پنجشنبه ۰۷ بهمن ۱۴۰۰
اخبار اصفهان
سرتیتر اخبار
چاپ خبر
۰۸:۰۴ - ۱۴۰۰/۱۰/۰۴

(جلسه ۲۸)

درس خارج فقه حجت الاسلام محسن جلالی (زید عزه)/ ضمان عمل حرّ– تلف عین مستأجره

در ادامه تقریر درس خارج فقه اجاره حجت الاسلام والمسلمین محسن جلالی (زید عزه)؛ مورخ ۱۶/۸/۱۴۰۰، به نظر طلاب حوزه علمیه، اساتید و پژوهشگران می رسد.

ندای اصفهان- حجت الاسلام جواد جلوانی

(مدرسه علمیه ملاعبدالله)

در ادامه تقریر درس خارج فقه اجاره حجت الاسلام والمسلمین محسن جلالی (زید عزه)؛ مورخ 16/8/1400، به نظر طلاب حوزه علمیه، اساتید و پژوهشگران می رسد.

جهت دریافت دروس قبلی اینجا را کلیک کنید.

***

مبحث: ضمان عمل حرّ تلف عین مستأجره

(جلسه 28)

بسم الله الرحمن الرحیم

ادامه مسأله 3:

در مسئله سوم مطرح شد که اگر اجیری را گرفت تا برای او دندانش را بکشد و مدتی که ممکن بود دندان کشیدن در آن اتفاق بیفتد گذشت، و جناب اجیر (دندان‌پزشک) برای این کار آمده بود و این آقا آماده نبود و نیامد که بنشیند و دندانش را بکشد آن‌وقت می‌فرمایند که اجرت مستقر می‌شود. اجرت مستقر می‌شود در صورتی که کاری انجام نگرفته و مالی از طرف اجیر داده نشده که ما بخواهیم در مقابلش اجرت بگیریم. آقای دندان‌پزشک حرّ است و منافعش فعلیت ندارد وقتی‌که استیفا کردیم و کاری کرد آن ارزش دارد و الّا زمانی‌که کاری انجام نداده چطور اجرت شامل حالش می‌شود؟

سید دو جواب می‌دهند که یک جوابشان مورد قبول واقع ‌شده و گفتند که منافع حرّ قبل ‌از عقد مورد مال نیست اما بعد از عقد مال شده و خود آقای اجیر آمد منافع را بذل کرد و آمد که کار بکند ولی آن شخص قبول نکرد آن‌وقت تلفاتش از جیب خود مستأجر می‌رود که او را اجیر کرده و ضامنش است و باید اجرتش را بدهد؛ یعنی شما یک ساعت یک عمل دندان کشیدن را باید مزدش را بدهی چون مالک آن شده بودی و زمانی‌که مالک شده بودی، باید عوض مالکیت را را بدهی، این درست است.

 اما بعداً سید یک دلیل دیگر می‌فرمایند و آن این است که ما قبول نداریم و تسلیم نمی‌شویم که منافع حرّ فقط با استیفا مضمون واقع شود و حتماً باید ما این شخص را به کار بگیریم، این‌طور نیست، بلکه می‌گوییم منافعش با تفویت هم مورد ضمان می‌شود وقتی تفویت صدق بکند. کما اینکه کسی حرّی را حبس بکند این مقدار را بر او تفویت کرده است.

 این دلیل دوم صاحب عروه محل اشکال واقع ‌شده و اشکال این است که برای ضمان باید علی الیدّ باشد یا باید ید عدوانی باشد که این‌جا ید نیست و منافع بر ید قرار نمی گیرد یا باید اتلاف باشد و مال غیر را اتلاف بکند. حالا فرض بر این است آقای مستأجر که یک دندان‌پزشک را اجیر کرده که این ساعت به خانه ما بیا و دندان من را بکش و اجرتش هم چقدر است و دندان‌پزشک آمده ولی این آقا نمی‌آید دندانش را بکشد و یک فرد آرایشگر را اجیر کرده که موهایش را کوتاه و اصلاحش کند.

اجرتی که شما می‌خواهید بگویید ضامن است از باب تفویت می‌خواهید بگویید دلیل اول درست است که شما مالک شدی و باید عوضش را بدهی، ولی اگر بخواهیم از باب ضمان عمل حرّ به تفویت بگوییم نه به استیفا؛ آن‌وقت این‌جا بحث است که ضمان به وضع ید یا به اتلاف است و ما به تفویت نداریم. اینجا اتلافی نکردیم و مالی موجود نیست که ما اتلاف کنیم بعد اگر بگوییم مالی که مال من شده و این را من عقد کردم برای من شده است و اتلف مال الغیر نیست. این منفعت دندان کشیدن برای خودم است و برای غیر نمی‌شود و از این باب اتلف مال الغیر نمی‌تواند بگوید.

این نکته را مرحوم سید محسن طباطبایی حکیم این‌جا اشاره می‌کنند، پس دلیل دوم دلیل قانع‌کننده‌ای نیست. لذا می‌گویند حج برای حرّی که قادر به کسب راه و راحله است و الآن پول ندارد ولی توانمند است و می‌تواند برود کار بکند و درآمد کسب بکند گفتند که بر او واجب نیست. چرا؟ چون حج برای کسی واجب است که استطاعت فعلی داشته باشد نه این‌که برود تحصیل استطاعت بکند یعنی الآن مال داشته باشد و کسی که می‌تواند کار بکند این را نمی‌گویند مال دارد.

آیت الله سید محسن حکیم صاحب کتاب مستمسک عروه الوثقی

 اگر شما بگویید این آدمی که حرّ است الآن مال دارد و شما اتلاف کردید، این‌طور نیست و این اطلاق صدق نمی‌کند. تفویت ملاکش زمان نیست. بنابراین حبس حرّ را به این دلیل بخواهی بگویی که موجب ضمان منافعی است که می‌توانست کسب بکند و شما آمدید تفویت کردید، صحیح است که تفویت کردید ولی دلیل ضمان اتلاف است و ما اتلاف نکردیم و مالی موجود نبوده که اتلاف بکنیم. بنابراین صحیح همان جواب اول است که وقت مبادله کردن و اجیر شدن، منفعت دندان کشیدن ملکِ من مستأجر می‌شود و باید عوضش را بدهد.

بعداً مرحوم سید می‌فرمایند: می‌گوید بیا دندان من را بکش، دندانم درد می‌کند ولی بعد از عقد دندانش خوب شد و درد دندانش تمام شد. می‌فرمایند اجرت ثابت نمی‌ماند چون اجاره فسخ شد.

در این کلام سید هم اشکال گرفته ‌اند. اولاً از منظر مثال امروزه تا زمانی‌که دندان‌ درد می‌کند، دندان را نمی‌کشند که بگوییم تا وقتی ألم داشت و درد داشت باید می‌رفت و می‌کشید حالا که دردش ساکت شد دیگر دندان کشیدن موضوعیت ندارد. امروزه برای دندان کشیدن می‌گویند باید دردش آرام بشود و یا ورم اش بخوابد و بعد بیا و بکش.

بنابراین صرف این‌که دندان ساکت بشود دلیل نمی‌شود که ما دندان را نکشیم و دندان یا مشکل دارد یا شخصی می‌خواهد آن را بکشد، یک زمانی اصلاً دندان کشیدن برای آن است که مثلاً یک دندان را باید بکشد تا بقیه را مرتب ‌کند یا اگر برای درد بود به صرف درمان شدن فسخ نمی‌شود. این آقا رفته و گفته می‌خواهم دندانم را بکشم چون خراب است و حالا درد می‌کند و دندان‌پزشک هم می‌گوید که بیا تا بکشم و بعد آقا می‌گوید که دردش ساکت شد و دندان پزشک می گوید دردش ساکت شد اما دندانت پوسیده ‌است و دندان را باید بکشی و دوباره درد می‌گیرد، پس وجهی برای فسخ نیست و دندان‌پزشک گفته بیا دندان را بکش و حتی ممکن است غرضش این بوده که دندانش فقط گاهی درد می‌گیرد و می‌خواهد دندان را بکشد پس این‌جا هم ‌جای این تعلیقه وجود دارد.

***

مسئله 4:

خانه‌ای را اجاره کردیم یا ماشینی را اجاره کردیم و موجر اجاره داده، قبل ‌از این‌که مستأجر بیاید آن را تحویل بگیرد آن تلف شد پس اجاره باطل می‌شود، یا به محض اینکه به مستأجر تحویل دادیم تلف شد و از بین رفت نه این‌که مستأجر خراب کرد بلکه مستأجر امروز تازه به آن خانه رفته و خانه خراب شد یا وسیله‌ای خراب شد، یعنی هنوز مدت استفاده مستأجر نرسیده در این ‌صورت اجاره باطل می‌شود. چرا اجاره باطل می‌شود؟ به خاطر که «عین» قوام منفعت است و جناب مستأجر می‌خواهد از عین منفعت ببرد و عینی به او منتقل نشده ولی منفعتش منتقل ‌شده، وقتی عین موجود نیست تملیک منفعت دیگر معنا ندارد و اجاره باطل می‌شود.

حتی اگر بعد از این‌که قبض به مستأجر شد و تحویل مستأجر شد و مدتی هم در آن خانه نشست و بعداً خراب شد و عین تلف شد مثلاً حیوانی را این آقا یک ماه اجاره کرده بود که از آن استفاده بکند و هیچ افراط و تفریطی هم نکرده بود. 10-15 روز با این حیوان این طرف و آن طرف رفت و بعد حیوان مرد و بلایی مثل کرونا یا بیماری خاصی که برای انسان یا حیوان بود را گرفت و بدون این‌که مستأجر دخل داشته باشد یا افراط و تفریطی کرده باشد، حیوان مرد. تا زمانی‌که استفاده کردید که این‌جا 10-15 روز است باید اجاره را بدهی و مابقی دیگر اجاره باطل‌شده است.

پس سه حالت وجود دارد:

1- تلف شدن عین قبل ‌از قبض مستأجر باشد که اجاره باطل است.

2- حالت دوم این‌که تلف شدن عین بلافاصله بعد از قبض باشد ولی هنوز در آن خانه سکونت ندارند یا سکونت کردند و بلافاصله خراب شد در این حالت هم اجاره باطل می‌شود.

3- حالت سوم اگر بعد از قبض خانه یا حیوان باشد و بعد از چند روز یا چند ماه که اجاره کرده بود خانه یا حیوان از بین برود. مثلاً یک ماه که در خانه نشستیم خانه خراب شد و 12 ماهه اجاره کرده بودیم پس نسبت به همان یک ماه صحیح است و نسبت به بقیه باطل است. مثلاً اجرتی که برای 12 ماه داده بودی فقط شش ماهش را نشستی بعد عین تلف شد به جناب موجر نسبت‌ به شش ماه رجوع می‌کنی. چه مدتی از اجاره‌ تان تخلف کرده و دیگر نتوانستی از عین استفاده بکنی؟ برو اجرت را بگیر و اگر ندادی دیگر نمی‌خواهد پرداخت کنی.

 این برای تساوی اجزا به حسب اوقات است اما زمانی هست که شخصی جایی را 12 ماه اجاره کرده ولی آن‌جا اجاره‌اش در تابستان و ایام زیارتی گران‌تر است، در این حالت باید به نسبت حساب بکند یا در اجزاء زمان این‌گونه است.

***

مسئله 5:

فسخ در اثناء مدت به یکی از اسبابش حاصل شد، مثلاً سبب فسخ چه بود؟ شرط گذاشتند یا خیار فسخ، خیار عیب یا غبن داشت. نسبت به مامضی اجرت‌المسمی باید بدهی یعنی شما الآن فرض کنید که این خانه را اجاره کرده بودید و هر ماهی یک میلیون می‌دادی الآن می‌گویی که خانه معیوب است یا من خانه را گران گرفتم و غبن پیدا کردی و می‌گویی یک میلیون زیاد است و من باید 800 هزار تومان بدهم و شما دو ماه نشستی باید ماهی 800 هزار تومان را بدهی همچنان که در بطلان نیز همین‌طور است.

البته این نظر مشهور است نظر دیگری هم این‌جا مطرح است که ان‌شاءالله در جلسه بعدی خواهم گفت.

انتهای پیام/

برچسب‌ها: , , , ,

مطالب مرتبط

نظر شما
نام :

ایمیل :

از درج کامنت های توهین آمیز معذوریم
متن کامنت :
 


پایگاه خبری رهیافته
پایگاه خبری رهیافته
اصفهان شرق
اصفهان شرق
تبلیغات در مردمی ترین سایت استان اصفهان؛ 09132706715
تبلیغات در مردمی ترین سایت استان اصفهان؛ 09132706715
به توان تشکیلات! (کتاب تقدیرشده منتقدین) 09132706715
به توان تشکیلات! (کتاب تقدیرشده منتقدین) 09132706715