یکشنبه ۲۸ شهریور ۱۴۰۰
اخبار اصفهان
سرتیتر اخبار
سرویس: فرهنگ و هنر
چاپ خبر
۱۹:۴۳ - ۱۴۰۰/۰۵/۱۱

گزارشی از کتاب «اقتصاد سیاسی ارتباطات» نوشته وینست موسکو

نویسنده به سه فرآیند مهم در اقتصاد سیاسی ارتباطات یعنی «کالایی کردن»، «فاصله زدایی» و «ساختارسازی» اشاره می‌کند و ما در ادامه به توضیح مختصر آنها می‌پردازیم. خواندن این کتاب به هر دانشجوی رشته رسانه و فرهنگ و ارتباطات توصیه می‌شود

ندای اصفهان- جواد جلوانی

(دانشجوی دکتری فرهنگ و ارتباطات دانشگاه باقرالعلوم ع)

در ادامه گزارشی از کتاب «اقتصاد سیاسی ارتباطات» نوشته «وینست موسکو» (استاد دانشگاه تورنتو کانادا) تقدیم می شود. خواندن این کتاب برای هر دانشجوی رشته رسانه و ارتباطات لازم است. شایان ذکر است این یادداشت به توصیه دکتر سید مجید امامی با هدف معرفی مهمترین بحث این کتاب (Argument) در 1000 کلمه تدوین شده است، لذا به خلاصه ترین توضیحات بسنده کرده ایم.

***

کتاب «اقتصاد سیاسی ارتباطات» توسط نشر ساقی با ترجمه خوب رحیم قاسمیان برای اولین بار در سال 1391 منتشر شده است. کتاب 464 صفحه حجم دارد اما از دیدگاه بنده آنچه حرف جدی و نویی برای این کتاب به حساب می‌آید از صفحه 247 کتاب آغاز می‌شود که نویسنده به سه فرآیند مهم در اقتصاد سیاسی ارتباطات یعنی «کالایی کردن»، «فاصله زدایی» و «ساختارسازی» اشاره می‌کند و ما در ادامه به توضیح مختصر آنها می‌پردازیم.

1- «کالایی کردن»:

کالایی کردن فرآیند تغییر و تحول چیزها به گونه ای است که در بازار قابل خرید و فروش باشند. به طور مثال داستانی است که چند نفر برای هم تعریف می‌کنند و از آن لذت می‌برند، سپس کسی پیدا می‌شود که آن را به یک فیلمنامه یا رمان تبدیل می‌کند تا در بازار قابل عرضه و معامله باشد.

به تعبیر دیگر کالایی کردن، فرآیند تبدیل ارزش‌های مصرفی به ارزش‌های مبادله ای است. (ص 252)

خود کالایی کردن در ارتباطات سه (یا چهار) شکل دارد:

الف- «کالایی کردن محتوا»: همان تغییر و دگرگونی پیام و تبدیل آن به فرآورده‌های قابل عرضه در بازار رسانه است. مانند یک نویسنده یا روزنامه نگار که با مهارت‌های حرفه ای به خلق گزارش‌های کاربردی متفاوت می‌پردازد.

ب- «کالایی کردن مخاطب»: یک بُعد کالایی کردن تولید مستقیم فراورده‌های رسانه ای بود اما بُعد دوم استفاده از تبلیغات رسانه ای است. درواقع شرکت‌های ارتباطی مخاطبان را از نظر سنی، جنسیت، میزان درآمد و علایق مختلف دسته بندی می‌کنند و در اختیار آگهی دهندگان قرار می‌دهند.

ج- «کالایی کردن نیروی کار»: در فرآیند پیچیده تولید تصور شاعرانه و خیالی وجود دارد که روزنامه نگاران حرفه ای به آخرین تجهیزات و دستاوردهای تکنولوژیک مجهز هستند، اما در واقع آنها همانند کارگرانی هستند که با شرایط کاری طاقت‌فرسا بیشترین بهره را عاید سرمایه داران می‌کنند.

د- «کالایی کردن فطری»: این مورد جدای از سه حالت قبل در کتاب آمده است و می‌گوید چگونه کالاها هم کالاهای تازه ای از خود می‌سازند و چگونه کالاهای دیگری از خلال مشارکت کالاهای مختلف با هم ساخته می‌شوند. به طور مثال حریم خصوصی مشتریان رعایت نمی‌شود و پس از خرید یک مشتری از یک سایت اینترنتی، اطلاعات فردی و علایق او ثبت می‌شود و برای جذب تبلیغات هدفمند به آگهی دهندگان به عنوان یک کالای جدید فروخته می‌شود.

در صفحه 292 نویسنده راهکارهایی را برای مقاومت در برابر کالایی کردن در زندگی خصوصی ارائه می‌دهد که به نظر بنده ساده انگاری در برخورد با قضیه است. وی می‌گوید: «مقاومت در برابر کالایی کردن در زندگی عمومی با دموکراسی و حقوق شهروندی امکان پذیر است و باید بدیل‌هایی همچون روابط فردی و صمیمیت‌های دوستانه شکل بگیرد.»

2- مفهوم و فرآیند مهم قابل بحث بعدی «فاصله زدایی» است.

زمانی به خاطر گسترش راه آهن، پس از آن گسترش مسافرت‌های هوایی، زمانی با اختراع تلفن، و امروز به مدد اینترنت و شبکه‌های اجتماعی به نظر می‌رسد بر مکان و زمان غلبه کرده ایم. نویسنده خود اذعان می‌کند که این مفهوم را اندیشمندان دیگری مانند هارولد اینیس، آنتونی گیدنز، دیوید هاروی، مانوئل کاسلز (در این کتاب با این تلفظ [کاسلز] ترجمه شده است) و دیگران هرکدام با تعابیر متفاوت خود بدان اشاره کرده اند. درنهایت فاصله زدایی و جهانی شدن موجب فروش بیشتر و تبلیغات و بازار بزرگتری درخدمت سرمایه داران و کمپانی‌های عظیم الجثه ارتباطی خواهد بود تا کالاهای خود را بیشتر توزیع کنند.

3- مفهوم و فرآیند بعدی «ساختارسازی» است.

همانطور که فاصله زدایی، ارتباطی میان اقتصاد سیاسی و جغرافیا پدید آورد، ساختارسازی نیز اقتصاد سیاسی را به جامعه شناسی پیوند خواهد زد. ساختارسازی که در مباحث گیدنز مفصل تشریح شده است، به فرآیندی اشاره دارد که طبق آن، ساختارها بر اساس عاملیت انسانی شکل می‌گیرند، آن هم در حالی که خود فرآیند «عامل» آن شکل گیری است. حیات اجتماعی مشتمل بر حضور دوگانه ساختار و عاملیت است و به زبان ساده‌تر جامعه و فرد همدیگر را می‌سازند. بنابراین در این بخش به بررسی جایگاه طبقه، جنسیت، نژاد، جنبش‌های اجتماعی و هژمونی در اقتصاد سیاسی ارتباطات می‌پردازد.

***

حال به سراغ فصل‌های اولیه کتاب برویم.

نویسنده در صفحه 12 به تعاریف گسترده و متفاوت «اقتصاد سیاسی» می‌پردازد. به طور مثال اقتصاد سیاسی را به «مطالعه روابط اجتماعی به ویژه روابط ناظر به قدرت که در کنار هم تولید، توزیع و مصرف منابع را تشکیل می‌دهند» تعریف کرده است. در تعریفی کلی‌تر اما نه چندان دقیق اقتصاد سیاسی را «مطالعه کنترل و بقا در حیات اجتماعی» تعریف کرده‌اند.

در ادامه به مکاتب فکری مختلف در اقتصاد سیاسی اشاره کرده است. به طور مثال در صفحه 84 به نظریه آدام اسمیت در دفاع از دستیابی به مناقع شخصی و ترجیح آن بر نیکوکاری و احسان اشاره می‌کند. یا نظر تامس مالتوس که معتقد بود به دلیل محدودیت منابع، دولت باید فاضلاب‌ها را در سطح خیابان‌ها و کوچه‌ها رها کند تا با شیوع بیماری‌های واگیردار، آدم‌های ضعیف و کم جان هلاک شوند اما در یک تنازع، بقای آدم‌های قوی و قابل را تضمین کنیم [پیشنهاد بنده: مجموعه فیلم‌های جنایی با عنوان «پاکسازی» را با همین ایده ببینید]. در مقابل نظریات مارکسیستی است که به حمایت از طبقه ضعیف می‌پرداختند و در دسته دیگری افرادی هستند که نظریات مالتوس را قبول نداشتند اما به هیچ عنوان مارکس را هم قبول نداشتند.

کتاب در ادامه به مطالعات گسترده ای که در زمینه اقتصاد سیاسی در کشورهای مختلف دنیا انجام شده است اشاره می‌کند، همانند مطالعات هربرت شیلر و آرمان ماتلار یا مدرنیزاسیون و توسعه، یا مباحث کاپیتالیسم اطلاعاتی و جامعه اطلاعاتی مانوئل کاسلز یا گزارش مک براید برای یونسکو، یا مطالعات انحصارگرایی و ادغام عمودی و افقی کمپانی‌های بزرگ و… که این اطلاعات در دیگر کتاب‌های رشته ارتباطات هم ذکر شده‌اند.

***

در پایان: هرچند این کتاب نگاه انتقادی دارد و اطلاعات خیلی مفیدی ارائه می‌دهد اما از ارائه راهکار برای ایجاد ضدجریان درمقابل سلطه اقتصاد سیاسی ارتباطات ناتوان است و به نظریه‌هایی مانند حوزه عمومی هابرماس استناد می‌کند که تاکنون خروجی عینی نداشته است.

انتهای پیام/

برچسب‌ها: , , , , , , , ,

مطالب مرتبط

نظر شما
نام :

ایمیل :

از درج کامنت های توهین آمیز معذوریم
متن کامنت :
 


نوشت ایران؛ نوشت افزار باکیفیت ایرانی اسلامی
نوشت ایران؛ نوشت افزار باکیفیت ایرانی اسلامی
ثبت نام حوزه علمیه مشکات اصفهان/ طرح تحولی ویژه دانشجویان/ کلیک کن
ثبت نام حوزه علمیه مشکات اصفهان/ طرح تحولی ویژه دانشجویان/ کلیک کن
پایگاه خبری رهیافته
پایگاه خبری رهیافته
اصفهان شرق
اصفهان شرق
تبلیغات در مردمی ترین سایت استان اصفهان؛ 09132706715
تبلیغات در مردمی ترین سایت استان اصفهان؛ 09132706715
به توان تشکیلات! (کتاب تقدیرشده منتقدین) 09132706715
به توان تشکیلات! (کتاب تقدیرشده منتقدین) 09132706715