یکشنبه ۲۸ شهریور ۱۴۰۰
اخبار اصفهان
سرتیتر اخبار
چاپ خبر
۱۶:۵۰ - ۱۴۰۰/۰۵/۱۲

کتاب الصوم/

درس خاج فقه آیت الله سید ابوالحسن مهدوی- ادامه مفطرات روزه؛ الخامس: تعمد کذب علی الله

در ادامه تقریرات درس خارج فقه آیت الله سید ابوالحسن مهدوی (حفظه الله) استاد عالی دروس فقه و اصول، تفسیر و کلام مورخ چهارشنبه ۱۹/۳/۱۴۰۰ با موضوع کتاب الصوم به نظر طلاب و علاقه مندان می رسد.

ندای اصفهان- حجت الاسلام جواد جلوانی

(مدرسه علمیه صدر بازار)

در ادامه تقریر درس خارج فقه استاد آیت الله سید ابوالحسن مهدوی (حفظه الله) و حواشی بر کتاب عروه الوثقی مورخ چهارشنبه 19/3/1400 که به طور اختصاصی توسط ندای اصفهان پیاده سازی شده است، به نظر طلاب و اساتید می رسد.

جهت دریافت دروس قبلی اینجا را کلیک کنید.

کتاب الصوم فصل فی المفطرات- الرابع: استمناء مسئله 16 و 17 و 18

الخامس: تعمد کذب علی الله

***

بسم الله الرحمن الرحیم

مسئله 16:

زمانی که در روز محتلم شد و تصمیم گرفت غسل بکند، احتیاط آن است که استبراء را مقدم بیندازد، زمانی که می‌داند اگر استبراء نکرد بقایای منی بعد از غسل خارج می‌شود و جنابت جدید برایش به وجود می‌آید.

سه مطلب را در فرمایش سید (رض) داریم؛

نکته اول: خروج بقایا قبل از اغتسال موجب جنابت نمی‌شود لذا نمی‌توانیم این را موجب مفطریت معنا بکنیم.

نکته دوم: خروج بقایا بعد از اغتسال نیز موجب مفطریت نیست به دلیل اینکه انسان شک یا ظن به خروج آن دارد و در این دو حالت اصل عدم خروج است؛ مثلاً اگر یک ربع، بیست دقیقه گذشته باشد از کجا می‌گوید که بعد از غسل دوباره خارج شده است؟ این نکته ای بود که در مسئله 15 اشاره کردیم و گفتم که در مسئله 16 مشابه این بحث خواهد آمد.

نکته سوم: اگر استثنائاً علم به خروج پیدا کرد و یقین داشت که منی خارج شد، باید یک قرائنی باشد تا علم پیدا کند. اگر این است بله، در این مورد می‌گوییم احوط آن است که استبراء را مقدم بیندازد و اگر فراموش کرد تا غسل کرد و علم دارد به اینکه منی خارج می‌شود اگر بخواهد بول بکند، احوط آن است که بول را تا مغرب ترک کند، اگر موجب ضرر یا حرج نمی‌شود. اما همه این‌ها استثنا است و با علم به خروج منی است و عرض کردم کم اتفاق می‌افتد.

لذا قانون کلی ما این بود که اگر بعد از اغتسال خارج شد این خروج نزدیک به دوام شکی یا ظنی است و وقتی که شک یا ظن به خروج منی دارد، اصل عدم خروج است لذا باطل نیست.

***

مسئله 17:

اگر قصد انزال داشت به واسطه اتیان عملی از آن اعمالی که گفته شد، ولکن در عمل چیزی نازل نشد، روزه او از باب ایجاد نیت مفطر باطل می‌شود چون نیت داشته روزه او باطل است.

ما در این فرمایش سید ایراد داریم؛

نکته: بارها تکرار شده و سید هم با عبارت‌های مختلف تکرار می‌کنند. ما معتقدیم که روزه او باطل نیست، چه نیت قاطع و چه نیت قطع بکند. علامت اینکه روزه او باطل نیست این است که ولو قصد انزال منی داشت ولی زمانی که می‌بیند منی نازل نشد «فرحَ بِذلک» خوشحال می‌شود و اراده استمرار بر صوم می‌کند، این نشانه همین است که این آقا ولو قصد انزال داشت اما روزه او باطل نیست، نیت اش هم بوده که روزه او استمرار پیدا کند پس صرف قصد انزال کافی نیست.

اما یک استثناء کم وجود داردکه قبلاً هم گفته شده و اینکه اگر اراده نیت قطع داشت اما نه آن شکلی که سید فرمودند بلکه «به شرط لا عن الصوم»، اگر به این شکل است که می‌خواهد روزه نباشد در این صورت می‌گوییم روزه او باطل است. منتها علت بطلان در جهت «عدم الوجود النیۀ القربۀ فی بعض الزمان» در بعضی از زمان او نیت قربت ندارد از این جهت روزه او باطل می‌شود.

منتها آیا چنین کسی وجود دارد؟ می‌گوییم «هو بعیدٌ به نسبت مَن صائم اولِ النّهار واقعاً و تعبداً». فرض این است که این آقا از اول صبح واقعاً روزه گرفته پس چطور می‌شود که یک نفر از اول روز واقعاً روزه گرفته و یک مرتبه به شرط «لا عنِ الصوم» قصد انزال بکند؟ لذا اینکه سید بطلان را به همه صائمین تعمیم بدهند درست نیست. حق آن است که تفصیل بدهیم و در تفصیل، آن گروه اول که روزه شان درست است وجود بیشتری دارند، انسان‌هایی که اراده استمرار بر صوم دارند عددشان خیلی بیشتر است. بالاخره فرض این است که این فرد اول روز را روزه گرفته پس نباید روزه اش باطل باشد. اما استثنا را هم ما می‌گوییم که اگر واقعاً اول روز را روزه گرفته و یک مرتبه به سرش زد و تصمیم گرفت که روزه خودش را قطع بکند در این صورت می‌گوییم ولو این کم اتفاق می‌افتد ولی روزه او باطل می‌شود و مفطر آمده است و آن عدم وجود نیت قربت از آن زمان به بعد است. نشانه اش هم نکته ای است که گفتیم، یعنی برعکس قبلی، زمانی که دید منی نازل نشد، شاد نمی‎شود چون قصد اش انزال بود و قصد اش این بودکه روزه نباشد. آیا چنین چیزی اتفاق می‌افتد یا نه؟ شما عزیزانی که می‌شنوید قضاوت کنید.

***

مسئله 18:

زمانی که بعضی از این افعال را نه به نیت انزال ایجاد کرد و قصدش انزال نبود اما عادتش انزال به واسطه این فعلی بود که انجام می‌دهد؛ مثلاً عادت خودش را می‌داند که هرگاه قُبله انجام می‌دهد انزال می‌شود. حالا در زمان روزه نیت انزال نداشت اما این عادت را داشت و خودش عادتش این بود. می فرمایند اگر قُبله را انجام داد روزه او باطل است زمانی که انزال محقق شود ولو نیت اش را نداشته باشد.

در ادامه می‌فرمایند اما اگر بعضی افعال را انجام داد و قاصد انزال منی نبود، از عادتش هم این نبود که وقتی این کار را انجام دهد منی نازل شود اما اتفاقاً این بار اتفاق افتاد و نازل شد. اقوی آن است که روزه او باطل نیست گرچه احوط آن است که قضاء بکند به خصوص در مثل ملاعبه و ملامسه و تقبیل، در این سه مورد احتیاط استحبابی می‌کنند که قضا بکند.

در این فرمایش سید سه مطلب داریم؛

 نکته اول: برخلاف نظر سید وجود عادت به انزال کفایت در بطلان صوم نمی‌کند. می‌گوییم در صورتی که قصد انزال نداشته باشد «وجود العادت بالانزال لایکفی فی بطلان الصوم». مورد استثناء اش این است، مگر اینکه متذکر باشد، متوجه باشد که الان انزال می‌شود و التفات به انزال دارد در این صورت روزه او باطل است. البته التفات و تذکر هم با عدم قصد به انزال با هم جمع نمی‌شود.

فرض مسئله را دقت کنید؛ فرض مسئله این بود که قصد انزال نداشته باشد فرمودند «لا بالنیۀ الانزال» چطور می‌شودکه کسی نیت انزال ندارد اما در عمل در ملاعبه آن لحظه ای که شدت شهوت می‌شود التفات به انزال پیدا بکند و عمداً ادامه بدهد؟ این خلاف فرض است. اینجا قصدش انزال است چون دارد می‌بیند که نازل می‌شود ولی عمداً ادامه بدهد که اگر این طور باشد و قصدش انزال باشد می‌گوییم عمل او به شرط لا عن الصوم است پس صوم او باطل است.

ولیکن تکرار می‌کنم این مورد استثنا مورد کمی است و آنچه اتفاق می‌افتد همان است که عرض کردیم، اگر قصد انزال نداشته باشد اما عادتش انزال باشد این کفایت در بطلان صوم نمی‌کند چون نمی‌خواهد روزه اش باطل شود و خارج از اختیار انزال محقق می‌شود.

 نکته دوم: باز حالتی هست که روزه او باطل نمی‌شود؛ اگر ایجاد این افعال را بکند مثلاً ملاعبه بکند و قاصد نباشد که انزال بشود و عادت اش هم انزال نباشد اما اتفاقاً نازل شد، در این مورد می‌گوییم اقوی عدم بطلان است مگر یک مورد استثناء (که این‌ها باز تکرار می‌شود) و استثناء اش این است که به حد قریب انزال برسد و می‌داند که اگر باز هم ادامه داد انزال می‌شود در عین حال تحفظ نکند و استمرار بکند، این صورت را ما عمد و مبطل می‌دانیم، اما این الا استثنا منقطع است و اصل بحث این نیست که به قریب انزال که می‌رسد باز تحفظ نکند، این تعمد است و بحث در این بود که قاصد انزال نباشد و عادت اش هم نیست و لذا بارها که انجام می‌داد انزال نمی‌شد اما اتفاقاً یک بار انزال شد، اقوی این است که این مورد باطل نیست.

نکته سوم: روایاتی در این مورد وجود دارد مثلاً حدیث 5 باب 33 از ابواب ما یمسک عنه الصائم [صفحه 69]؛ می‌فرماید: «لو أنّ رجلاً لصق بأهله فی شهر رمضان فأمنی لم یکن علیه شیء»؛ ما این حدیث را حمل بر این می‌کنیم که این قصد نداشت، در احادیث دیگر از معصوم ع اینگونه می‌فهمیم «و المباشره لیس بها بأس فی شهر رمضان ولا قضاء یومه» این عبارت حضرت را هم ما حمل بر عدم قصد به انزال می‌کنیم.

اما در بعضی روایت دیگر دارد که «فیه بأس»؛ آنجایی که باطل می‌شود را حمل بر اعتیاد به انزال می‌کنیم یا مع القصد که البته امروز در مسئله 16 و دیروز هم در مسئله 15 گفتم که بعید است و چطور می‌شود کسی که روزه است یک مرتبه قصد انزال بکند؟ ولی خُب بالاخره اگر یک مرتبه به قول معروف به سرش زد و تصمیم گرفت که روزه نباشد علی ای حال روایت‌ها بعضی‌هایشان می‌گویند باطل می‌شود و بعضی می‌گویند باطل نمی‌شود با اینکه انزال شده. باید این را جمع بکنیم بگوییم آنجایی که اعتیاد به انزال دارد و این بار هم که انجام می‌دهد به قصد همان اعتیاد به انزال است و قصدش این است که انزال بشود پس روزه او باطل است.

آنچه بیشتر اتفاق می افتد عکس این است و گفتیم ولو اعتیاد هم داشته باشد معمولاً افراد قصد انزال ندارند و نشانه اش هم فرح بودن است به اینکه وقتی دید انزال نشد خوشحال می‌شود و اگر انزال شد ناراحت می‌شود.

حدیث دیگر آخرین حدیث باب 33 [صفحه 71] هست. 20 روایت است و من یکی را می‌خوانم: «سئلته عن الرّجل أیصلحُ أن یلمسَ و یقبل و هو یقضی شهر رمضان؟» یقضی به معنی قضا و هم به معنی اتیان ماه رمضان به هر دو معنا می‌آید.

کسی که دارد روزه ماه رمضان یا قضای ماه رمضان را می‌گیرد، جایز است که همسر خودش را لمس بکند؟ قال لا. حضرت می‌فرمایند که این کار را نکند. لذا در آخر مسئله 18 فرمودند خصوصاً در مثل ملاعبه و ملامسه و تقبیل احتیاط این است که این کار را انجام ندهد گرچه ممکن است حمل بر بحث اخلاقی باشد.

***

پنجم از مفطرات تعمّد کذب بر خدای متعال، رسول او و ائمه اطهار (ع) هست.

بداند مطلبی را معصوم نگفتند و عمداً نسبت بدهد یا بداند مطلبی را گفتند ولی عمداً نفی بکند. فرقی هم نمی‎‌کند متعلق به امور دینی یا دنیایی باشد، به نحو اخبار یا فتوا باشد یا انشا بکند، به عربی باشد یا غیرعربی از لغات دیگر باشد. فرقی نیست بین اینکه با گفتار یا با نوشته، با اشاره یا کنایه یا با غیر این‌ها کذب را نسبت بدهد به طوری که صدق کذب بکند. فرقی نیست که این کذب جاعل اش خودش است یا غیر خودش جعل کذب کرده است و این آقا دارد خبر به کذب می‌دهد و اسناد می‌دهد که خدا چنین حرفی زده است. ولو دیگری جعل کرده ولی فعلاً این آقا به عنوان خودش دارد نقل می‌کند. اما اگر بر وجه نقل قول باشد و بگوید چنین قولی وجود دارد و مثل اینکه بگوید «علی المنقول…» این اشکالی ندارد. و اگر بر وجه حکایت باشد و بگوید فلانی گفته یا در وجه نقل قول باشد، دیگر این مبطل نیست.

دو مطلب در فرمایش سید داریم؛

 نکته اول: اصل مسئله اجماعی است؛ یعنی تعمّد کذب بر خدا یا رسول یا ائمه علیهم السلام باعث بطلان می‌شود، لیکن این اجماع مدرکی است که من اجماع می‌گویم چون نمی‌خواهم تشکیک در آن بکنیم. تا این حد همه گفته اند اما روایاتی داریم که یکی حدیث 1 باب 2 از همان ابواب مایمسک عنه الصائم [صفحه 20]: «سألته عن رجل کذب فی رمضان، فقال (ع): قد افطر و علیه قضاؤه، فقلتُ ما کذبته؟» سوال کرد این دروغ او چیست؟ قال (ع) «یکذب علی الله و علی رسوله». دروغی که باعث بطلان می‌شود دروغ به خدا و رسول اش است. روایات دیگر در این زمینه زیاد هست که خودتان ملاحظه کنید.

نکته دوم: که یک مقدار صحبت ما را با کلام سید متفاوت می‌کند. وقتی کذب مبطل است که به نحو استناد باشد، یعنی به خدا و رسول نسبت بدهد، نه به شکل فتوا یا به شکل اینکه بگوید نظر من این است. سید هر دو را گفتند مبطل است، گفتند چه اخبار باشد چه به نحو فتوا باشد.

عرض ما این است که به نحو اخباری که گفتند اگر به نحو «استناد» می‌گفتند واضح‌تر بود. اگر کذب به نحو استناد به خدا و رسول خدا باشد باعث بطلان است اما اگر گفت فتوای من این است و نظر من این است این استناد به خدا و رسول خدا ندارد لذا مبطل نیست.

انتهای پیام/

برچسب‌ها: , , , , ,

مطالب مرتبط

نظر شما
نام :

ایمیل :

از درج کامنت های توهین آمیز معذوریم
متن کامنت :
 


نوشت ایران؛ نوشت افزار باکیفیت ایرانی اسلامی
نوشت ایران؛ نوشت افزار باکیفیت ایرانی اسلامی
ثبت نام حوزه علمیه مشکات اصفهان/ طرح تحولی ویژه دانشجویان/ کلیک کن
ثبت نام حوزه علمیه مشکات اصفهان/ طرح تحولی ویژه دانشجویان/ کلیک کن
پایگاه خبری رهیافته
پایگاه خبری رهیافته
اصفهان شرق
اصفهان شرق
تبلیغات در مردمی ترین سایت استان اصفهان؛ 09132706715
تبلیغات در مردمی ترین سایت استان اصفهان؛ 09132706715
به توان تشکیلات! (کتاب تقدیرشده منتقدین) 09132706715
به توان تشکیلات! (کتاب تقدیرشده منتقدین) 09132706715