ،‌خواجو را بین تمام پل ها خاص کرده است.
با این همه این پل فقط یک تفرجگاه نیست. سازه پل اساسی شگفت انگیز دارد از مهندسی هدایت آب و سیلاب که کمترین آسیب را متوجه پل می کند. از آنجا که خواجو یک پل بند است، ‌بین دالان ها شیارهایی وجود دارد که محل قرار دهی دریچه های بند است. در گذشته در فصل های گرم و کم آب سال، دریچه های بند بسته می شد و برای سیلاب کردن باغ های حاشیه و قایقرانی و تفرج،‌ دریاچه ای در پشت پل ایجاد می شده. البته نگه داشتن آب و تعویق در حرکت آن کمک فراوانی به سیراب شدن زمین سخت اصفهان و سفره های آب زیرزمینی می کرده. دانشمندان ایرانی علم مهندسی سازه و هیدرولیک را در این پل به نمایش گذاشته اند. به خاطر بند بودن پل خواجو،‌ سازه اش را به گونه ای ساخته اند که با فشارهای وارد بر آن بعد از سال ها هنوز پا برجاست.
در اشکوب اول پل، ‌گذرگاه اصلی و پیاده رو با غرفه ها و طاق های تودر تو و یک اقامتگاه شاهی وجود دارد. این اقامتگاه یا شاه نشین در هر دو اشکوب ورودی دارد. نقش و نگارهای ایوان شاه نشین خواجو از دیدنی های این پل است. تزئینات کاشی کاری دو اشکوب این پل اعجاب آور است؛ کاشی های هفت رنگ و معقلی که در پشت و بغل های قوس طاق های پل قرار دارند،‌ با تنوع رنگ و طرح بی نظیرشان این پل را به پر تزئین ترین پل اصفهان تبدیل کرده اند. از جزئیات پل خواجو،‌ میل های راهنما در ابتدای پل و دو شیر سنگی معروف است که نشان پهلوانی هستند. داستان این شیرها هم جالب است؛ بعد از منع شدن دفن در قبرستان های داخل شهر، عباس بهشتیان برای نجات از تخریب با پیگیری های فراوان این شیرها را به خواجو منتقل کرد و امروز تبدیل به جزء جدا ناشدنی پل ها شده اند. در زمستان سال ۱۳۸۲ روی این پل حفاری باستان شناسی انجام گرفت که به کشف دو آبراه به موازات هم،‌ در زیر شیب راهه شمالی این پل که تا قبل از این،‌ زیر چهار متر خاک مدفون بود انجامید. این کاوش مهر تأییدی بود بر مدارک تصویری و نوشتارهای قدیمی از این پل. مدفون بودن این آبراه ها آسیب های رطوبتی جدی به پل رسانده بود. در مرمت پل دیوار مشبکی در ورودی شمالی اجرا شد که شاید کمتر کسی بداند نمادی از دیوار حصارشاهی است که پیش تر درباره آن گفته شد. در گذشته خیابان روبروی پل سطح پایین تر از پل داشته ولی امروز میدان با پل هم ترازی می کند که این تسلط باعث پنهان شدن خط دید مناسب از این بنای با ارزش است.
بعد از خواجو،‌ پل های «بزرگمهر» و «غدیر» را که از جمله پل های معاصر و فلزی چند دهه گذشته اند و در نوع مدرنشان هم آنچنان دلچسب نیستند رد می کنیم و به پیردنیا دیده اصفهان می رسیم؛ پیری که تنها و ساکت به تماشای اتفاقات اطرافش نشسته است.

پل شهرستان

پل شهرستان پیشکسوت پل های اصفهان است ؛‌پلی که در چهار کیلومتری شرق پل خواجو در محله شهرستان روی رود آرامیده. محله شهرستان در قدیم محل اعیان نشین شهر بوده. عمده بنیاد آن را ساسانی می دانند با نام قدیمی پل «‌جی» که بر گرفته از نام تاریخی اصفهان بوده،‌ اما در دوران دیلمیان، ‌سلجوقیان و صفویه تعمیر و مرمت هایی روی آن انجام شده. در سده های دوم تا پنجم هجری هم به آن «جسر حسین» می گفته اند. «مافروخی اصفهانی»‌ در کتاب «محاسن اصفهان»، از پل به نام جسر حسین (پل حسین) یاد کرده و عماراتی که نزدیک آن هستند را به نام «قصر مغیره» و «قصر یحیی» نام می برد. این پل ۱۱ چشمه با طاق های هلالی دارد، ‌آب بر هایش نیم دایره اند و روی پایه هایش دهلیزهایی قرار گرفته. در ابتدای شمالی پل، ‌ساختمان راهدارخانه ای وجود دارد که در گذشته برای کنترل ورود و خروج کاروان ها و مسافران به شهر به کار می رفته. پایه ها و بدنه پل از سنگ و ساروج است و طاق هایش آجریست. راهدارخانه یا گمرک خانه پل در واقع دروازه شهرستان بوده. مصالح به کار رفته در آن هم خشتی هستند. بیشتر جهان گردان و سیاحان از این پل نام برده اند؛‌ «فرد ریچاردز» از پل شهرستان به عنوان یک پل جنگی و نظامی یاد کرده و آن را تنها نمونه پل جنگی قدیمی دانسته. یکی از بی لطفی هایی که به این پل شده دور افتادنش از رود است و ساختمان فلزی عظیم نمایشگاه بین المللی اصفهان که بر چهره پل پیر سایه انداخته است. پل شهرستان آخرین پل تاریخی شهر اصفهان در مسیر زاینده رود است. پلی که به همراه چهار پل دیگر به هویت شهر گره خورده اند و متاسفانه هر کدام در خطری گرفتارند. اگر خطری گریبان هر یک از آنها را بگیرد،‌ نه زاینده رود ما را خواهد بخشید، ‌نه ایرانیان.

 پل های جدید

 پل فلزی

پل فلزی اولین پلی بر روی زاینده رود در شهر اصفهان است که به صورت کاملاً فلزی با پایه‌های بتوتی در سال ۱۳۳۵ ساخته شده است و خیابان بهشتی (شاپور سابق) را به خیابان خیابان حکیم نظامی مرتبط می‌کند.

پل فردوسی

پل فردوسی از مجموعه پلهای جدید ساخته شده بر روی زاینده رود در شهر اصفهان است. این پل در حد فاصل سی‌وسه‌پل در غرب و پل جویی در شرق قرار دارد و «خیابان فردوسی» در شمال زاینده رود را به «خیابان شیخ صدوق شمالی» در جنوب این رود پیوند می‌دهد.

پل آذر

پل آذر از مجموعه پل‌هایی است که با معماری نو بر روی زاینده رود در شهر اصفهان ساخته شده‌است. به تاریخ ۷ مهر۱۳۵۲ مراسم کلنگ زنی آن آغاز شد و در سال ۱۳۵۷ در زمان رضا آزمایش، شهردار اصفهان، گشایش یافت

این پل در میان پل فلزی در غرب و سی‌وسه‌پل در شرق قرار دارد و خیابان آذر در شمال زاینده رود را به خیابان توحید در جنوب این رود پیوند می‌دهد. خیابان آذرجنوبی، (توحید کنونی) پیش از ساخت این پل وجود نداشت و پس از پایان ساخت پل، خیابان توحید نیز ساخته شد

پل بزرگمهر

پل بزرگمهر از مجموعه پلهای جدید ساخته شده بر روی زاینده رود در شهر اصفهان است. این پل در حد فاصل پل خواجو در غرب و پل غدیر در شرق قرار دارد و خیابان بزرگمهر در شمال زاینده رود را به خیابان سجاد در جنوب این رود پیوند می‌دهد.

 پل وحید

پل وحید غربی‌ترین پل ساخته شده بر روی زاینده رود در محدوده شهر اصفهان است. این پل در غرب پل مارنان قرار دارد و بزرگراه کمربندی اصفهان از روی آن عبور می‌کند. پل وحید بزرگراه خیام در شمال زاینده رود را به بزرگراه میرزا کوچک خان در جنوب این رود پیوند می‌دهد.

پل غدیر

پل غدیر جدیدترین پل ساخته شده بر روی زاینده رود در محدوده شهر اصفهان است و بزرگراه کمربندی اصفهان از روی آن عبور می‌کند. این پل در حد فاصل پل بزرگمهر در غرب و پل شهرستان در شرق قرار دارد و بزرگراه صیاد شیرازی در شمال زاینده رود را به بزرگراه همت در جنوب این رود پیوند می‌دهد.

انتهای پیام/

منابع : راسخون ، اصفهان ۰۳۱۱

برچسب‌ها: , , , , , , ,

FacebookTwitterGoogle+TelegramWhatsAppLineYahoo MessengerLinkedInPinterestTumblr

مطالب مرتبط

  1. sina می‌گه:

    خیلی سایت خوبیه.من برای تحقیق کاربرگه ی ۱۳ اجتماعی پایه ی ششم از اینجا استفاده کرده ام

نظر شما
نام :

ایمیل :

از درج کامنت های توهین آمیز معذوریم
متن کامنت :
 


میدان نیوز
میدان نیوز
حوزه و روحانیت
حوزه و روحانیت
جوان انقلابی
جوان انقلابی
انقلابی شدن
انقلابی شدن
اصفهان شرق
اصفهان شرق
تبلیغات
تبلیغات
گفتمان نیوز
گفتمان نیوز
وعده صادق
وعده صادق