پنج شنبه ۱۸ آذر ۱۳۹۵
اخبار اصفهان
سرتیتر اخبار
سرویس: اجتماعی
چاپ خبر
۰۷:۱۸ - ۱۳۹۴/۱۰/۱۶
کشف حجاب
به مناسبت سالگرد توطئه کشف حجاب؛
 جمعیت راه نو اصفهان در خدمت تفکرات رضاخانی +اسناد   

جشن کشف حجاب صرفا یک اقدام بر صحه گذاشتن عملکرد شاهی بود که به زور سرنیزه قصد غربی کردن ایران را داشت و در راستای تحقق این اقدام چه بسیار زنانی که جان دادند و حقوق ایشان نه از طرف این جمعیت و نه از طرف جمعیت های دیگر، احقاق نشد. جشن ۱۷ دی به نوعی اعلام حمایت از اقدامات دربار بود...

ندای اصفهان- مهدی ورپشتی (کارشناس تاریخ)/

شهریور ۱۳۲۰ که آمد متفقین هم آمدند و رضاخان رفت یا بردندش. کسی هم ناراحت نشد. شاید اگر مصیبت اشغال و دربه دری سربازان و گرانی و قحطی نبود مردم هلهله و شادی می کردند. می پنداشتند دیگر هیچ مأمور نظمیه ای زنی را به جرم چادر کتک نخواهد زد یا دیگر دوران تشییع و تدفین تبعیدی ها و آزادایخواهان به سر آمده. روزنامه ها هم که نفسی می کشیدند. باز چادر به سرها آفتابی شدند و کسی برای پوشیدن لباس روحانیت از طلبه ای برگه نمی خواست.

شاه جوان هم که وفاداریش به انگلستان محرز شد قسم خورد؛ هر چند بعدها آن را شکست اما اوایل کار مراعات کرد. مراعات روشنفکرها و مذهبی ها را. سعی می کرد با هر دو بسازد. می خواست خودش را یک جوان دموکرات با فهم و کمال نشان دهد که تحصیلاتش را در سوئیس تمام کرده.

از جمله مسائلی که رضاخان برای تحقق آن سماجت به خرج داد کشف حجاب بود. حجابی که باید برداشته می شد تا زن به میدان اجتماع کشیده شود و عجیب این عریانی به تن محجوب جامعه ما زار می زد. مثل همان کلاه پهلوی و کلاه لگنی. کاریکاتور کشف حجاب به بهانه تجدد از خانواده خود شاه شروع شد. زمانی که ملکه با دخترهایش بی حجاب به قم برای زیارت رفتند تا وقتی که آیت الله بافقی با لگدهای رضاخانی به بازداشتگاه روانه شد و بعدها زنان همه رجال نوبت به نوبت.

کشف حجاب رضاخان

جمعیت ها و انجمن هایی هم در این دوران توسط بانوان مکشوفه بنیان گذاشته شد. بانوانی که به نام ترقی و پیشرفت و به نام فعالیت های اجتماعی و فرهنگی بسیار مورد تشویق و تمجید قرار می گرفتند اما در حقیقت این انجمن ها فقط ظاهری آراسته داشت و جز تشریفات خاصیت دیگری نداشتند. چرا که این انجمن ها نتوانستند کوچکترین حمایتی از زنان مبارز هم گروه و همسنگرشان کنند و هیچ حرکتی در حمایت از زنان مبارز و زندانی از طرف این انجمن ها و جمعیت ها مشاهده نشد.[۱]

در هر صورت با رفتن رضاخان جو حاکم بر علیه او شد تا جایی که رجال و روزنامه نگاران طرفدار پهلوی و حتی پسر تازه به تخت نشسته اش در مقابل این مخالفت ها واکنشی نشان نداد. رفته رفته بعد از سال ۱۳۳۲ باز اوضاع به روال قبل برگشت. هر چند این بار شاه با معتقدات مذهبی مردم در نیفتاد و سعی می کرد در اذهان مردم ایران چهره ای مذهبی جلوه کند، اما دیکتاتوری برگشت و نام رضاخان با احترام و عظمت برده شد. رفته رفته روشنفکرانی که ادعای مبارزه داشتند به کافه نشینی و سکوت قناعت کردند و برخی باز به سبک زمان رضاخان همیار و همکار حکومت شدند.

در این میان باز هم جمعیت هایی در ایران شکل گرفت و از جمله «جمعیت راه نو» در تهران. بنیانگذار این جمعیت «مهرانگیز دولتشاهی» از بانوان تحصیل کرده در اروپا بود. بنا به ادعای خانم دولتشاهی این جمعیت برای آگاه کردن زنان ایران نسبت به حقوق خود شکل گرفته و کارهای عام المنفعه نیز انجام می داده است.

هر چند در تاریخ نگاری معاصر چندان به این جمعیت ها که پس از تشکیل جمعیت راه نو بر تعدادشان افزوده شد، توجه نشده اما این جمعیت ها گامی بود در جهت بازگشت به همان افکاری که رضاخان در سر داشت. در این میان تفاوتی هم وجود دارد و آن اینکه در زمان رضاخان کشف حجاب زنان و کشاندن آنها بدون حجاب به جامعه با ضرب و زور شکل گرفت، اما این بار بسیار ملایم و در قالب چنین گروه هایی این حرکت ادامه یافت.

مهرانگیز دولتشاهی در سال ۱۳۳۴ در سی ام فروردین ماه رسما تشکیل این جمعیت را اعلام کرد. رفته رفته دفتری تهیه کرده و مورد حمایت ارگان های رسمی قرار گرفتند تا اینکه در شهرستان ها شعبه هایی دایر شد. زنان این جمعیت باز مانند دوران رضاخان غالبا غیر محجبه بوده و خواستار ترقی و سعادت زن در جامعه بودند. در این جمعیت زنان تحصیلکرده هم عضویت داشتند و به تدریج عضوگیری در تهران و شهرستان ها انجام دادند.

حمایت از اقدامات دربار

با این همه می توان گفت جمعیت راه نو که محرکی شد برای تشکیل جمعیت های دیگر به همان سبک و سیاق دوران رضاخانی و در کنار گام های مثبتی که در راه بهبود وضعیت زنان برداشتند زیر سایه دربار و در راستای فرنگی نمودن جامعه بسیار مؤثر واقع شدند. خانم دولتشاهی به عنوان بنیانگذار این جمعیت هدف از تأسیس آن را چنین بیان کرده:

«من در سال ۱۳۳۴، البته در این یک سال، یک سال و نیمی که وارد شده بودم خیلی تماس گرفتم که دانشگاه ها چه کار می کنند، سازمان ها چه هست… بین دو سفر آلمان، آن انجمن و معاونت شهر تهران را درست کرده بودیم. باز هم با آنها تماس می گرفتم برای بعضی کارهای خیریه. ضمناً با تماس هایی که با همدیگر می گرفتیم، دیدم که لازم است ما یک جمعیت جدید و مدرن تر از آنهای دیگر را باید به وجود بیاوریم و بیشتر برویم دنبال حقوق زن و شناساندن زن در اجتماع.[۲]»

در ادامه مصاحبه خانم دولتشاهی که به تشریح عملکرد جمعیت راه نو پرداخته تناقض هایی در گفتار وی به وضوح قابل مشاهده است که با هدف شکل گیری این جمعیت منافات دارد. از جمله این عملکردها مبادرت جمعیت به برگزاری جشن ۱۷ دی که سالروز کشف حجاب دوران رضاخانی می باشد. دولتشاهی می گوید:

«یکی از چیزهایی که برایتان نگفتم این بود که در سال ۱۳۳۴ که جمعیت راه نو تأسیس شد، سال ها بود که جشن ۱۷ دی را نمی گرفتند؛ بعد از ۱۳۲۰ یک مشت آخوندبازی و این ها که شده بود، دیگر ترسیده بودند و ۱۷ دی را نمی گرفتند. آن سال ۱۳۳۴ ما تصمیم گرفتیم که جشن ۱۷ دی را بگیریم… اصلا معرفی جمعیت راه نو توی اجتماع با جشن ۱۷ دی شد. از همان سال دیگر جشن ۱۷ دی را می گرفتیم؛ جمعیت های دیگر هم می گرفتند.[۳]»

همان طور که ملاحظه می شود جشن کشف حجاب صرفا یک اقدام بر صحه گذاشتن عملکرد شاهی بود که به زور سرنیزه قصد غربی کردن ایران را داشت و در راستای تحقق این اقدام چه بسیار زنانی که جان دادند و حقوق ایشان نه از طرف این جمعیت و نه از طرف جمعیت های دیگر، احقاق نشد. جشن ۱۷ دی به نوعی اعلام حمایت این جمعیت بود از اقدامات دربار.

شعبه اصفهان

در اصفهان نیز جمعیت راه نو شعبه ای داشت که توسط خانمی به نام «حکمی» شکل گرفته بود. شعبه اصفهان از جمله شعبه های این جمعیت است که اندک زمانی پس از شعبه مرکزی فعال شده و آغاز به کار می کند. اما بعدها به گفته خانم دولتشاهی تمام شعبات شهرستان ها منحل و در شعبه مرکزی ادغام می شود. خانم دولتشاهی در خصوص شعبه اصفهان مدعی است که خانم حکمی از آنجا به تهران آمده و در همان سال ۱۳۳۴ کاندید شده و انتخابات عقب افتاد تا اینکه به سراغ علما می روند[۴]. بنا به ادعای خانم دولتشاهی این اقدام در کسب حق رأی برای کاندیدا شدن زنان در انتخابات که بعدها در انقلاب سفید شاه محقق شد، مؤثر بوده است.

در روزنامه های محلی اصفهان در سال ۱۳۳۴ خبر جمعیت راه نو را می توان به چشم دید که مربوط به نخستین سال های تأسیس این جمعیت است. در روزنامه «خبرهای روز» اصفهان تصویر مراسم استقبال جمعیت راه نو از اشرف پهلوی در فرودگاه مشاهده می شود و نویسنده خبر این جمعیت را به مخاطبین خود به نحوی معرفی کرده که در واقع اعلام موجودیت آن است. در خبر کوتاه این روزنامه آمده: «اعضای جمعیت راه نو از بانوان روشنفکر و تحصیل کرده اصفهان هستند و با برنامه کاری که این جمعیت دارد امید می رود که اعضای آن توفیق خدمات شایانی را در راه اجرای هدف های خود به دست آورند.[۵]»

روزنامه جمعیت راه نو

اعلام موجودیت این گروه در روزنامه های اصفهان یک ماه پس از جشن ۱۷ دی ماه در همان سال ۱۳۳۴ بوده است. ظاهرا این جمعیت با استقبال از اشرف پهلوی که «ریاست عالیه سازمان شاهنشاهی» را داشته و با درج این خبر رسما در مقابل مذهبیون موضع گیری کرده اند. آنچه در این میان بسیار جلب توجه کرده عنوان این خبر است. انتخاب «جمعیت راه نو اصفهان» که عنوان خبر قرار گرفته، اطمینان خواننده را در اینکه به نوعی این روزنامه موجودیت چنین سازمانی را در اصفهان اعلام کرده است، دوچندان می کند. از طرفی کوتاه و مبهم بودن خبر به نوعی حکایت از هراس روزنامه نگاران را از واکنش جامعه مذهبی و عملمای اصفهان، دارد. در تایید صحبت دولتشاهی، خبر روزنامه مؤید این مطلب است که بنیانگذار این جمعیت «بانو حکمی» است.

با این همه جمعیت راه نو هرچند قدم هایی در راستای امور خیریه برداشت اما به نوعی وابسته و مورد حمایت دربار پهلوی بوده و از طرفی مؤسسه ای است با افکار غربگرایانه که در راستای غربی کردن ایران از طریق حذف حجاب برای زنان به بهانه شرکت این گروه از جامعه در امور اجتماعی، ایفای نقش کرده.

پی نوشت

[۱] – رک. محاکمه، جهانگیر موسوی زاده، ج۱ ص ۴۵۱، کتابسرا: تهران ۱۳۷۸

[۲] – تاریخ شفاهی ایران، ج ۳ دولتشاهی ص ۹۸، مصاحبه با مهرانگیز دولتشاهی، پاریس ۱۹۸۴ ، کتاب الکترونیکی

[۳] – همان، دولتشاهی ص ۱۱۱

[۴] – همان، دولتشاهی ص ۱۶۰

[۵] – خبرهای روز، سال ششم، شماره ۲۶۶، ۲۲ بهمن ماه ۱۳۳۴

برچسب‌ها: , , , , , ,

FacebookTwitterGoogle+TelegramWhatsAppLineYahoo MessengerLinkedInPinterestTumblr

مطالب مرتبط

  1. نوید می‌گه:

    چه سند جالبی. با وجود منابع کمی که در دست بوده مقاله جالبی ارائه شد.

  2. غیرت می‌گه:

    بگو مرگ بر شاه

نظر شما
نام :

ایمیل :

از درج کامنت های توهین آمیز معذوریم
متن کامنت :
 


میدان نیوز
میدان نیوز
حوزه و روحانیت
حوزه و روحانیت
جوان انقلابی
جوان انقلابی
انقلابی شدن
انقلابی شدن
اصفهان شرق
اصفهان شرق
تبلیغات
تبلیغات
گفتمان نیوز
گفتمان نیوز
وعده صادق
وعده صادق