یکشنبه ۲۱ آذر ۱۳۹۵
اخبار اصفهان
سرتیتر اخبار
سرویس: اجتماعی
چاپ خبر
۲۲:۵۸ - ۱۳۹۴/۱۰/۱۴
بناي_عالي_قاپو_-_اصفهان
معرفی آثار تاریخی اصفهان ؛
 تاریخچه بنای کاخ عالی قاپو   

کاخ عالی قاپو كه نمونه ی منحصر به فردى از معمارى كاخهاى عهد صفوى است، در اوایل قرن یازدهم هجرى به فرمان شاه‏ عباس اول ساخته شد و شاه صفوى سفراء و شخصیت هاى عالى‏قدر را در این كاخ به حضور مى‏پذیرفته است.

به گزارش ندای اصفهان ، کاخ عالی‌قاپو (به ترکی به معنی «درگاه بلند» ساختمانی است که در واقع درب ورودی دولتخانه صفوی بوده‌است و در ابتدا شکلی ساده داشته و به مرور زمان و در طول سلطنت شاه عباس طبقاتی به آن افزوده شدند و در زمان شاه عباس دوم ایوان ستوندار به آن افزوده شد. این بنا در ضلع غربی میدان نقش جهان و روبروی مسجد شیخ لطف‌الله واقع شده‌است. ارتفاع آن ۴۸ متر است و ۶ طبقه دارد که با راه‌پله‌های مارپیچ می‌توان به آنها رسید. آنچه باعث گردیده است عالی قاپو در زمره آثار باشکوه و بسیار نفیس عصر صفوی قرار گیرد، مینیاتورهایی هست که کار هنرمند معروف عصر صفوی رضا عباسی است و همچنین گچبری‌های آخرین طبقه کاخ عالی قاپو است که تالار آن «اتاق موسیقی» یا «اتاق صوت» نیز نامیده می‌شود.

 

تاریخچه بنا

این بنا پس از انتقال پایتخت از قزوین به اصفهان توسط شاه عباس اول بین سالهای ۹۷۳ تا ۹۷۷ خورشیدی بعنوان مقر و دولتخانه حکومتی سلاطین صفوی شروع به ساخت شد.

 

مدت زمان ساخت

این کاخ طی ۵ مرحله معماری و در زمان جانشینان شاه عباس اول بخصوص شاه عباس دوم و شاه سلیمان بین ۷۰ تا ۱۰۰ سال ادامه و تکمیل یافت. حتی به دلیل وجود کتیبه‌ای بخط نستعلیق در زمان شاه سلطان حسین آخرین پادشاه صفوی، تزئینات طبقه سوم اضافه یا مرمت شده‌است.

 

استادکاران و معماران بنا

کتیبه یا سند مستندی مبنی بر عنوان نام معمار بنا در دست نیست ولی به احتمال زیاد معمار بنا یکی از استادان و معماران مهندس معروفی چون استاد علی اکبر اصفهانی یا استاد محمدرضا ابن استاد حسین بنای اصفهانی دو معمار مشهور مساجد جامع عباسی و مسجد شیخ لطف الله بوده‌است.

 

دلیل نامگذاری

قاپو یا قاپی در زبان ترکی به معنی در، درگاه و ورودی است و عالی به معنی باشکوه، بزرگ و با ارزش می‌باشد. گفته می‌شود که در اصلی بنا را شاه عباس از نجف و مقبره علی بن ابی طالب به این مکان انتقال داده‌است. کتیبه بالای سردر ورودی با عنوان انا مدینه العلم و علی بابها و استقرار ۱۱۰ توپ جنگی در مقابل کاخ به حساب ابجد نام علی را عنوان می‌نماید (ع=۸۰، ل=۲۰، ی=۱۰).

441201_389

تزئینات داخلی و خارجی بنا

تزئینات خارجی بوسیله آجر که در لچکها (قسمتهای هلالی در بالای هر ورودی) بوسیله کاشی هفت رنگ و تزئینات و خطوط اسلیمی می‌باشد و تزئینات داخلی بوسیله نقوش زیبای گل و بته و شکارگاه و حیوانت و پرندگان بر روی گچ (لایه چینی و کشته بری) و یا مینیاتورهای تصویری ایرانی (به سبک نقاشی‌های رضا عباسی) و خارجی (بوسیله نقاشان اروپایی که در زمان شاه سلیمان در دربار صفوی حضور داشتند به سبک نقاشی اروپایی به سبک توسط نقاشان معروفی مانند آنژل ولوکار) می‌باشد.

 

مراحل پنجگانه ساخت بنا

 

مرحله اول : ساخت بنا تنها به عنوان ورودی سایر بناها و مجموعه کاخهای سلطنتی می‌باشد

 

مرحله دوم : در این مرحله لزوم گسترش بنا و اضافه نمودن طبقات فوقانی بدلیل گسترش پایتخت و افزایش جمعیت شهری و با اهمیت جلوه دادن مقر حکومتی احساس گردید. بدین منظور طبقات سوم و چهارم و نیم طبقه پنجم اضافه گردیدند.

 

مرحله سوم : تکمیل ساختمان برجی شکل کاخ با اضافه نمودن آخرین طبقه (معروف به سالن موسیقی).

 

مرحله چهارم : درمرحله بعدی بااضافه نمودن یک ایوان به سمت میدان نقش جهان (میدان امام خمینی) جهت افزایش طول کاخ

 

مرحله پنجم : اضافه نمودن ۱۸ ستون به ایوان با فضا ایجاد شده مرحله قبل بعلاوه ایجاد پله‌های شاهی و ساخت و تکمیل سیستم آبرسانی بنا جهت انتقال آب به طبقات به خصوص حوض مسی ایوان

 

Mohammad_reza_20_R_1951

بیست ریالی – پشت اسکناس عنوان: عالی قاپو کاخ شاه عباس کبیر در اصفهان

 

 

پله‌های کاخ

این کاخ در حال حاضر دارای سه دستگاه پله، شامل دو دستگاه پله مارپیچ بصورت قرینه در قسمت غربی ساختمان و یک دستگاه پله بصورت پلکانی (بصورت چند پله و اتاقهای بین راه به شکل زیگزاگی) معروف به پله‌های شاهی که به منظور تشریفات ساخته شده‌است. با ۹۴ پله به طبقه آخر منتهی می شود. بازدید کننده برای رفع خستگی نیز می تواند در هر طبقه از آن خارج شده و در بالکن های موجود درغرب هر طبقه کاخ توقف نموده و مجدداً بالا رود.

 

200px-Aali_Qapu_4

طبقات ششگانه بنای عالی قاپو

بنای عالی قاپو با ارتفاعی حدود ۴۸ متر تا کف بازار بلندترین کاخ چند طبقه تا چند دهه اخیر در شهر اصفهان بوده‌است. بدلیل اضافات و الحاقات معماری در هر سو نمایی متفاوت دارد به طوری که از جلو بنا از میدان نقش جهان ۲ طبقه از پشت ساختمان ۵ طبقه، از طرفین بنا ۳ طبقه و با احتساب طبقه همکف بعنوان اولین طبقه، در کل ۶ طبقه می‌باشد.

 

آستانه ورودی

کاخ عالی‌قاپو دارای آستانه‌ای است از جنس مرمر که در تکریم و اجلال پادشاه سهم عمده‌ای دارد و عابرینی که می‌خواهند بدون شرف‌یابی به خدمت شاه برسند در آنجا به زمین می‌افتند و آستانه را می‌بوسند بنابرین همه سعی می‌کنند کفششان به آستانه نخورد وگرنه نگهبان آنان کتک جانانه‌ای می‌زند.

 

441203_409

درب های  ورودی

این کاخ دارای پنج در ورودی بوده است که مهمترین آنها به نام عالی‌قاپو، مشرف به میدان امام است و سایر درها عبارت بودند از: در چهار حوض در قسمت شمال، در شاهی مشرف به دروازه شهر (معروف به دروازه دولت) در مغرب، در حرمسرا و در جبه‌خانه که موسوم به در مطبخ بوده است.

 

 

شاردن در مورد عالی‌قاپو می‌نویسد: «این کاخ، بزرگترین کاخی است که می‌توان در پایتختی مشاهده کرد. این کاخ به خاطر درب بزرگ رو به میدان آن، به عالی‌قاپو مشهور بوده و مردم احترام خاصی برای آن قایل بوده‌اند. اعتقاد و باورهای مردم بر این بوده که درب مزبور از نجف اشرف و از مقبره حضرت علی بن ابی‌طالب (ع) به اینجا آورده شده، و به همین جهت، به نام عالی‌قاپو (باب عالی) نیز نامیده شده‌است»  . در زمان شاه عباس اول، ایرانیان این درب را مقدس می‌دانستند و هرکس که پای خود را روی آن می‌گذاشت، مجازات می‌شد. کسانی که مورد لطف شاه قرار می‌گرفتند، با تشریفات خاصی مقابل درب قصر آمده و آن را می‌بوسیدند و با صدای بلند، عظمت و قدرت شاه را از خداوند مسالت می‌کردند. شخص شاه نیز به جهت احترامی که برای آن قایل بود، هیچ‌گاه از مقابل آن سواره عبور نمی‌کرد. این درب یکی از مکان‌های بست‌نشینی و تحصن بوده که متحصنین را به غیر از شخص شاه، کس دیگری نمی‌توانست از آنجا خارج کند.

 

ویژگی شگفت طبقات

از ویژگیهای کاخ عالی قاپو اینست که به هر نمای بیرونی آن بنگریم، تعداد طبقات متفاوتی را برای ساختارش به نمایش می گذارد. از نمای ضلع شرقی، دو طبقه از، نمای ضلع غربی پنج طبقه و از طریق راه پله ویژه ملاقاتهای شاهانه، هفت طبقه نشان می دهد.

 

441202_991

 

 

در سال ۱۰۵۳ هجری قمری در زمان سلطنت شاه‌عباس دوم، تالاری با ۱۸ ستون چوبی به ارتفاع ۱۰ متر به طبقه سوم کاخ عالی‌قاپو اضافه شد. ستون‌های الحاقی با آئینه پوشیده گردیده و سقف آن با صفحات بزرگ نقاشی تزئین یافت. دیوارهای تالار دارای دو پوشش تزئینی است که اولی در زمان شاه عباس دوم و دومی در زمان شاه سلطان حسین به آن الحاق شده‌است. در میان تالار، حوضی مسی با ابعاد ۵ × ۷ متر و عمق ۶۰ سانتیمتر وجود دارد. منبع نیز در ارتفاع ۵ متری حوض قرار دارد و دارای فواره‌ای است که از مرمر و مس ساخته شده‌است.

شاه و میهمانانش از تالار همین عمارت، مناظر، چوگان، چراغانی، آتش‏بازی و نمایش های میدانی را تماشا می ‏کرده اند. این‌ قصر که‌ “دولتخوانه‌ مبارکه‌ نقش‌ جهان” ، “قصر دولتخوانه” و “تالار عالی مکان” نیز نامیده میشده‌، نمونه ‌منحصر به‌ فردی‌ از معماری‌ کاخ‌های‌ عهد صفوی‌ است‌. وسعت این تالار ستون‌دار حدود ۴۸۰ مترمربع است و کف ایوان بین ستون‌ها با تیرهای چوبی، شناژبندی شده و به استحکام بنا افزوده است. از ایوان کوچکی که پشت این تالار است گنبد زیبا و ساده توحیدخانه نمایان است.

 

200px-Aali_Qapu_2

تالار موسیقی

یکی دیگراز زیباترین فضاهای موجود در این کاخ، تالار موسیقی با گچ‌بری‌هایی زیبا در طبقه ششم است. وسعت بخش مرکزی تالار موسیقی که به شکل چلیپا طراحی شده، حدود ۶۳ مترمربع است.

این فضای دلنشین دارای ظرافت هنری خاصی است و فضاهای مجوف در داخل مقرنس‌ها به اشکالی گوناگون شامل ظروف مختلف به شکل نیمرخ ، از گچ ساخته شده‌اند ، علاوه بر جنبه تزئینی، نقش اکوستیکی نیز ایفامی کند که «فرد ریچاردز» ، نقاش معروف، درباره تزئینات گچ‌بری این اتاق می‌نویسد: «… این تورفتگی‌ها مانند قطعات مختلف پازل با تناسب خاصی کنار یکدیگر قرار گرفته‌اند»

441204_249 441205_824

 

کلمات و مصرعهائى از اشعار منقوش بر دیوار عمارت عالى قاپو

کلمات و مصرعهائى از اشعار منقوش بر دیوار عمارت عالى قاپو که از تعمیرات با اضافات دوره شاه سلطان حسین حکایت می کند و هنوز قابل خواندن است بشرح زیر می باشد.

یا الله (شهنشاه دین) یا محمد (داور دین پرور ایران زمین) یا على مدد

 

کلب درگاه على فخر شهان (یا الله)       حامى دین نبى…(یا محمد)        آنکه ز آب، رحمت و خاک بهشت (یا على مدد)       دست قدرت طینت گردون سرشت (یا الله)       پایه، ایوان قدرش بى حجاب (یا محمد)          باشد آنجائیکه سر زد آفتاب (یا على مدد)، منتظم باشد از آن گردون مآب -یا الله.

 

ملت همچون آن جناب (یا محمد) – (یا على مدد) شاه دین شاه زمان سلطان حسین (یا الله) بن سلیمان این سلطان بارگاه. اشعار دین شاه زمان سلطان حسین (یا الله) بن سلیمان این سلطان بارگاه (اشعار محمد بیک فرصت راجع بساختمان ایوان عالى قاپو )بنقل از قصص الخاقانى، خطى در سال ۱۰۵۳ هجرى شاه عباس ثانى به میرزا تقى الدین محمد وزیر اعظم خود دستور داد معماران عالى قدر در عمارت عالى قاپو رو بطرف میدان نقش جهان تالارى بنا نمایند و روز پنجشنبه بیست و چهارم شهر ذى القعده سال ۱۰۵۳ بناى این تالار گذاشته شد و در عرض اندک مدتى با تمام رسید. شاعرى موسوم به محمدى بیک متخلص به (فرصت) که تو پیچى سرکارشاهى بود در تاریخ بناى تالار این اشعار را سروده است

 

اى معلا بناى عرش نظام              وى فلک کرسى فرشته مقام

سر به سر عالم از تو گلشن شد              از تو چشم زمانه روشن شد

گرچه فرزند مادر خاکى              خلف خاندان افلاکى

تا زمین از تو یک نشان دارد             سرفرازى برآسمان دارد

آسمان از بلندیت شده پست              تا تو برخاستى سپهر نشست

گر فرو ریزد آسمان بر هم              نشود خشتى از بناى تو کم

چل ستون تو چهلستون باشد              که مدامت نگاه بآن باشد

هر ستونى که از تو پاى بجاست              فلک پیر را بدست عصاست

هر ستون تو اى رفیع بناى              شده راهى بعالم بالاى

طرحش از گرد نور ریخته ‏اند              در گچ او ستاره بیخته‏اند

آسمان با مهى در افشانش              کهنه فانوسى از شبستانش

بهر دیوان آن سپهر بنا              زحل افکنده خشت بر بالا

حسن خورشید بام دیوارش              من ندانم که بوده معمارش

سقف او را چه جاى زیور بود              قبه زر بسى مکرر بود

نصب کرد آخر اوستاد هنر              مهر انور بجاى قبه زر

زده آن طارم فلک پایه              آسمان را بسر گل سایه

سقف تالار آن رفیع بنا               بر سر عرش  گشته چتر گشا

تا فلک دیده سرفرازى او              خوانده تکبیر جان درازى او

روى طاقش ز فیض یزدانى              چون کریمان گشاده پیشانى

درو دیوارش از کرشمه نگار              گل تصویر او همیشه بهار

بلبلان خمش بناله زار              میسرایند بن در و دیوار

مرع تصویرش ازر نظاره کند              گل گریبان رنگ پاره کند

نیست ممکن که هیچ دانائى              بخیال آورد چنین جائى

دم عیسى هواى منظر او              لوح تقدیر تخته در او

بت چنین است نقش خاک درش              در فردوس سینه چاک درش

دیده کى بیند از نظر سیرش              دل گرفتار زلف زنجیرش

بارها خورده آسمان بلند              بشر آستانه‏اش سوگند

که برون از تلاش گفت و شنید              کس چنین نقش بى قرینه ندید

هست در وصف او زبان مغرور              شاه بیت است در جهان مشهور

 

 

قصیده سرایی صائب تبریزی

صائب تبریزی در پایان بنای این تالار قصیده قرایی سروده و تقدیم به شاه عباس نموده که ابیاتی از آن اینچنین است:

منت ایزد را که از لطف خدای مستعان

عالم افسرده شد از باد نوروزی جوان

جوهر تیغ شجاعت، شاه عباس آنکه هست

نور عالمگیری از سیمای اقبالش عیان

چون شد از تعمیر دلها فارغ از توفیق حق

کرد تالار فلک قدری بنا در اصفهان

گرچه چندین نقش موزون داشت در هر گوشه ای

زین عمارت شد بلند آوازه “نقش جهان”

تا بود خورشیدِ تابان، شمسه ی طاق سپهر

جلوه گاه سایه ی حق باد این عالی مکان

35_Chardin_Ali_Qapu_1705 35_Chardin_Ali_Qapu_1705_v2

” طراحی  ژان شاردن سال ۱۷۲۳ “

 

 

انتهای پیام/

منبع : ویکی پدیا ، برترین ها ، مهر میهن

برچسب‌ها: , , , ,

FacebookTwitterGoogle+TelegramWhatsAppLineYahoo MessengerLinkedInPinterestTumblr

مطالب مرتبط


میدان نیوز
میدان نیوز
حوزه و روحانیت
حوزه و روحانیت
جوان انقلابی
جوان انقلابی
انقلابی شدن
انقلابی شدن
اصفهان شرق
اصفهان شرق
تبلیغات
تبلیغات
گفتمان نیوز
گفتمان نیوز
وعده صادق
وعده صادق