یکشنبه ۱۴ آذر ۱۳۹۵
اخبار اصفهان
سرتیتر اخبار
سرویس: فرهنگ و هنر
چاپ خبر
۱۷:۵۱ - ۱۳۹۴/۱۰/۱۹
images
 توحید خانه ، اثر تاریخی اصفهان + تصاویر   

بنای توحید خانه که در محدوده باغها و عمارات (قصرها،حرمسراهاو...) شاهان صفوی و با عملکرد خاص خود ودر غرب میدان نقش جهان قرار داشته، امروز به عنوان بنایی با ویژگی های ممتاز شناخته شده است.

به گزارش ندای اصفهان ، توحیدخانه در روزگار صفوی محل عبادت صوفیان و جایگاه «خلیفه الخلفا» قطب و پیشوای صوفیان صفوی بود که به عنوان یک مکان مقدس، گاه عدالت‌خواهان در آن بست می‌نشستند و هیچ کس حق نداشت با سلاح وارد آن شود. در سال‌های حکومت قاجار، دیگر این محل یک مکان مقدس و امن به حساب نمی‌آمد و در دوران پهلوی با یک اقدام نسنجیده گنبد توحیدخانه تبدیل به زندان گردید و در قسمتی از زمین‌های توحیدخانه ساختمان‌هایی برای شهربانی احداث گردید. این ساختمان که در پشت عمارت عالی قاپو قرار دارد روزگاری مطبخ و زندان کاخ بوده‌است.

download

بنای توحید خانه که در محدوده باغها و عمارات (قصرها،حرمسراهاو…) شاهان صفوی و با عملکرد خاص خود ودر غرب میدان نقش جهان قرار داشته، امروز به عنوان بنایی با ویژگی های ممتاز، مانند قرارگرفتن گنبد خانه در وسط حیاط و…، در محدوده تاریخی فرهنگی اصفهان (مصوب سال ۱۳۴۹) قرار دارد. این بنا همچنین در محدوده تعیین شده توسط طرح تجدید نظر نظر طرح جامع اصفهان و متعاقب آن طرح تفضیلی اصفهان نیز واقع شده است. در محدوده های تاریخی موصوف علاوه بر توحید خانه، بسیاری از بناهای ارزشمند شهر اصفهان، همچون تالار اشرف نیز استقرار یافته اند.

در یک چنین بافت با ارزش تاریخی، بنای توحید خانه پس از مرمت و نوسازی، با هدف تغییر عملکرد به یک دانشکده هنری احیاء شده است. در دوره صفوی ، نظارت بر امور صوفیان توحید خانه برعهده «خلیفه الخلفا» بود.

به گفته میرزا رفیع انصاری، از جمله وظایف خلیفه الخلفا، تعلیم ذکر جَلی و خفی و آداب طریق به صوفیان، امر به معروف و نهی از منکر ، تعیین عمله توحید خانه و نیز توزیع طعام و حلوا و شمع توحید خانه و ضبط نذورات در سفر و حضر بوده است.

خلیفه الخلفا به منزله استاد شاه بود و از میان صوفیان، خلیفه و مرشد انتخاب می‌کرد و آنان را به ایالات مختلف می‌فرستاد و هرکس که از وی منصبی می‌گرفت، می بایست نذری (از نقد و جنس و شیرینی) به توحید خانه می‌آورد و میان صوفیان و مجاوران توحید خانه تقسیم می‌کرد و دویست دینار از وجه آن را در کفگیری طلایی می‌گذاشت و به خلیفه توحید خانه می‌داد تا نزد پادشاه ببرد.

 download (1)

بر اساس منابع موجود، آیین‌ها و مراسم توحید خانه بدین شرح بوده است :

صوفیان بایست هر عصر در توحید خانه حاضر و به ذکر و فاتحه خوانی مشغول می‌شدند.

عصر روز پنجشنبه امرا و بیگلربیگیان و خان‌ها و سلاطین و عمّال هر ولایت ، «تاج بی جیقه و طومار» و به تعبیر میرزاعلی نقی نصیری، «تاج وَهّاج»، بر سر می‌نهادند و در توحید خانه به نیت سلامتی شاه، حمد و سوره می‌خواندند.

اگر کسی از این رسوم تخلف می‌کرد، بایست به صوفیان وجهی می‌پرداخت. این آداب، حتی در سفرها نیز رعایت می‌شد و «ناظران بیوتات»، چادر توحید خانه و فرش و غذا و دیگر مایحتاج سفر را برای صوفیان فراهم می‌کردند.

در منشآت که ظاهراً همان تحفه شاهی نصیری طوسی است، فرمانی با عنوان «حکم اشرف در باب نسق توحید خانه صوفیان» آمده که طبق آن ذاکر توحید خانه باید ذکر بگوید و سوره فاتحه را قرائت کند و ستایشنامه ای را که در آن نام پیران سلسله از شیخ شهاب الدین اهری تا شاه عباس دوم آمده است، بخواند.

 

نا بر گزارشی که در ذیل تاریخ عالم آرای عباسی زیر وقایع سال ۱۰۴۳ آمده، وابستگان دربار صفوی در صورت ارتکاب جرم بایست برای اعتراف و استدعای عفو از مرشد کامل به توحید خانه پناه می‌بردند و تا رضایت دادن او در آن‌جا می‌ماندند.

نظارت بر دروازه مقدّس عالی قاپو ــ که پناهندگان در آن بست می‌نشسته‌اند ــ نیز برعهده صوفیان توحید خانه بوده است.

هرگاه به شخصی ظلم می‌شده یا وی درخواستی داشته، در درگاه مقدّس دولت خانه پادشاه رو به قبله می‌ایستاده و تاجی بر سر می‌نهاده و تا از جانب شاه جوابی نمی‌رسیده، سخن نمی‌گفته و غذا نمی‌خورده و جز در نماز نمی‌نشسته است.

صوفیان توحید خانه این حال را به شاه گزارش می‌دادند و خلیفه الخلفا ، پاسخ شاه را به وی ابلاغ می‌کرد. چنانچه پاسخی نمی‌رسید، آن شخص باید آنقدر در آن‌جا می‌ایستاد تا حاجتش بر آورده شود و اگر پیش از روا شدن حاجت می‌رفت، صوفیان او را به سبب رعایت نکردن آداب و حرمت توحید خانه، تنبیه می‌کردند و از او ترجمانی ( تاوان یا جریمه نقدی ) می گرفتند، بدین ترتیب، آن شخص ناچار بود که صوفیان را به نحوی راضی کند و از این راه، صوفیان توحید خانه استفاده هنگفتی می‌بردند.

 

download (2)

گزارش کمپفر

کمپفر که در ۱۰۹۵ در اصفهان بوده، گفته است که طبق رسمی قدیمی، صوفیان جمعه‌ها در محل بست، خاندان صفوی را دعا می‌کرده اند. وی بی آن‌که از توحید خانه نام ببرد، از بقعه ای یاد کرده که گنبدی مرتفع بر فراز آن بوده است. این بقعه هشت ضلع داشته و از هر دو ضلع آن یکی بدون دیوار بوده است.

 

گزارش مینورسکی

چنانکه از تحقیقات و حواشی مینورسکی بر تذکره الملوک میرزا سمیعا برمی آید، توحید خانه تنهاجنبه آیینی ومذهبی نداشته، بلکه وظیفه اصلی صوفیان ودرویشان توحید خانه اصفهان، حفاظت از جان شاه بوده است و اینان بخشی از سپاه محسوب می‌شده اند.

صوفیان توحید خانه، نگهبان مدخل اصلی قصر و حصار خارجی آن بودند و از شاه هنگامی که بدون همراه از قصر خارج می‌شد، حراست می‌کردند.

 

معماری توحیدخانه

معماری توحید خانه و محوطه آن ــ به جز آنچه در دوره صفوی احداث شده و شامل بنای گنبد و قسمت‌هایی از صحن یا حیاط جنوبی و جرز و دهنه های باقی‌مانده از دیوار شمالی متصل به عالی قاپو بوده است ــ به این شرح است :

۱) بناهای خشت و گلی با نمای آجری و طاقهای جناغی در جبهه های شمالی، غربی و جنوب شرقی. در سه جبهه شمال، شرق و جنوب محوطه، راهرو باریکی به عرض ۱۸۰ سانتیمتر با جرزهایی به قطر تقریبی یک متر وجود دارد. نمای بیرونی دارای قوس های نیم دایره است که در دوره دوم شاهان قاجار (از ناصرالدین شاه به بعد) به اقتباس از اروپاییان ساخته شده است.

۲)  ساختمان‌هایی که به علت تغییر کارکرد، تغییر شکل یافته‌اند و پوشش مسطح دارند و راهرو آن‌ها را به ایوان تبدیل کرده اند.

۳) معماری دوره های اخیر که بیش‌تر با استفاده از آجر و سیمان اتاق‌هایی در فضای باغ ساخته‌اند یا فضاهای بزرگتر را به فضاهای کوچکتر تقسیم کرده اند.

قسمت داخلی گنبد توحید خانه، دوازده ضلعی است و برای تبدیل پلان چند ضلعی به دایره ، طاق نماهایی ساخته شده که در لبه این طاق نماها نواری به عرض سه تا چهار سانتیمتر به رنگ قرمز دیده می‌شود.

در بالای این قسمت، کتیبه ای از گچ مشتمل بر صلوات چهارده معصوم با خط ثلث سفید بر زمینه لاجوردی دیده می‌شود و در بالا و پایین آن نواری تزئینی از گل و بته ترسیم شده است. از تاریخ تحریر کتیبه و کاتب آن اطلاعی در دست نیست.

 

انتهای پیام/

منابع: ویکی پدیا . ویکی فقه . شهرداری اصفهان

برچسب‌ها: , , ,

FacebookTwitterGoogle+TelegramWhatsAppLineYahoo MessengerLinkedInPinterestTumblr

مطالب مرتبط

نظر شما
نام :

ایمیل :

از درج کامنت های توهین آمیز معذوریم
متن کامنت :
 


میدان نیوز
میدان نیوز
حوزه و روحانیت
حوزه و روحانیت
جوان انقلابی
جوان انقلابی
انقلابی شدن
انقلابی شدن
اصفهان شرق
اصفهان شرق
تبلیغات
تبلیغات
گفتمان نیوز
گفتمان نیوز
وعده صادق
وعده صادق