سه شنبه ۰۴ آبان ۱۴۰۰
اخبار اصفهان
سرتیتر اخبار
سرویس: اجتماعی
چاپ خبر
۰۹:۳۸ - ۱۴۰۰/۰۵/۳۱

دیدگاهی تطبیقی به گیاه خواری از منظر عقل و دین

گیاهخواری شیوه ای نوین در تغذیه است که دلایل عدیده ای برای آن ذکر شده که سلامت محیط زیست و مسئولیت در برابر حیوانات یکی از باسابقه ترین این دلایل است. گیاهخواری اقسام بسیاری دارد که در این مقاله با آن آشنا می شویم و به نقد و نظر می پردازیم

ندای اصفهان- یاسین میرشکار

(مدرسه علمیه حضرت ولی عصر (علیه السلام) اصفهان)

جهت دانلود فایل کامل مقاله به صورت PDF اینجا را کلیک کنید.

تغذیه امری مهم در زندگانی انسان است؛ نوع و شیوه تغذیه ای که فردی برای خودش بر می گزیند تنها اثراتش محصور در خود فرد نمی شود بلکه تأثیرات بسیاری بر محیط زیست و حیات دیگر انسان ها در این کره خاکی می گذارد. حتی می توان با جرأت گفت مزیّت های یک تغذیه سالم تنها جسم را در بر نمی گیرد همانطورکه در برخی موارد یک رژیم نادرست و خلاف طبیعت انسان آسیب هایی را به وجود می آورد که جبران آن تلاش های مستمری را می طلبد پس دانستن نوع و شیوه تغذیه فرای آداب آن امری است که در صورت بی توجهی به آن احتمال خسران در ابدیت انسان وجود دارد هرچند این ضرر و خسران به شکل مستقیم از نوع تغذیه ساطع نشود.

گیاه خواری شیوه ای نوین در تغذیه است که دلایل عدیده ای برای آن ذکر شده که سلامت محیط زیست و مسئولیت در برابر حیوانات یکی از باسابقه ترین این دلایل است. گیاه خواری بالعکسِ تصور عموم مقوله ای تک قسمی نیست بلکه اقسام بسیاری دارد که هر کدام طیفی مستقل را در برمی گیرد، به طور مثال دسته ای از گیاه خواران به طور کلی از محصولات حیوانی حتی در پوشش رویگردان هستند و در مقابل آن ها برخی گیاه خواران در هرم غذایی خود محصولات فرآورده شده از حیوانات را مصرف می کنند همچون شیر و عسل هر چند باز هم مانند دسته قبلی از خوردن گوشت حیوان صرف نظر می کنند.

دین اسلام نسبت به دیگران ادیان برای تغذیه بشر بسیار بیشتر اهمیت قائل شده و حتی تغذیه درست را کلیدی برای باز کردن درهای بسته قلب معرفی می کند، با این حال اسلام از گیاه خواری به صورت خاص حرفی به میان نیاورده است بلکه قواعد کلی را بیان کرده که انسان را به تطبیق بین گیاه خواری و اسلام رهنمون می کند. در آخر اسلام گیاه خواری مطلق را تأیید نکرد و ترکیبی از  هردو را رژیمی برای رشد و کمال آدمی معرفی می کند.

1. مقدمه

گیاه خواری واژه ای که احتمالا برای بشر مدرن امروزی کمی غریب باشد بشری که قدمتی تقریبا [1]7000 ساله دارد که در طی این مدت سرگذشتی پر فراز و نشیب داشته است بشری که دوران بدوی خود را با خام خواری حیوانات شروع کرده است و در دوره هایی تاریک حتی به هم عنصر خود هم رحم نکرده و آنان را منبعی برای حیات خود انتخاب کرده است آری به این بشر باید حق داد این واژه کمی برایش عجیب تر از روزمرگی هایش باشد.

واژه گیاه خواری یا اینچنین واژه هایی زمانی در نظر انسان خودنمایی می کند که شاید آینده نسل او در این کره خاکی در گرو ترتیب اثر دادن و عملی کردن چنین واژه هایی باشد، زیست شناسان اخیراً در تحقیق پی برده اند مهم ترین امری که حیات انسان را در این گیتی تهدید می کند پرورش بی رویه برخی منابع غذایی است که همین منابع سبب اتلاف بسیاری از سوخت های حیاتی کره زمین می شوند همچون درختان که منشأ تولید اکسیژن هستند و برای پرورش صنعت دام هزاران درخت سالیانه معدوم می شوند بدون اینکه جایگزینی برای آنها  در نظر گرفته شود.

با کمی تأمل و مطالعه می توان دریافت شیوه ی بشر برای ادامه حیات زیباتر باید دستخوش تغییراتی شود که مهم ترین این تغییرات باید در نوع تغذیه رخ دهد چرا که این تغییر اگر امروزه به صورت اختیاری انجام نشود و به تعویق بیفتد روزی منابع موجود، بشر را ملزم به این چنین تغییری میکند حال شریعتمداران مسلمان که داعیه ی کمال اسلام و شمولیت آن برای تمام جوانح زندگی را دارند باید روشنگری مناسبی نسبت به موضع اسلام در قبال گیاه خواری و تغییر سبک تغذیه انجام دهند زیرا برخورد سهل انگارانه با این موضوع و عدم تحقیق و پژوهش در رابطه با نظر اسلام شاید در حال حاضر عواقبی را در پی نداشته باشد ولی در آینده ای نزدیک سبب فرود امدن گدازه هایی جوشان از شبهات بر پیکر نازنین اسلام می شود.

پس به یقین باید روشن شود آیا اسلام با توجه به سرعت زیاد رشد ساکنین زمین تغییر سبک زندگی را تجویز می کند؟ آن هم در موضوع تغذیه که اثر مستقیم در روح انسان دارد یا این تغییر را به زمانی غیر قابل پیشبینی تعلیق می کند آیا در ادبیات دینی و گذاره های شرعی سخنی از گیاه خواری به میان آمده است و اگر حرفی زده شده به همین سبک و سیاق امروزی است یا شکل دیگری دارد در این نوشته همت بر این گمارده شده تا گیاه خواری به صورت کلی تجزیه و تحلیل شود، به پرسش هایی از این دست پاسخ داده شود و در انتها تطبیقی کلی میان گیاه خواری و اسلام شکل بگیرد.

2. تعریف گیاه خواری

قبل از هر موضع گیری و افاده نظری باید دانست گیاه خواری چه معنایی را شامل می شود و اگر اقسامی دارد هر قسم چه مواردی را در بر می گیرد چرا که قضاوت عجولانه و بستن تیغ تیز انتقاد بر این مکتب تغذیه ای نوظهور دور شدن از نتیجه گیری صحیح را مهیا می سازد. اکنون به تعریف گیاه خواری و اقسام آن می پردازیم.

گیاه خواری یا سبزی خواری دارای دو معنای اصطلاحی و لغوی است؛ گیاه خواری از جهت لغت یعنی هر آن کسی که خوراک و پوشش خود را از محصولات حیوانی مصون نگه می دارد که این عمل از اعتقاد به صدمه نزدن به حیوانات نشأت گرفته است و فرقی نمی کند این محصولات به واسطه نابودی حیوان به دست آمده باشد یا غارت شدن داشته های آن حیوان. گیاه خواری اصطلاحی به اقسام مختلفی تقسیم میشود که در برخی موارد کمی عام تر از گیاه خواری لغوی است به طور کلی می توان گفت گیاه خواری اصطلاحی یعنی احترام قائل شدن برای حیوانات تفاوت نمی کند شخص به صورت کلی از محصولات حیوانی پرهیز کند یا تنها مقداری از سبد غذایی خود را از گوشت حیوانات پاک کند.

3. اقسام گیاه خواری [2]

3ـ1- گیاه خواری مطلق[3]

این قسم تنها یک روش تغذیه ای نیست بلکه فراتر از آن یک سبک زندگی است و هدف آن حذف هر نوع محصول حیوانی است چه در غذا و چه در مواد مصرفی دلایل گرایش به وگانیسم غالبا مسائل اخلاقی است که مفصل به آن در ادامه پرداخته می شود بسیاری از افراد با پرورش صنعتی حیوانات و آزمایشات روی حیوانات مخالف هستند. از مهم ترین محصولاتی که گیاه خواران مطلق یا وگان ها از آن ها خودداری می کنند می توان به انواع گوشت (گوشت قرمز، مرغ، آبزیان، ماکیان،….) لبنیات، تخم مرغ، عسل، ابریشم، چرم، خز و نیز محصولاتی که در آن ها از فرآورده های حیوانی استفاده شده است مانند ژله اشاره کرد. (زرین آذر، 1385: 29)

 3ـ2- خام گیاه خواری[4]  

در این روش گوشت، لبنیات و فراورده های آن و تخم مرغ به هیچ نوع و صورتی استفاده نمی شود. خام گیاه خواران علاوه بر این موارد از مواد محرکه هر چند گیاهی استفاده نمی کنند مانند قهوه، چای، نوشیدنی های الکلی و سیگار. غذای مصرفی این افراد شامل انواع میوه و سبزیجات، آجیل و خشکبار مانند مغز گردو، پسته، فندق، بادام و کنجد و انواع جوانه ها و غیره است که به صورت خام و طبیعی مصرف می کنند. (زرین آذر، 1385: 32)

3ـ3- فرا گیاه خواری[5]

این دسته از گیاه خواران بر این باورند که حیات گیاهان همان اندازه محترم است که حیات حیوانات قابل ارزش و احترام است بر همین اساس آن ها علاوه بر اینکه محصولات حیوانی را تحریم می کنند، آن دسته از مواد غذایی گیاهی که باعث آسیب دیدگی گیاهان یا سبب از بین رفتن گیاه به صورت کلی می شود را هم خلاف اخلاق مداری می دانند و از آن محصولات استفاده نمی کنند. فراگیاه خوران برخلاف خام گیاه خواران از غذاهای پخته بهره می برند. (همان:32)

3ـ4- گیاه خواری حاوی شیر و تخم مرغ[6]

گیاه خوارانی که انواع گوشت را مصرف نمی کنند ولی در هرم غذایی آن ها شیر و تخم مرغ قرار دارد. البته خود این قسم به دو دسته تقسیم میشود؛ گیاه خوارانی که فقط از شیر استفاده می کنند و گیاه خوارانی که فقط از تخم مرغ استفاده می کنند. (همان:33)

3ـ5- گیاه خوار اقتصادی:

کسانی که به دلیل اجبار اقتصادی به شکل زندگی ساده روی می آورند. (اردکانی،1397: 53)

3ـ6- نیمه گیاه خوار[7]

گیاه خوارانی که گاهی به مقدار کمی گوشت مصرف می کنند این دسته به سه قسمت مجزا تقسیم می شوند:

3ـ6ـ1ـ نیمه گیاه خوار دریایی:

گیاه خواری که گوشت دریایی مانند ماهی و صدف دریایی را استفاده می کند ولی گوشت دیگر حیوانات و فرآورده های دیگر حیوانات را مصرف نمی کند.

3ـ6ـ2ـ نیمه گیاه خوار پرندگان اهلی:

گیاه خواری که گوشت مرغ و سایر طیور اهلی را مصرف می کند.

3ـ6ـ3ـ نیمه گیاه خوار غیر پستاندارخوار:

گیاه خواری که به دلایل زیست محیطی گوشت مرغ و ماهی مصرف می کند اما به هیچ وجه گوشت قرمز نمی خورد. (همان: 54)

به یقین گیاه خواران محصور در همین موارد که ذکر شده نمی شود بلکه دارای اقسامی متنوع تر نیز می باشند ولی در اینجا برای طولانی نشدن و عدم انحراف از سیر اصلی مقاله به توضیح همین مقدار از اقسام گیاه خواری بسنده می کنیم.

4. پیشینه گیاهخواری

تمامی شواهد تاریخی موجود در طبیعت به گیاه‌خوار بودن ساختمان بدن انسان از آغاز پیدایش او دلالت دارند. طبق شواهد، طی میلیونها سال که از دوران آفرینش اولین موجود پستاندار گیاه‌خوار می‌گذرد فقط دوران کوتاهی است که او از طبیعت خود دور افتاده و از خوردن خوراکی که بدنش برای آن ساخته شده سر پیچی نموده‌است. تاریخ گیاهخواری در واقع به تاریخ پیدایش بشر بر روی زمین بر می‌گردد. از شواهد تاریخی گذشته معلوم شده‌ است که انسان‌های اولیه همانند حیوانات تنها خوراکشان میوه درختان بوده‌است. برخی دانشمندان عنوان کرده‌اند که انسان‌ها بواسطه پیش آمدهای گوناگونی مانند زمین لرزه ناگزیر به کوچ به نواحی مختلف شده که بعضاً در آنها میوه کمیاب بوده و بنابراین انسان‌ها ناچار به استفاده از گوشت حیوانات شدند.

پروفسور (هئر) آلمانی دربارهِ خوراک انسان‌های اولیه عنوان کرده‌است که بشر اولیه تنها از میوه‌های جنگلی تغذیه می‌کرده‌اند. طبق شواهد تاریخی مصریان باستان حیوانات را مقدس می‌دانستند و بنابراین از خوردن گوشت آنها خودداری می‌کردند. هندوهای برهمایی یا بودایی نیز گوشت حیوانات را استعمال نمی‌کردند و دلیل این بود که اینکار به کل در مذهب آنها قدغن بوده‌است. در دین اوستا کشاورزی کار مقدسی به شمار می‌آمده و کشتن حیوانات کاری اهریمنی در نظر گرفته می‌شده‌است. پیروان این مذهب در گذشته حیوانات را محترم شمرده و هرگز از گوشت آنها تغذیه نمی‌کردند.درروایات پارسیان آمده‌است که زردشت با شیر و گیاه تغذیه می‌کرده‌است. مزدک و مانی نیز که پس از زردشت آمدند خوردن گوشت حیوانات را غدغن کردند. (راد پویا، 1376:137)

در میان فیلسوفان یونان و روم باستان اعتقاد به گیاهخواری قوی تر بود. اولین چهره برجسته در میان آنان که به گیاهخواری معتقد بود فیثاغورث است که در انتهای قرن ششم قبل از میلاد می‌زیست. رژیم غذایی فیثاغورثی شامل اجتناب از خوردن گوشت حیوانات سلاخی شده بود. اخلاق فیثاغورثی کم‌کم به صورت یک آئین فلسفی درآمد که به برپا کردن قانونی جهان شمول و مطلق گرایش داشت که از جمله با حکم به عدم کشتن مخلوقات زنده برای اجتناب از خونریزی بی رحمانه به خصوص قربانی کردن حیوانات و تغذیه از گوشت همراه بود.

فیثاغورثیان با توجه به این گرایش، به وجود یکسان روح در انسان و حیوان قائل بودند و لذا کشتن حیوانات را منع می‌کردند. البته آنها رژیم غذایی گیاهی را سالمتر هم می‌دانستند. افلاطون هم در نوشته‌هایش نظرات تقریباً مشابهی را با فیثاغورثیان ابراز می‌کند. پیروان فیثاغورث از انجیر و سبزیها و میوه‌ها تغذیه می‌کردند. خود فیثاغورث که به سن صدسالگی مرد در باب گوشتخواری کفته‌است: «خودتان را به خوراک چرکینی همچون گوشت آلوده نکنید»

پزشک نامدار بوعلی سینا نیز از جمله طرفداران گیاهخواری بوده‌است. در دوران رنسانس در اروپا خوردن گوشت با هاله‌ای از ثروت و قدرت احاطه شد و تنها راهبان مسیحی با امید تقرب به خدا از خوردن آن پرهیز می‌کردند. در انگلستان از قرن هفدهم، زمانی که عقاید رادیکال در زمینه‌های مختلف رواج یافت، اعتقاد به گیاهخواری به تدریج شروع به رشد کرد. فرقه‌های مذهبی با اعتقاد به پرهیز از خوردن غذاهای حیوانی شروع به ظهور کردند و اعتراض‌های اخلاقی بر مبنای بیزاری از بهره‌کشی از حیوانات آغاز شد.

5. دلایل گیاه خواری

برای معتقد شدن و اقناع مخالفان گیاه خواری دلایل عدیده ای بیان شده است ولی با توجه به هدف اصلی بحث یعنی تطبیق شریعت با شیوه نوین گیاه خواری دلایل را به سه دسته تقسیم می کنیم:

5ـ1- دلیل عقلی ( مبتنی بر آزمایشات و علوم تجربی است و تعبیر از دلیل تجربی هم صحیح است)

5ـ1ـ1ـ یکی از مهم ترین دلایلی که معتقدین به این مکتب تغذیه ای برای ثبوت آن ارائه می کنند از قیاس بین بدن و آناتومی حیوانات گوشت خوار و انسان شکل گرفته است وقتی با دقت و تأمل به بدن انسان نظر بیافکنیم و این مخلوق خارق العاده خداوند متعال را خارج از شکل معمول لحاظ کنیم می بینیم تفاوت های بسیار عمیقی بین بدن انسان و حیوانات گوشت خوار وجود دارد. به طور مثال اگر دستگاه گوارش را معیار اصلی این قیاس قرار دهیم طول روده انسان حدود شش متر است در حالی که حیوانات گوشت خوار چیزی حدود دو برابر انسان طول روده شان است.

حال اگر ملاک قیاس را دهان و دندان قرار دهیم باز هم متوجه این تفاوت می شویم، بلکه در این مورد انسان شباهت قابل توجهی به حیوانات گیاه خوار دارد، این چنین وجه تمایزهایی در بقیه موارد نیز یافت می شود از جمله غدد ترشح بزاق که اصلا در حیوانات گوشت خوار وجود ندارد، نبود پنجه در انسان، اسید معده گوشت خواران به نام هیدرولیک حدود 20 برابر قوی تر از اسید معده انسان است، در بدن گوشت خواران منفذهایی برای تعریق وجود ندارد. حال با وجود این همه اختلاف میان انسان و گوشت خوار جای تعجب دارد که خوراک و تغذیه بین انسان و گوشت خواران از یک جنس باشد.

5ـ1ـ2ـ امروزه جهان در برهه زمانی بسیار حساسی قرار دارد در یک فرا پژوهش[8] زیست شناسان به این نتیجه رسیده اند که بزرگترین خطری که در حالت کنونی زمین را تهدید می کند افزایش قابل ملاحظه انسان ها است در حالی که جمعیت زمین در هزاره های قبلی حدود یک بیستم جمعیت حال حاضر بوده است. با توجه به اینکه جان هر انسان با ارزش و قابل احترام است پس آنچه امروزه باید تغییر کند شیوه بهره برداری از زمین است تا برای نسل های آینده گوهر حیات باقی باشد و تراکم جمعیتی انسان ها در کره زمین و زندگی اجتماعی و گروهی سبب این میشود که عملکرد هر شخص به یقین روی دیگران تأثیر بسزایی بگذارد.

بسیاری از حیواناتی که در حال حاضر غذایی لذیذ بشمار می روند تأثیراتشان بر روی سیستم اکولوژی[9] نامشخص است و احتمال می رود که سهل انگاری افراد و اقدامات نامناسب بدون در نظر گرفتن اهمیت حیوان در طبیعت جامعه جهانی را دچار آسیب های جبران ناپذیری کند پس احساس مسئولیت و عقل سلیم حکم می کند به دفع  ضرر محتمل که ناشی از گوشت خواری است و این مهم امکان ندارد مگر با روی آوردن به گیاه خواری.

5ـ2- دلیل احساسی (مبتنی بر احساس مسئولیت نسبت به طبیعت):

گرفتن جان یا صدمه و غارت کردن هیچ گاه کار خوشایندی نبوده است ولی گویی انسان چون قوه درک برتری نسبت به حیوانات روی کره زمین دارد حق حیات و ملکیت را در انحصار خود می بیند و احترامی برای دیگر حیوانات قائل نمی شود.

البته در قضاوت و اعتقاد امروزه بشر حجم گسترده تبلیغات و تلقین به رضایتمندی حیوان از غارتش نقش بسزایی دارد در بسته بندی شیر یا عسل می بینیم که زنبورها و گاوها خوشحال و خندان از غارتشان هستند در صورتی که واقعیت خلاف تصاویر هستند و ماورای این بزم زیبا و شادانه اعمالی شرورانه قرار دارد. حیوانی که همچون ماشین با او برخورد می شود یقینا چنین برخوردی تصویر زیبا را به ارمغان نمی آورد. حیوانی که از بدو تولد بدون رعایت چرخه ای که طبیعت برای او در نظر گرفته است او را به کار می گیرند با در نظر گرفتن افراد سودجویی که به این چرخه گره خورده اند شاید در ذهن مقداری از تصویر زشت برخورد با این حیوانات نقش ببندد، تصویری که مصداق بارز عدم احترام به حقوق دیگر جانداران است.

این چرخه تنها آسیب به حیوانات دیگر وارد نمی کند، بلکه آسیب های بسیار زیادی را هم متوجه انسان می کند. به گزارش سازمان بهداشت جهانی حدود 40 درصد گازهای گلخانه ای حاصل از صنعت گوشت است؛ گیاه خواری بهترین راهی است که می توان برای مقابله با این غارت ها، کشتن ها و اعمال دردناک تجویز کرد.

5ـ3- دلیل آسمانی[10] (مبتنی بر آنچه که از ادیان آسمانی به دست آمده):

 دلایلی که در این قسمت بیان می شود به گونه ای نیست که توان اثبات گیاه خواری را به شکل یقینی و مطلق داشته باشد بلکه تنها می تواند مؤیدی برای دلایل قبلی باشد.

5ـ3ـ1ـ دین زرتشت:

در دین مزدیسنا در ماه، چهار روز (به طور تقریبی هر هفته یک روز) وجود دارد که پیروان این آیین در آن روز از شکار، کشتن و خوردن گوشت پرهیز می کنند. به این روزها نبر می گویند که در تقویم زرتشتی مشخص شده است.

5ـ3ـ2ـ دین اسلام:

در دین اسلام حکمی که باعث اجبار بر گیاه خواری باشد وجود ندارد. مسلمانان مختار هستند که گوشت خوار یا گیاه خوار باشند اما محدودیت هایی در مصرف نوع گوشت در نظر گرفته شده است و برخی از حیوانات مصرف گوشتشان حرام و ممنوع تلقی شده است همچون خوک، ولی هنگامی که در کلام پیامبر اسلام (صلی الله علیه و آله و سلم) و اهل بیت ایشان (علیهم السلام ) تتبع و جستجو می کنیم به نکات جالبی بر می خوریم از محبت، اطعام و حس مسئولیت نسبت به حیوانات تا نهی از نخوردن 40 روز گوشت خواری به صورت پیاپی.

همچنین عرفان های حقه[11] که همگام با اسلام هستند و سر منشأ آن ها دستورات و توصیه های دینی است چله های گیاه خواری و عدم استفاده از محصولات حیوانی را برای رشد روح توصیه و تجویز کرده اند. همه این موارد این مطلب را می رساند که اسلام شاید گیاه خواری صرف را تأیید نمی کند اما به یقین نیمه گیاه خواری را راهی برای کمال انسان و رشد درجات معنوی معرفی می کند.

5ـ3ـ3ـ دین یهود:

در یهودیت هم مانند اسلام افراد مخیر در انتخاب گوشت خواری یا گیاه خواری هستند ولی بسیاری از دانشمندان یهودی به عنوان مثال یوسف آلبو گیاه خواری را به عنوان یک ایده آل از نظر اخلاقی، نه فقط به دلیل نگرانی رفاه حیوانات معرفی کرده اند.

6. فواید گیاه خواری:

حال که از بحث تعریف و دلایل گیاهی خواری خارج شدیم نیم نگاهی می اندازیم به مزیت های یک فرد گیاه خوار و هچنین اثرات سوء این شیوه را بررسی می کنیم. ابتدا از فواید گیاه خواری صحبت به میان می آوریم؛ فواید این سبک تغذیه را می توان به دو دسته تقسیم کرد:

6ـ1- فواید شخصی:

6ـ1ـ1ـ بر اساس مطالعات انجام شده رژیم غذایی مبتنی بر گیاه خواری خطر سکته قلبی و مغزی را برای افرادی که بیماری های قلب و عروق دارند کاهش می دهد. حمله قلبی و سکته مغزی یکی از ا

صلی ترین علل مرگ در جهان به شمار می روند، افرادی که گیاه خوار هستند کلسترول کمتری دارند. بسته شدن رگ های قلب علت اصلی مشکلات قلبی است که در نتیجه کلسترول بالا در خون رخ میدهد. خطر این بیماری ها با خوردن غذاهایی که فاقد مواد حیوانی است کاهش می یابد.

در تحقیقی 28 داوطلب یک رژیم غذایی مبتنی بر گیاه خواری گرفتند که شامل پروتئین، کربوهیدرات و مواد نشاسته ای و چربی بود. این رژیم غذایی شامل سبزیجات، میوه، ذرت، تخمه آفتابگردان و ارزن می شد و 28 نفر داوطلب دیگر رژیم غذایی با همین میزان پروتئین، کربوهیدرات و چربی گرفتند با این فرق که در رژیم دسته دوم از محصولات حیوانی استفاده شده بود.

بعد از گذشتن مدتی مقایسه بین این دو گروه نتایج جالبی را رقم زد، گروهی که دارای رژیم غذایی گیاهی بودند توانستند میزان کلسترول خونشان به خصوص نوع بد آن یعنی ال اس ال را به میزان قبل توجهی کاهش دهند اما در مقابل تغییر محسوسی در کلسترول افرادی که رژیم غذایی غیر گیاهی داشتند حاصل نشد. پژوهشگران به شواهد زیادی اشاره می کنند که نشان می دهد این تغییرات برای پیشگیری از گرفتگی رگ های قلب بسیار مؤثر است. به صورت خلاصه گیاه خواری را می توان رژیمی برای قلب نام گذاری کرد.

6ـ1ـ2ـ یکی دیگر از مزایای گیاه خواری جذب مناسب مواد معدنی است انواع لوبیاهای خشک و سبزی های برگ سبز منابع خوب آهن هستند که فرد گیاه خوار با استفاهده آن ها می تواند بدن خود را  سرشار از این منابع معدنی کند.

6ـ1ـ3ـ  بر اساس یک مطالعه انجام شده در دانشگاه لوما لیندا نیمه گیاه خواران هفت سال و گیاه خواران مطلق (کسانی که هیچ محصول گیاهی مصرف نمی کنند) 15 سال بیشتر از افراد گوشت خوار عمر می کنند. این یافته ها با پروژه سلامت چین (بزرگترین مطالعه رژیم غذایی و سلامت تاکنون) تأیید می شود. یک مطالعه بریتانیایی که 6000 فردگیاه خوار و 5000 فرد گوشت خوار را به مدت 12 سال مورد مطالعه قرار داد دریافت که احتمال مرگ گیاه خواران با سرطان 40 درصد و با بیماری های دیگر 20 درصد کمتر می شود.

6ـ1ـ4ـ  فواید گیاه خواری تنها در جسم و تن خلاصه نمی شود بلکه گیاه خواری خلق و خوی انسان را بهبود می بخشد. با گیاه خواری اسید آرشیدونیک (نوعی اسید که در محصولات حیوانی یافت می شود) دیگر در خون بدن تزریق نمی شود. مطالعات نشان می دهد که اسید آرشیدونیک ارتباط نزدیکی با اختلال در خلق و خو دارد.

6ـ2- فواید اجتماعی:

6ـ2ـ1ـ گیاه خواری سبب کاهش گرسنگی مردم جهان می شود. شاید کمی عجیب به نظر برسد ولی در حال حاضر حدود 60 درصد غلات تولیدی در جهان صرف پرورش گوشت می شود. برای نیم کیلو گوشت، حدود 7400 گرم غذا نیاز است اما اگر این غلات مستقیماّ به مردم داده شود غذای کافی برای تمام دنیا تأمین می شود. همچنین استفاده از زمین برای پرورش حیوانات، نامناسب است. با استناد به مجله آب و خاک، به وسیله یک جریب زمین می توان حدود 5000 کیلوگرم گوجه فرنگی، 4000 کیلو گرم سیب زمینی و 3000 کیلوگرم هویج پرورش داد، در حالی که با همین مقدار زمین تنها می توان 1250 کیلوگرم گوشت تولید کرد.

6ـ2ـ2ـ تولید حدود 500 گرم گوشت گاو، به 2500 گالن آب نیاز دارد اما برای تولید همین مقدار گندم فقط به 25 گالن آب نیاز است. این نه تنها سبب تمام شدن سفره های آب زیر زمینی می شود بلکه در آلوده شدن آب نیز نقش دارد. یک مطالعه که توسط کمیته کشاورزی سنا در سال 2000 انجام شد دریافت که 40 درصد مسیرهای آبی در قاره آمریکا آلوده شده اند و دلیل اصلی آن، کشاورزی حیوانی است. آلودگی نیترات (از کود حیوانی تولید میشود) در فهرست یکی از جدی ترین مشکلات کیفیت آب در اروپا و ایالات متحده است.(رایس،1384: 104)

6ـ2ـ3ـ صرفه جویی در سوخت فسیلی را می توان یکی دیگر از فوایدِ کثیر گیاه خواری نام برد. 78 کالری سوخت فسیلی برای تولید یک کالری پروتئین گوشت گاو لازم است و 32 کالری برای یک کالری گوشت پرندگان لازم است ولی فقط یک کالری سوخت فسیلی برای یک کالری دانه سویا نیاز است. با خوردن غذاهای گیاهی به جای غذاهای حیوانی می توان کمک شایانی به حفاظت از منابع غیر قابل بازیافت انرژی کرد.

7. مضرات گیاه خواری:

با اینکه فواید و مزایای گیاه خواری بسیار زیاد هستند ولی سبب غافل شدن از برخی معایب گیاه خواری نمی شود. معایبی که هر چند مقدارشان در قیاس با مزایای گیاه خواری ناچیز به شمار می رود ولی اطلاع و دقت نظر در آن ها ما را در رسیدن به قضاوتی درست از این شیوه مدد خواهد داد. مضرات گیاه خواری اگر از خسارت به چرخه اقتصادی پرورش و تولید گوشت صرف نظر کنیم تماماّ اختصاص به شخص دارد و به طبیعت آسیبی نمی رساند

7ـ1-  اغلب غذاهای گیاهی فیبر بالایی دارند، این ماده مغذی هرچند به عملکرد گوارشی کمک می کند، قند خون را تنظیم می کند و سیری را افزایش می دهد ولی مشکل مصرف بیش از حد آن این است که باعث نفخ، گاز و تغییر عادت های روده میشود. مطابق با بنیاد بین المللی اختلالات، فیبر اضافی احتمالاً باعث ایجاد گاز و اسهال در مبتلایان به سندروم روده تحریک پذیر[12] می شود. غذای گیاهی به ویژه لوبیا، عدس، کلم، گل کلم، پیاز و بادام زمینی تولید گاز را افزایش می دهد و باعث می شود که فررد احساس ورم و سیری کند. مطمئناً یک شخص تمام علائم را تجربه نخواهد کرد.

7ـ2- کمبود ویتامینD یکی دیگر از مشکلات رایج در ارتباط رژیم غذایی گیاهی است. این ماده مغذی مثل ویتامبن ب 12 بیشتر در گوشت و ماهی یافت می شود. سالمون ها، گوشت و جگر مرغ، روغن ماهی، میگو و زرده تخم مرغ از جمله بهترین منابع این ویتامین هستند. البته برخی از غذاهای گیاهی نظیر قارچ، پنیر سویا و غلات ویتامین دی را تا حدودی تأمین می کند. این ماده مغذی نقش مهمی در جذب کلسیم ایفا می کند و بدون آن، بدن نمی تواند استخوان های محکمی بسازد.

همچنین ویتامین دی از عملکرد سیستم ایمنی، ماهیچه و عصب حمایت می کند؛ اگر به اندازه کافی ویتامین دی جذب بدن نشود ممکن است شخص دچار پوکی استخوان و دیگر اختلالات استخوانی در طولانی مدت شود در مقایسه ای که در مدتی طولانی بین گیاه خواران و غیر آنان انجام شد گیاه خواران نسبت به دیگران 30 بیشتر دچار شکستگی شدند که این نتیجه تأییدی بر عدم ویتامین دی کافی در رژیم گیاه خواری است. (رضوانی، 1390: 78)

معایب و مزایای گیاه خواری دارای نقطه نظرات و بحث های بسیار زیادی است و نمی توان آن ها را به صورت فشرده و خلاصه بیان کرد. دلیل اصلی این نظرات نو ظهور و تازه بودن این شیوه تغذیه است. برای رسیدن به نتیجه ای قطعی و یقینی در مواردی که با علوم تجربی سر کار دارند علاوه بر ابزار، گذشت زمان هم نقش کلیدی را ایفا می کند پس این بخش که تشکیل چارچوب کلی مکتب گیاه خواری را برعهده داشت در همین نقطه و با گفته ای از دکتر زرین آذر[13] به پایان می بریم و بحثی تخصصی تر را شروع می کنیم، امید است این سخنان حسن ختامی مناسب برای این بخش اساسی و مهم باشد.

سلامتی و محیط زیست، امروزه دو موضوع بسیار حائز اهمیت هستند و در گذشته هم بی اهمیت نبوده اند، منتها از آنجا که رشد و پیشرفت بشر به دلیل نامتوازن بودن، زیان های بسیار وحشتناکی بر جای گذاشته به طوری که زنگ خطر دنیا به صدا در آمده است و تقریباً روزی نیست که از رسانه ها خبری در مورد مرگ و میر زود هنگام بر اثر بیماری های مختلف یا خسارت به محیط زیست نشنویم، لذا بسیار ضروری است که هر چه زودتر برای بهبود اوضاع، راهکاری اساسی بیابیم. علاوه بر راهکارهایی مانند کنترل جمعیت و بازیافت زباله ها که به جای خود راه حل های مفیدی هستند، ما نیازمند راهکاری اساسی هستیم که به نفع تمام موجودات زنده روی کره زمین باشد و نیز از تکرار اینگونه وقایع تلخ در آینده جلوگیری شود.

با تحقیق و بررسی های فروان بعد از سال ها تلاش و مطالعات تخصصی در این زمینه به این نتیجه رسیدم که کلید ادامه حیات بشر و زندگی مسالمت آمیز با طبیعت در تغییر سبک خوراک انسان قرار دارد و این تغییر شاید ابتدا سبب مشکلاتی برای انسان شود ولی در طولانی مدت جزء منفعت و سود چیزی به ارمغان نمی آورد در این برهه و زمانه حساس انسان باید تغذیه خود را مختص به گیاه خواری کند.

8. تحلیل و بررسی گیاه خواری از منظر اسلام:

در گفته های قبلی یک نقشه کلی از گیاه خواری در ذهن ما ایجاد شد، اکنون زمان این رسیده است که قدم خود را کمی فراتر بگذاریم و سبک زندگی گیاه خواری را تخصصی تر مورد نقد و بررسی قرار دهیم. نظاره کردن شیوه گیاه خواری از پنجره اسلام کمی دشوار است  چرا که اسلام هر چند بسیار بیشتر نسبت به دیگر ادیان برای خوراک و تغذیه انسان اهمیت قائل شده ولی در رابطه با گیاه خواری به شکل خاص سخنی را به میان نیاورده است، پس به ناچار برای تحلیل و بررسی این سبک زندگی از منظر اسلام و در انتها تطبیقی کلی میان اسلام و گیاه خواری باید به قاعده های کلی که در گذاره های شرعی بیان شده است رجوع کنیم.

اما قبل از ورود به بیان و بررسی این قوانین کلی درباره تغذیه ابتدا اهمیت مبحث تغذیه در اسلام را بیان می کنیم تا بدانیم چه حد تغذیه یک فرد در قرب به طاعت خداوند تاثیرگذار است و مسئله تغذیه حساسیت بسیار زیادی دارد.

8ـ1  ارتباط مستقیم بین نوع تغذیه و پرورش روح:

با اینکه روح مقصود و گوهر اصلی انسان از نظر اسلام است ولی بدن جایگاهی است که روح در آن قرار می گیرد و وسیله ای برای کمال و رشد است و این معنایی ندارد جز اینکه برای رشد روح ابتدا باید پرورش جسم به شکل درست را یاد گرفت و اسلام تنها دینی است که به کامل ترین شکل ممکن این مهم را به انسان می آمورزد.

نیاز انسان به غذا، مهم ترین و حیاتی ترین نیاز روزمره اوست که از تولد تا مرگ وی را همراهی می کند و حتی انبیا و اولیاء الهی نیز از این قاعده مستثنی نیستند. رشـد، طـول عـمـر، تـنـدرسـتی، آرامش اعصاب و روان، خلق و خوی، توانمندی و قدرت، تکثیر نسل و تولید مثل و… همه به نوعی وامدار تغذیه سالمند. از این رو قریب به دویست و پنجاه آیه قرآنی و دهها روایت معصومین (علیهم السلام) در مورد غذا و تغذیه وارد شده است.

همچنین نام گذاری پنجمین سوره قرآن به مائده (سفره غذایی)، از صفات خـداوند رزاق و معطم بودن، سوگند خداوند به غذا [14]، درخواست مائده آسـمـانـی تـوسـط حـضـرت عیسی و درخواست غذا توسط حضرت موسی (علی نبینا و آله و علیه السلام) هر کدام مهر تاییدی بر اهمیت غذا و تغذیه می باشند. هـمـچـنین خداوند بر اهل مکه به دو چیز منت می نهد: غذا و امنیت (الذی اطعمهم من جوع و آمنهم من خوفِ) (قریش، 4). امـام رضـا (علیه السلام) فـرمـود: (فـانَّ صلاح البدن وَ قوِامَه یَکونُ بِالطَّعامِ والشَّرابِ و فَسادَهُ یَکونُ بهما)(نجفی، 1402ق:87)

8ـ2- تأثیر غذا و تغذیه بر اخلاق و رفتار:

خـداوند بین تغذیه کافران و مومنان تفاوت قائل شده است. در مورد کافران می فرماید: (والّذیـن کـفـروا یـتمتعون و یاکلُون کَما تاکُل الأنعام و النار مثوی لهم) (محمد، 12). توضیح آنکه حیوانات علف می خورند بی آنکه بدانند از کجا آمده، حلال است یا حرام؟ غصبی است یا مباح؟ کافران نیز غـذا مـی خـورنـد بـی آنکـه بـه رجـس و پـلیـدی و حلال و حرام بودن آن توجه داشته باشند. لذا فرجام مشابهی دارند. ولی مؤمنان که به تاثیر اخلاقی و معنوی غذا توجه دارند، مقید به رعایت غذای پاکیزه و حـلال مـی بـاشـند. مردی خدمت پیامبر(صلی الله علیه و آله و سلم) مشرف شد و عرض کرد خدمت ایشان: دوست دارم دعایم مستجاب شود، حضرت فرمودند: غذای خود را پاکیزه کن و از هر گونه غذای حرام بپرهیز.

لذا بـه مـؤمـنـان دسـتـور داده شـده فـقـط از غـذاهـای پـاکـیـزه و حـلال اسـتـفـاده کـنـنـد. (یا ایها الذین آمنوا کلوا من طیبات ما رزقناکم)(اعراف،160) و در برخی آیات ارتباط تنگاتنگی بین غذای پـاکـیزه و عمل صالح دیده می شود. (کلوا من الطیّبات و اعملوا صالحا)(مومنون، 51) از غذاهای پاکیزه بـخـوریـد و عـمـل صـالح انـجـام دهـیـد زیـرا هـمـچـنـان کـه سـخـن پـاکـیـزه، عـمـل صـالح را بـه آسـمـان عـروج مـی دهد، غذای پاکیزه نیز انسان را در جهت کسب کمالات مـعـنـوی و حـفـظ ارزش هـای اخـلاقـی یاری می بخشد و به مانند باران پاکیزه موجب رویش سبزه ها و گل های معطر در وجود آدمی می گردد.

اصـحـاب کـهـف که دغدغه حفظ ایمان و معنویت خود را داشتند، وقتی از خواب طولانی بیدار شدند، به دنبال غذایی بودند که پاک و پاکیزه باشد و سبب خاموش شدن نور الهی در وجـود آنـان نـگـردد. بر خلاف غذاهای خبیث و حرام که موجب تاریکی قلب، سنگدلی، و از بـیـن رفـتـن نـور ایمان می شود.

در آیه ای از قرآن آمده است: شیطان می خواهد به وسیله شـراب (غذای پلید) و قمار در میان شما عداوت و کینه ایجاد کند، و شما را از یاد خدا و در آیـه ای دیـگـر خـوردن مـال حـرام را آتـش خـوردن مـعـرفـی کـرده اسـت: (کـسـانـی کـه امـوال یـتـیـمان را به ستم می خورند (در حقیقت) تنها آتش می خورند.) (نساء، 9) و این بیانگر نقش غـذای حـرام و خـبیث است که به روح و روان و ایمان فرد خسارت می زند.

امام حسین (علیه السلام) با اشـاره بـه یـکـی از عـلل رفتار پست و ناهنجار کوفیان در کربلا می فرماید: (قد مُلئت بطونکم من الحرام)(بحارالأنوار: 8/ 45). امـام رضـا(علیه السلام) فـرمـود: (بـدان کـه نـیـرو و تـوان و روح و روان، تابع مزاج بدنها می باشد) (همان:57/13) تـوضیح روایت آنکه مراد از نفوس، روح انسان است که چون مرغی اسیر قفس تن اوست. بـه هـر انـدازه کـه مـزاج و جـسـم او سـالم بـاشـد، روح او نـیـز سـالم و کـامـل تـر خواهد بود. روح سالم در بدن سالم است. رمز سلامتی روح و جسم در یک قیاس منطقی، چنین قابل تبیین است:

سلامتی روح، تابع سلامتی تن است، و سلامتی تن تابع غذا و تغذیه سالم، پس سلامتی روح، تابع غذا و تغذیه سالم می باشد.

بـا تـوجـه بـه پـاره ای از روایـات آثار برخی غذاها بر اخلاق و رفتار آدمی به قرار زیر است: اعتدال در خوردن گوشت موجب خوش اخلاقی، اعتماد به نفس و شجاعت می شود و افراط در آن قساوت قلب می آورد، شیر، موجب صبوری، مهربانی، آرامش و… می شود، عسل، موجب رشد حافظه، صافی دل و شفا است، انـگـور، غـم و انـدوه و افـسـردگـی را بـه شـادابـی تبدیل می کند، خرما، موجب صبر و حلم و بردباری می شود، زیتون، حافظه را تقویت می کند.

8ـ3- نقش نوع تغذیه در تزکیه دل:

یکی از وسیله های شناخت پرودگار، دل است، دل به اصطلاح عرفانی[15]، تأثیر تغذیه بر دل از اهمیت زیادی برخوردار است، چون دل جایگاه عاطفه و انگیزه و احساس است، دارای لطافت بیشتری است و تأثیرگذاری بر آن هم از اهمیت زیادی برخوردار است. قرآن مجید در آیات متعدد به این ابزار اشاره کرده و خاطرنشان ساخته است که انسان در پرتو تصفیه و تزکیه دل، می تواند به آگاهی ها و راهنمایی های خاصی دست یابد. درصورتی که انسان تقوای الهی را به دست آورد، و خود را از ناپاکی ها به دور سازد و زمینه و لیاقت درک حقایق را در خود به وجود آورده باشد، معلم او خدا خواهد بود، و خداوند او را تعلیم خواهد داد.

به عنوان نمونه: (یا أَیهَا الَّذِینَ آمَنُوا إِنْ تَتَّقُوا اللَّهَ یجْعَلْ لَکُمْ فُرْقَانًا وَیکَفِّرْ عَنْکُمْ سَیئَاتِکُمْ وَیغْفِرْ لَکُمْوَاللَّهُ ذُو الْفَضْلِ الْعَظِیمِ)(انفال،29) یا (وَاتَّقُوا اللَّهَ وَیعَلِّمُکُمُ اللَّهُ وَاللَّهُ بِکُلِّ شَیءٍ عَلِیمٌ)(بقره،282) اشاره کرد.

تزکیه دل در سایه حلال الهی و پرهیز از حرام بوجود می آید، چشم دل زمانی می بیند که خود دل، زنده باشد و در زنده بودن دل ،تغذیه صحیح و درست مطابق دستورات الهی تأثیرات فراوانی دارد علاوه بر نوع تغذیه حلال و پاک بون غذا هم رکن اصلی در حیات دل می باشد، چنانکه پیامبر خدا صلی الله علیه واله و سلم می فرمایند: دل ها رابا فراوانی خوراک نرانید؛ زیرا دل به سان کشت است، اگر آب زیادی بدان رسانده شود، می میرد.

همچنین امیرالمؤمنین علیه السلام می فرمایند: (اگر شکم (حتی) از مباح پر شود، دل از یافتن راه درست کور می گردد.) (غررالحکم و دررالکلم:256)روایت به وضوح اشاره می کند خوردن غذای پاک و حلال هر چند سبب مخالفت و علَم پرچم مقابله در برابر خداوند متعال نمی شود ولی صرف مباح بودن علت قرب به خداوند وحرکت در راه صحیح ودرست نمی شود زیرا که یافت راه درست و حیات دل امری فرای مباح بودن تغذیه را می طلبد بلکه باید شکل و نوع تغذیه مطابق دستورات اسلامی باشد. از این گذاره ها و ادبیات شرعی در می یابیم شکل و نوع تغذیه تنها تأثیر گذار در اندام و جسم نیست بلکه رابطه مستقیم در بُعد روح و روان انسان دارد.

8ـ4- تغذیه اسلامی:

در این بخش فقط شیوه کلی تغذیه از نظر نوع مورد بررسی و تحلیل قرار می گیرد  و مسائل جزئی آن از جمله حالت های انسان در زمان تغذیه، چگونگی خوردن غذا و آداب خوردن غذا مورد لحاظ نیست. به طور کلی شیوه ی تغذیه به سه قسم کلی تقسیم می شود: گوشت خواری مطلق ؛گیاه خواری مطلق ؛ترکیبی از گوشت و گیاه به نسبت های مختلف اسلام برای تغذیه انسان یک شیوه خاص را بیان نکرده است بلکه یک چارچوب را در ضمن قواعد کلی رسم می کند، قواعدی که هرکدام به صورت مجزا رکن های اساسی تغذیه را بیان می کند.

اولین رکن اساسی که در قواعد به روشنی به آن بر می خوریم پاک و حلال بودن غذا است که در این مورد با توجه به روشن بودن مقصود این دسته از قاعده ها بحثی نیست رکن بعدی که در آن بحث می شود از نوع و جنس تغذیه پرده برداری می کند و باعث می شود بفهمیم اسلام کدام یک از آن سه نوع شیوه کلی تغذیه را مورد تأیید قرار می دهد تا طبق آن عمل کنیم.

8ـ4ـ1ـ گوشت خواری مطلق

با اینکه اسلام خواص و فوایدی را برای گوشت ذکر کرده ولی همانطور که در علم پزشکی گوشت خواری مطلق سر منزل مقصود بشر در تغذیه معرفی نمی کند اسلام هم در برابر آن ساکت نمی نشیند و آن را علاوه برسببی برای مشکلات جسمی سببی برای مشکلات روحی نیز معرفی می کند پیامبر اکرام (صلی الله علیه و آله و سلم) این چنین گوشت خواری دائم را ناپسند معرفی می کنند و گوشت خواری پیاپی را یکی از دلایل قساوت قلب می شمارند پس یقینا شیوه ی تغذیه نیکو و صحیحی که باعث رشد وکمال انسان می شود گوشت خواری مطلق نمی باشد.

8ـ4ـ2ـ گیاه خواری مطلق

این گیاه خواری که ملاک در بحث است و به واکاوی آن از منظر اسلام می پردازیم فقط گیاه خواری از لحاط تغذیه است و شامل بقیه موارد که نشأت گرفته است از احساس مسئولیت نسبت به طبیعت نمی شود چرا که اسلام مثلا در مورد پوشش که گیاه خواران از آن بحث می کنند به طور دقیق و روشن مواضعش مشخص است، پس بحث در اینجا فقط معطوف در نوع تغذیه می شود.

برای گیاهان در اسلام فواید و اثرات زیادی ذکر شده است و در برخی موارد گیاهان را عاملی برای علاج مزاج در نظر می گیرد؛ امام علی (علیه السلام) می فرماید: (شمکتان را گورستان جانوران نکنید) (ابن ابی الحدید:26/1). اما اینکه انسان در طول زندگی خود فقط گیاه بخورد جای تأمل دارد، قواعد بسیاری در اسلام است که باعث تقیید این اطلاق شود.

اولین مورد قاعده نفی ضرر برای انسان است؛ شماری از ضررات گیاه خواری را قبلا بر شمردیم با توجه به آن مضرات که متوجه انسان است به خصوص در طولانی مدت اطلاق در تغذیه گیاهی کمی غیر معقول است که مورد تأیید اسلام قرار بگیرد و همچنین حدیثی از امام صادق (علیه اسلام) در این باب نقل شده است و ایشان از استمرار بر نخوردن گوشت نهی می فرمایند هر چند که نهی ارشادی است امام صادق (علیه السلام) می فرمایند: (کُلُوا اللَّحْمَ، فَإنَّ اللَّحْمَ مِنَ اللَّحْمِ، وَ اللَّحْمَ یُنْبِتُ اللَّحْمَ، وَ مَنْ لَمْ یَأْکُلْ اللَّحْمَ أَرْبَعینَ یَوْمَاً سَاءَ خُلْقُهُ، وَ إذا ساءَ خُلْقُ أَحَدِکُمْ مِن إنْسَانٍ أوْ دابَّةٍ فَأْذِنُوا فی أُذُنِهِ الْأذانَ کُلَّهُ)(مکارم الاخلاق:228)

8ـ4ـ3ـ مخلوطی از گیاه خواری و گوشت

با توجه به اینکه اسلام دو روش تغذیه قبل را تماماً مورد تأیید  قرار نداد و تنها بخشی از آن را دارا فایده خواند می توان نتیجه گرفت، همه چیز خواری با ضوابط گفته شده بهترین حالت برای رشد انسان است همان طور که پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمودند (بهترین حالت در هر امری میان روی است[16])، تغذیه هم از این مستثنا نیست و بهترین شیوه تغذیه ترکیب گوشت و گیاه است و رشد انسان چه از لحاظ مادی و چه از لحاظ معنوی در گرو هرم غذای متناسب با این شیوه است.

تغذیه علاوه بر تأثیر مستقیم بر انسان بر محیط زیست و زندگانی دیگر انسان ها هم تأثیر گذار است این امر بسیار مهم وخطیر رهنمون کننده انسان است که با توجه به تغییر محیط زیست یا زندگی انسان باید تغییراتی هم در نوع تغذیه خود لحاظ کند تمام آنچه از قواعد دینی در چگونگی تغذیه گفتیم فقط نشان گر این بود که رژیم غذایی درست در مصرف گوشت و گیاه باهم قرار دارد اما هیچ سخنی از مقدار و در صد در نظر گرفته شده در این شیوه تغذیه گفته نشد انگار چون این امر قابل تغیّر است و در هر دوره ای متمایز با دوره دیگر است پس اسلام فقط شیوه ی کلی را به ما نشان داده تا آن را با زمانه خود تطبیق کنیم.

دلایل زیادی بیان شد که تغذیه گیاهی در این دوره یکی از موارد نجات دهنده طبیعت می باشد و سبب برابری در زندگی انسان ها می شود از همه اینها نتیجه مطبوع و تطبیق کلی بین اسلام و گیاه خواری به دست می آید اسلام گیاه خواری مطلق  یا گوشت خواری مطلق را مورد پذیرش قرار نمی دهد شیوه ی کلی تغذیه در مصرف هر دو این منابع با هم امری نیکو است با توجه به دوره حاضر و این که بسیاری از گوشت های تهیه شده همچون دوره های سابق روند طبیعی خود را نمی پیماید بلکه از تولید تا مصرف گوشت مکانیزم صنعتی شدن را در پی می گیرد که علاوه بر ضرر زدن و آزار حیوانات باعث ضررهای فراوانی هم به محیط زیست می شود، انسان را به این وا می دارد تا حد توان و عدم ضرر به خود هرم غذایی خود را از محصولات حیوانی بری کند و جایگزین آن ها را از محصولات گیاهی که اکنون بیش از هر زمان دیگری در حال تولید و تکثیر می باشند قرار بدهد.

ترکیب گیاه و گوشت با غلبه جنس گیاه در این ترکیب باعث می شود مضرات گیاه خواری همچون کمبود برخی ویتامین ها یا پوکی استخوان با کمی محصولات حیوانی همچون شیر یا تخم مرغ  جبران شود البته همان طور که در تقسیمات اشاره شد برخی از کسانی که محصولات حیوانی مصرف می کنند در زمره گیاه خواران قرار دارند می توان آن ها را جزء گیاه خواران بر شمرد.

9. روایتی متفاوت از گیاه خواری

شاید بتوان جنجالی ترین گیاه خوار معاصر را «صادق هدایت» معرفی کرد. وی کتابی جالب درباره گیاه خواری به رشته تحریر در آورده است که با دیدگاهی تازه و نو به گیاه خواری نگاه کرده است. برای حسن ختام مقاله به بخش ابتدایی این کتاب اشاره می کنیم که به زیبایی عواطف انسان را به بازی می گیرد و به گونه ای گوشت خواری را به مانند زغال تعریف و تفسیر می کند که به هر شکل تغییر کند یا شیوه آن دچار دگرگونی شود باز هم سیاهی آن باقی است. به یقین شستن زغال باعث سفیدی آن نمی شود، البته تمام مضامین این کتاب مورد تأیید نیست و نقدهای زیادی به آن وارد است. او اینگونه می نویسد:

با شعری از سعدی کلام خود را شروع می کنم گویی سعدی هم این درد گران را بر دل میکشیده و جزء قلم دوایی برایش نبوده

شنیدم گوسفندی را بزرگی
رهانید از دهان و دست گرگی
شبانگه کارد بر حلقش بمالید
روان گوسفند از وی بنالید:
گر از چنگال گرگم در ربودی
بدیدم عاقبت گرگم تو بودی
بیدادگری انسان درباره حیوانات، جنایاتی که نسبت به آنان مرتکب می شوند، زیردست آزاری او، دلیل بر فساد احساسات و پستی اخلاق اوست. در اثر جور و ستمی که نسبت به آنان می نماید، با خونسردی بی اندازه جلوِ جانور دو پا می گوییم: «ای انسان غدار خون خوار! آیا هیچ فکر کرده ای که اگر در روی زمین مخلوقی همانقدر باهوش و شریر و ده مرتبه زورمندتر از انسان وجود داشت، آیا هیچ تصور کرده ای که در مقابل این شخص توانا و افسار سرخود که سرنوشت تو به دست او بود، مجبور می شدی سر تمکین فرود آورده، مانند اسب و الاغ و گوسفند و غیره، مزه اسارت شرمگین، بارهای گران، شناعت و درشتی و بالاخره طویله و سلاخ خانه را بچشی؟

(از کشتار روزانه کرورها حیوانات بی آزار که نمی توانند از خودشان دفاع بنمایند، نه تنها انسان خود را پست و ننگین می کند؛ بلکه بدون لزوم فریاد انتقامجوی وجدان خود را به زور خفه می نماید و همه آن هایی که گوشت می خورند در پست کردن اخلاق انسان شرکت نموده، متفقاً مسئول شکنجه حیوانات می باشند. «کنان دیل» نویسنده سرشناس انگلیسی می گوید: «یک نفر انسان اجازه اخلاقی ندارد یک گاو را سر ببرد یا یک ماهی را بکشد، برای اینکه از گوشت این جانوران تغذیه بنماید. انسان به آن ها جان نداده است و حقیقتاً از قادر متعال اجازه نگرفته که آنان را از زندگانی محروم بکند؛ مگر اینکه به منتهی درجه ضرورت بر بخورد.)

پیشوای کنونی یزدانیان «تئوزوف ها» خانم (آنی بزان) که بیش از 40 سال است گیاه خوار هستند، در ضمن کنفرانس خودشان راجع به گیاه خواری گفته اَند: (واضح است که نه من و نه شما بدون اینکه بکشیم یا دیگری را به این کار وادار بنماییم، نمی توانیم گوشت بخوریم؛ پس ما مستقیماً مسئول پستی و اهانت اخلاقی کسانی هستیم که این پیشه هولناک را به آنان واگذار می کنیم.)

تولستوی پرهیز از گوشت خواری را نخستین گام به سوی پیشرفت حقیقی انسان دانسته. نویسنده معروف آلمانی «نیچه» به این لحن ستایش گیاه خواری را می نماید: «من گمان می کنم که گیاه خواری به واسطه پرهیزکاری و تقلیل اجباری خود، از همه شعبات اخلاقی متحداً بیشتر خدمت کرده است. این مطلب را هیچ اغراق مپندارید. بی شک آموزگاران آینده یک طرز خوراک سخت تری تجویز خواهند نمود.

به خصوص جهان زنان باید بیشتر از همه متوجه برتری خوراک نباتی بشود و یک چنین غذای خون آلود و چرکین را دور بیندازد؛ چون یکی از خرافاتی که شهرت دارد این است که زن باید همه قوت خود را صرف آشپزی بنماید؛ از این رو هر گاه از رنگرزی و پیرایش لاشه جانوران دست بکشد، بیشترِ اوقات خود را به کارهای نجیب تری خواهد پرداخت. زن که تولید زندگانی می کند، نباید راضی به کشتار شده و لب های خودش را به آن آلوده بسازد.

مقایسه بکنید یک دکان میوه فروشی را که به رنگ های دلپذیرِ روان بخش آراسته شده، از بوی آن شامه لذت می برد. سیب، نارنج، گیلاس، هلو، انگور، خربزه و رنگ های زنده سبزی های گوناگون را با دکان قصابی، دل و روده ی آویخته شده، اجساد سر بریده، شکم های شکافته شده، پاهای شکسته که آویزان است و قطره قطره از آن خون می چکد و بوی گند لاشه در هوا پراکنده می باشد. انسانِ میوه خوارِ آرام، یک دیوِ خون خوار گردیده، یک خراب کننده پست می شود و احتیاج او به نابود کردن و شکنجه نمودن تا پست ترین رذالت ها می رود. او زحمت می کشد، هوش و فکر خود را صرف می کند تا آلات کشتن بسازد. اگر تنازع بقا راست است، انسان تنازع فنا می نماید. او می کشد، برای خوردن می کشد، برای شفا دادن می کشد، برای آمرزیدن می کشد، برای پوشش، برای زیور، برای پول، برای جنگ کردن، برای علم، برای تفریح و بالاخره می کشد فقط برای کشتن.

پادشاه ستمگر غدار پر آز و خونخواری است که همه چیز را می خواهد و به هیچ چیز ابقا نمی کند و هنوز به خودش دلداری زندگانی بهتری را در دنیای دیگر می دهد! او گوسفندان را بزرگ می نماید تنها برای اینکه به پول نزدیک بکند؛ این بره های بی آزار و آرامی که همبازی بچه های او می باشند، یک روز هم به به یی را جلو بچه های خودش سر می برد و این بچه دیوها که در یک محیطِ جنایات ننگین و اهانت به قوانین اخلاقی و انسانیت بزرگ می شوند، گرته از روی پدران درنده خودشان بر می دارند. اگر انسان گاهی بعضی از حیوانات را می پروراند یا دوست دارد برای احترام به زندگانی و حس اخلاقی نمی باشد، بلکه تنها از روی خودخواهی و منفعتی است که از آنان می برد تا این که وقت خوردن آن ها برسد و در حقیقت فریبندگی، دورویی و تمسخر به انسانیت است.

ای گرگانِ بیشه های منزوی و انبوه، ای جانورانِ درنده جنگل ها که پهلوهای لاغر و به هم چسبیده و چشم های درخشان شما گواهی یک زندگانی خشن و سرگردان، اما آزاد را می دهد و مطابق قوانین طبیعت زیست می کنید و برای دفاع به جز دندان ها و چنگال خودتان چیز دیگری ندارید، شما را آفرین می گویم که غلام و زرخرید یک تمدن درنده ساختگی و پست نمی باشید. (هدایت، 1306: 93)

10.  کلام نهایی

درست است كه انسان موجودي همه‌‌چيز خوار است و نياز به خوردن گوشت و تأمين پروتئين و املاح و ويتامين‌ها از گوشت گاو و گوسفند و مرغ و ماهي دارد اما اگر براي رژيم گياهخواري درست برنامه‌ريزي شود، مي‌تواند رژيم كاملي باشد. در واقع رژيم گياهخواري نبايد با زياده‌روي همراه باشد وگرنه عوارضي مثل كم‌وزني، كم‌خوني، فقر آهن و كمبود ويتامين را در پي خواهد داشت.

رژيم اصولي گياهخواري رژيمي است كه در آن منابع گياهي مختلف به‌خصوص آنهايي كه انرژي بالايي دارند، مصرف شوند. فرد گياهخوار بايد تعداد وعده‌هاي بيشتري داشته باشد و در ميان وعده‌هاي خود حتما مغزهاي آجيلي و تخمه‌ها و دانه‌ها و ميوه‌هاي خشك را بگنجاند تا كمبود انرژي و كمبود ويتامين و املاح بدنش جبران شود. در واقع مي‌توان گفت كه گياهخواري سالم، رژيمي كم‌پروتئين‌تر از رژيم همه‌‌چيزخواري است.

در اسلام هم اگرچه خوردن گوشت حلال، مجاز است اما روايات زيادي داريم كه مسلمانان را به كم‌خوردن گوشت توصيه مي‌كنند. ازامام‌صادق(علیه السلام) هم حديثي روايت شده كه مي‌فرمايند: (علي(علیه السلام) اعتياد به خوردن گوشت را بد مي‌شمرد و آن را اعتيادي همچون اعتياد به شراب مي‌دانست.)

بنابراين اعتدال در خوردن گوشت و كم‌خوردن آن رمز سلامتي است. نكته‌اي كه بايد به آن توجه داشته باشيد اين است كه انتخاب رژيم گياهخواري محدوديت سني ندارد اما در سنين رشد و در شرايط بارداري و شيردهي چندان توصيه نمي‌شود. همچنين بعد از 35-30 سالگي بهتر است مصرف منابع چربي و گوشت قرمز كاهش يابد. اين يعني داشتن رژيمي نزديك به گياهخواري، به‌خصوص رژيم‌هاي تركيبي گياهخواري مناسب است.

11- فهرست منابع

* قرآن کریم

* نهج البلاغه

1-هدایت، صادق(1306)، فواید گیاهخواری، پاریس، انتشارات آوای مکتوب

2-علامه مجلسی، بحار الانوار

3- دریایی، محمد، ویژگی های طب اسلامی، انتشارات آرمان رشد

4-علوی، سید محمد، راهنمای تاریخ انبیاء

5-آرینزرز، کارول(1389)، تغذیه، انتشارات آوند دانش

6-محمدی، محمد باقر(1393)، تغذیه و سلامتی، تهران، انتشارات پژوهش اخوت

7-اردکانی، حمید رضا(1397)، همه چیز درباره گیاه خواری، انتشارات انجمن گیاه خواری نیادبان

8-قهرمانی، معین(1391)، گیاه خواری بهترین راه به سوی کمال

9- آوانسیان، آرشاویردِر(1355)، زنده خواری(خام گیاه خواری) فلسفه تغذیه و تندرستی، انتشارات نسیم آوا

10-راد پویا، علی اکبر(1376)، خام گیاه خواری، خام یا پخته، انتشارات نشر ثالث

11-راد پویا، علی اکبر(1385)، خام گیاه خواری، هم غذا هم درمان، انتشارات نشر ثالث

12- بیرونی، ابوریحان، آثار الباقیه عن القرون الخالیه

13-زرین آذر، معصومه(1390)، راهنمای پزشکی گیاه خواران، شیراز، انتشارات انجمن گیاه خواران نیادبان

14-زرین آذر، معصومه(1385)، اولین گام به سوی گیاه خواری، شیراز، انتشارات انجمن گیاه خواران نیادبان

15-کانگ، هان(1387)، گیاهخواری، کره جنوبی، انتشارات آناپنا

16- کانگ، هان(1386)، زنی که درخت شد، کره جنوبی، انتشارات آوای مکتوب

17-رایس، پاملا(1384)، 101 دلیل برای گیاه خواری، انتشارات آوای مکتوب

18-مطهری، مرتضی(1354)، سیری در سیره نبوی، تهران، انتشارات صدرا

19-زاهدی، فاطمه(1384)،دسترسی در9/2/1399 از وب سایت: http://www.majalesalamat.com

20- اردکانی، حمیدرضا(1397)، دسترسی در 1/1/1399از وب سایت:https://www.health.harvard.edu

21-علامه مجلسی، البیان فی تفسیر القرآن

22-رضوانی، جابر(1390)، طب النبی، قم، انشارات کتابسرای عادل

پی نوشت:

[1] درباره قدمت انسان سخن و نظرات بسیار است ولی آنچه که از دلایل شرعی هویدا می شود قدمتی بین 7000 تا 7600 سال می باشد.

[2] اقسامی که در این بخش بیان شده به شکل استقرائی می باشد و ممکن است غیر از این موارد شکل دیگری از گیاه خواری موجود باشد.

[3] veganism))، وگانیسم

(raw veganism)

[4]، راو وگانیسم

[5] (fruganism)، فروگانیسم

[6] (ovo-lacto vegetarianism)، اوو لاکتو ویجتیرینیسم

[7] (semi-vegetarian)، سِمی ویجتیرین

[8] فرا پژوهش اصطلاحی است برای آن دسته از تحقیقاتی که به طور همزمان در بسیاری از نقاط جهان انجام می شود.

[9] (Ecology) بوم شناسی، روابط موجودات زنده و تأثیرات متقابل آن ها بر یکدیگر.

[10] فقط دلایلی ملاک هستند که از ادیان حقه به دست آمده است.

[11] در میان عارفان اسلامی رابعه عدویه یکی از کسانی است که از کشتن و خوردن حیوانات سر باز می زد.

[12] (ibs) اصطلاحی است برای افرادی که روده شان سرعت تحریک بیشتری نسبت به دیگران دارد.

[13] خانم دکتر زرین آذر فعال محیط زیست، مدافع حقوق حیوانات و طرفدار پزشکی طبیعی هستند. وی داری تخصص امراض داخلی و دارای بورد فوق تخصص در بیماری‌های دستگاه گوارش، کبد و کیسه صفرا می‌باشد. حدود 20 سال فعالیت مستمر در عرصه شیوه تغذیه و درمان بدون مصرف دارو با از بین بردن منابع غیر طبیعی دارند و هچنین کتب مختلفی دریاره گیاه خواری به رشته تحریر در آوردند.

[14] (والتین و الزیتون)

[15] دل یا قلب از منظر قرآن و روایات عرفای بزرگ اسلامی، اصل و اساس و همه چیز انسان است، اگر دل نباشد انسان جماد و هیچ است.

[16] مجلسی، محمد باقر، بحار الانوار، ج74 ص166

انتهای پیام/

برچسب‌ها: , , , , , , , , ,

مطالب مرتبط

  1. ناشناس گفت:

    عالی بود

نظر شما
نام :

ایمیل :

از درج کامنت های توهین آمیز معذوریم
متن کامنت :
 


پایگاه خبری علیرضا ملک پور: مهارت در کار ضامن اشتغال پایدار
پایگاه خبری علیرضا ملک پور: مهارت در کار ضامن اشتغال پایدار
نوشت ایران؛ نوشت افزار باکیفیت ایرانی اسلامی
نوشت ایران؛ نوشت افزار باکیفیت ایرانی اسلامی
پایگاه خبری رهیافته
پایگاه خبری رهیافته
اصفهان شرق
اصفهان شرق
تبلیغات در مردمی ترین سایت استان اصفهان؛ 09132706715
تبلیغات در مردمی ترین سایت استان اصفهان؛ 09132706715
به توان تشکیلات! (کتاب تقدیرشده منتقدین) 09132706715
به توان تشکیلات! (کتاب تقدیرشده منتقدین) 09132706715