پنجشنبه ۰۷ بهمن ۱۴۰۰
اخبار اصفهان
سرتیتر اخبار
چاپ خبر
۰۵:۵۵ - ۱۴۰۰/۰۹/۱۵

درس خارج اصول حجت الاسلام والمسلمین محسن جلالی (زید عزه)؛

نظر محقق اصفهانی و آیت الله بروجردی در مورد موضوع علم اصول

در ادامه تقریر درس خارج اصول حجت الاسلام والمسلمین محسن جلالی (زید عزه)؛ مورخ ۲۸/۶/۱۴۰۰ که به طور اختصاصی توسط ندای اصفهان پیاده سازی شده است، به نظر طلاب، اساتید و علاقه مندان می رسد.

 ندای اصفهان- حجت الاسلام جواد جلوانی

(مدرسه علمیه ملاعبدالله)

در ادامه تقریر درس خارج اصول حجت الاسلام والمسلمین محسن جلالی (زید عزه)؛ مورخ 28/6/1400 که به طور اختصاصی توسط ما پیاده سازی شده است، به نظر طلاب، اساتید و علاقه مندان می رسد.

جهت دریافت دروس قبلی اینجا را کلیک کنید.

***

مبحث: نظر محقق اصفهانی و آیت الله بروجردی در مورد موضوع علم اصول

(جلسه نهم)

بسم‌الله‌الرّحمن‌الرّحیم

بحث در موضوع علم اصول بود و این‌که مشهور قائل بودند که موضوع علم اصول ادله اربعه است، بعد این اشکال وارد می‌شد که اگر ادله اربعه باشد، مباحث حجیت خبر واحد و تعادل و تراجیح از عوارض سنت نیست، از عوارض قول و فعل و تقریر معصوم نیست بلکه از عوارض خبر زراره است که آیا خبر زراره حجت است یا نه؟

مرحوم شیخ اعظم انصاری توجیه فرموده بودند که بحث از حجیت خبر مربوط به ثبوت و سنت می‌شود.

 صاحب کفایه فرمود اگر ثبوت واقعی و کان تامه را بگویید جزء مبادی می‌شود، اگر ثبوت تعبدی را بگویید ثبوت تعبدی از مسائل و عوارض است ولی از عوارض سنت نیست بلکه از عوارض خبر می‌شود. منجزیت یعنی وجوب عمل بر طبق خبر؛ این از عوارض خبر است. یا اثبات حکم طبق خبر که مبنای مشهور در حجیت اثبات حکم یا انشای حکم مماثل با خبر این از عوارض خبر می‌شود نه از عوارض قول، فعل و تقریر معصوم.

مرحوم اصفهانی یک بیانی دارند که کلام شیخ را توجیه کنند و ثبوت تعبدی از عوارض سنت بشود، از عوارض قول و فعل و تقریر معصوم بشود. بیان ایشان این است که حجیت بر نظر مشهور درست است به معنای انشای حکم بر طبق خبر است و این از عوارض خبر می شود و اگر شما موضوعتان سنت است این از عوارض سنت نمی‌شود و از عوارض حاکی از سنت می‌شود. اما این انشای حکم بر طبق خبر چرا انجام می‌شود؟ به چه عنایتی شارع این حجیت را به خبر می‌دهد؟

به عنایت این است که خبر وجود تنزیلی سنت است، چون خبر وجود تنزیلی است پس انشاء حکم طبق خبر انجام می‌شود، پس با سنت ارتباط پیدا می‌کند. بحث این می‌شود که ما در حجیت خبر می‌خواهیم ببینیم آیا وجود تنزیلی برای سنت اثبات می‌شود؟ آیا خبر حجت می‌شود؟ یعنی این یک وجود تنزیلی (تنزیلی یعنی تعبدی)، یک وجود تعبدی برای سنت می‌شود؟ وقتی ثبوتُ السنۀ تعبداً می‌گوییم، این‌جا حکم شارع طبق خبر تعبدی نیست و آن انشا تحقیقی است. چه چیزی این‌جا تعبدی است؟ آن وجود تنزیلی و تعبدی دادن به سنت است. این‌جا برای سنت تعبداً می‌گوییم این خبر همان قول معصوم است که در ادله حجیت خبر داریم که «فما یعدی عنی فإنّی یعدی» آنچه آن می‌گوید قول من را می‌گوید.

بر مسلک منجزیت صاحب کفایه خبر را که شما منجزیت به آن بدهی ملازم با این است که سنت هم متنجز بشود، پس این از عوارض سنت هم می‌شود. آیا سنت تنجز با خبر پیدا می‌کند؟ در واقع این‌جا همان وجود تنزیلی را می‌توانیم بگوییم که آیا این خبر وجوب تنزیلی برای آن سنت می‌شود؟ این بیان مرحوم اصفهانی است.

بر این بیان در تحقیق الاصول اشکال گرفته‌اند که این عناوین مسائل علم اصول یا هر علمی را از ظواهرش خارج کردن است. این مسئله بحث می‌شود که آیا خبر واحد حجت است یا نه؟ شما آن را برمی‌گردانید به این‌که آیا سنت وجود تنزیلی پیدا می‌کند؟ ما اگر بخواهیم قضایا را که در علم بحث می‌شود، به یک مسائل دیگر برگردانیم آن‌وقت گاهی مسئله مان از آن علم خارج می‌شود، مثل این‌که ما در بحث وجوب در مقدمه واجب بحث می‌کنیم، آیا ملازمه بین وجوب ذی‌المقدمه با وجوب مقدمه هست؟  اگر شما بحث را برگردانید به این‌که آیا مقدمه واجب، واجب هست؟ این سؤال بحث فقهی می‌شود چون بحث از احکام وجوب و… احکام فقهی است. اگر این‌طوری مسئله را ارجاع بدهی دیگر مسئله‌ از علم اصول خارج می‌شود. این اشکال تحقیق الاصول تقریرات درس آیت‌الله وحید خراسانی که بر مرحوم اصفهانی وارد شده است.

می‌شود این جواب را داد که مرحوم اصفهانی [آیت الله محمدحسین غروی اصفهانی، مشهور به کمپانی] مسئله را عوض نکرده بلکه خود ایشان در کلامشان در کتاب «نهایة الدرایة فی شرح الکفایة» دارند که حاصل بحث این است و روح بحث از حجیت خبر این است که ما می‌خواهیم برای سنت یک وجود تعبدی درست کنیم. وقتی می‌خواهیم حجیت به خبر بدهیم یعنی می‌خواهیم کلام معصوم (ع) را با روایت زراره ثابت کنیم. مسئله را ما عوض نکردیم و ارجاع ندادیم.

بنابراین بیان مرحوم اصفهانی می‌تواند همچنان که شیخ فرمودند که بحث از حجیت خبر در مباحث اصول باشد، وقتی ما بحثمان از ادله اربعه است حجیت خبر هم مرتبط با سنت و مرتبه‌ای از سنت است، وجود تعبدیِ سنت است. سنت با خبر ثابت می‌شود این از عوارض سنت است.

اما باز اشکالی که باقی می‌ماند این است که مسائلی مثل شهرت، استلزامات عقلی و… اگر موضوع را ما ادله اربعه بگیریم این از مسائل اصول خارج می‌شود، بنابراین توجیهی که مرحوم اصفهانی دارند فقط برای این است که حجیت خبر را بتوانیم جزء مباحث نگه داریم ولی خود ایشان قائل هستند که مباحث دیگر خارج می‌شود.

نظر مرحوم اصفهانی در موضوع علم اصول این است که می‌فرمایند علم اصول یک موضوع معین ندارد و موضوعات مختلف است؛ آنچه این‌ها را جمع می‌کنند داخل در غرض است. علم اصول یک غرض مهم دارد و غرض مهمش اقامه حجت بر حکم شرعی است. هر آنچه دخیل در این غرض باشد آن موضوع می‌شود و یک جامع عرضی هست نه یک جامع ذاتی. یک جامع عرضی تحت عنوان دخیل در غرض درست می‌کنیم. غرض اقامه حجت بر حکم شرعی است، این موضوع واحدی ندارد هر آنچه که دخیل در غرض باشد.

 آیت‌الله بروجردی نظیر به‌همین بیان را برای موضوع علم اصول دارند. ایشان فرمودند و در تقریرات درس اصولشان هست. تقریرات درس اصول آیت الله بروجردی یک جلد است. فرمودند موضوع علم اصول الحجۀ فی الفقه است. مرحوم اصفهانی فرمود هر چه که غرض با اقامه حجت با حکم شرعی باشد. ایشان فرمودند موضوع علم اصول حجت در فقه است، ادله مشترکه برای حکم شرعی است که تعبیر بعضی از نظر مرحوم بروجردی است. آیا خبر حجت است؟ می‌خواهیم راجع‌به این بحث بکنیم. آیا شهرت حجت هست؟ نه شهرت نیست. این‌ها را می‌خواهیم بحث کنیم.

بر نظر آیت‌الله بروجردی این اشکال است که مباحث الفاظ بحث از ظهورات می‌کند و بحث نمی کند که این حجت است یا نه؟ بحث می‌کند که ظاهر امر چیست؟ ظاهر نهی چیست؟ عام، خاص، مطلق، مقید، مشتق، صحیح و… این‌ها باید از مباحث اصول خارج بشود چون این‌ها حول حجت و تعینات حجت نیست چون ایشان می‌فرمایند بحث ما از اصول در تعینات حجت در فقه است پس این‌ها خارج می‌شود.

بر نظر مرحوم اصفهانی این اشکال وارد است که اگر هر چیزی که در غرض شما برای اقامه‌ی حجت بر حکم شرعی دخیل است آنگاه باید مباحث علم‌ رجال را هم داخل کنید و در موضوعات علم اصول از مباحث رجال هم باید باشد چون این‌ها دخیل در غرض و اقامه حجت بر حکم شرعی است. شما تا بحث رجالی نکنی حجت تمام نمی‌شود باید خبر ثقه را پیدا کنی. ممکن است گفته بشود که آنچه بلاواسطه دخیل در حجت باشد، شما این‌جا باواسطه بحث رجالی و توثیق رجال را می‌خواهی دخیل در خبر باشد اما آنچه بلاواسطه باشد مثلاً بگوییم خبر حجت است، اگر یک خبر را پیدا کردیم بلاواسطه دیگر در حکم شرعی حجت است.

اگر شما بگویید ما با قید بلاواسطه مباحث رجال را خارج می‌کنیم و از موضوع نیست، آنگاه این اشکال می‌شود که یک سری مسائل علم اصول و مباحث ظهورات الفاظ هم خارج می‌شود. چون امر ظاهر در وجوب است، نهی ظاهر در حرمت است، این چیزهایی که ظهورات را برای ما روشن می‌کند و صغریات است این‌ها خودشان مستقیماً دخل در اقامه حجت ندارند، این‌ها به واسطه حجیت ظواهر دخیل می‌شوند و حجت می‌شوند و اقامه حجت بر حکم شرعی می‌شوند. پس اگر شما بگویید بلاواسطه هر چه که حجت بر حکم شرعی است رجال داخل می شود، اگر مع‌الواسطه بگویید یک سری مباحث اصول و الفاظتان خارج می‌شود.

این توجیه مرحوم اصفهانی توجیه خوبی است اما آن نظرشان در موضوع علم اصول مثل نظر مرحوم آیت‌الله بروجردی محل تأمل واقع می‌شود.

انتهای پیام/

برچسب‌ها: , , , ,

مطالب مرتبط

نظر شما
نام :

ایمیل :

از درج کامنت های توهین آمیز معذوریم
متن کامنت :
 


پایگاه خبری رهیافته
پایگاه خبری رهیافته
اصفهان شرق
اصفهان شرق
تبلیغات در مردمی ترین سایت استان اصفهان؛ 09132706715
تبلیغات در مردمی ترین سایت استان اصفهان؛ 09132706715
به توان تشکیلات! (کتاب تقدیرشده منتقدین) 09132706715
به توان تشکیلات! (کتاب تقدیرشده منتقدین) 09132706715