یکشنبه ۲۸ شهریور ۱۴۰۰
اخبار اصفهان
سرتیتر اخبار
چاپ خبر
۱۶:۳۳ - ۱۴۰۰/۰۵/۱۱

کتاب الصوم/

درس خارج فقه استاد سید ابوالحسن مهدوی: ادامه فصل مفطرات؛ الثالث: الجماع

در ادامه تقریرات درس خارج فقه آیت الله سید ابوالحسن مهدوی (حفظه الله) استاد عالی دروس فقه و اصول، تفسیر و کلام مورخ دوشنبه ۱۷/۳/۱۴۰۰ به نظر طلاب و علاقه مندان می رسد.

ندای اصفهان- حجت الاسلام جواد جلوانی

(مدرسه علمیه صدر بازار)

در ادامه تقریر درس خارج فقه استاد آیت الله سید ابوالحسن مهدوی (حفظه الله) و حواشی بر کتاب عروه الوثقی مورخ دوشنبه 17/3/1400 که به طور اختصاصی توسط ندای اصفهان پیاده سازی شده است، به نظر طلاب و اساتید می رسد.

جهت دریافت دروس قبلی اینجا را کلیک کنید.

کتاب الصوم؛ فصل فی المفطرات- الثالث: الجماع- مسئله 6، 7، 8، 9، 10، 11 و 12

بسم الله الرحمن الرحیم

مسئله ششم:

فرقی بین بطلان روزه به واسطه جماع بین صورتی که قصد انزال به واسطه جماع داشته باشد یا قصد انزال نداشته باشد، نیست. دلیلش این است که در ادله ما جماع به رأسه خودش علت بطلان است. به‌اصطلاح موضوع برای بطلان از آن یاد شده و دیگر نگفتند که جماع با انزال یا بدون انزال. لذا جماع به‌تنهایی علت بطلان است.

***

مسئله هفتم:

روزه به فرو بردن در غیر احد فرجین به شرطی که انزال هم محقق نشود، باطل نمی‌شود مگر این‌که ایلاج در احد فرجین را به قصد انزال انجام بدهد در این ‌صورت روزه او باطل می‌شود ولو این‌که انزال هم نشود اما قصدش را داشت. دلیل بطلان را می‌فرمایند به ‌خاطر این‌که نیت مفطر را داشته است.

مسئله هفتم دو قسمت دارد: قسمت اولش ایلاج در احد فرجین بدون انزال قطعاً باعث بطلان نیست به‌خاطر این‌که دلیلی بر بطلان صوم نداریم.

قسمت دوم اینکه با قید قصد انزال اگر ایلاج در احد فرجین ‌کرد، چون نیت مفطر را داشته، این نیت باعث بطلان می‌شود ولو این‌که انزال محقق نشود.

 ما در این‌جا با سید همراه نیستیم؛

نکته: قبلاً هم ‌عرض کردیم قصد مفطری که قاطع است مبطل روزه نیست و سید قصد را می‌فرمایند مبطل است. قبلاً بحث قصد قاطع و قصد قطع را مطرح کردند حضرت امام (ره) و دیگران هم تبعیت کردند و فرمودند بین قصد قاطع و قصد قطع فرق است، اگر قصد قاطع داشت مبطل نیست اگر قصد قطع داشت مبطل است.

عرض ما یک مقدار با این ‌هم تفاوت دارد و آن این است که «قصد قاطع» یعنی مثلا قصد می‌کند چیزی بخورد یا جماع بکند، قصد هیچ‌گاه مبطل نیست و جزء مبطلات حساب‌ نشده است. اما «قصد قطع»؛ اگر قصد کند که روزه نباشد قبلاً گفتیم این قطع معلول قاطع است. لذا این‌هم گفتیم قصد قطع مبطل نیست مگر در یک صورت و آن صورتی که به ‌شرط لا از صوم باشد که شخص بدون نیت روزه است یعنی نه تردید بلکه اصلاً نیت صوم ندارد تا چه رسد به نیت تقرب. اصلاً نیت ندارد بلکه منکر نیت تقرب هم هست یا بالاتر می‌گوید من اصلاً روزه را قبول ندارم، چنین کسی که به شرط لا دارد جلو می‌رود دیگر روزه‌اش اشکال پیدا می‌کند.

لذا مورد این‌طوری کم هست که کسی که روزه گرفته بعد وسط روز به شرط لا نیت می‌کند. این‌که عرض کردیم به ‌شرط لا برای کسی است که مسلمان نیست و بی‌دین است و از اول نیت روزه نمی‌کند. در هر صورت اصل نیت قاطع و نیت قطع هیچکدام مبطل نیست مگر در این یک صورت.

***

 مسئله هشتم:

اگر ادخال اصبع بکند مضر به ‌روزه نیست، یا یکی دیگر از اعضای بدنش را ادخال بکند می‌فرمایند این مبطل نیست؛ البته می‌گویند به‌ شرط این‌که ادخال به قصد انزال نباشد. مفهومش این است که اگر اصبع را یا نحو اصبع را داخل کرد و قصدش انزال باشد این مبطل است چون قصد انزال یعنی قصد قاطع.

 ما به این فرمایش سید باز ایراد داریم؛

اصل مطلب شان مطلب متینی است که دلیلی بر بطلان صوم به واسطه ادخال اصبع و نحو اصبع نداریم. اما را قبول نداریم که فرمودند بدون قصد انزال مضر نیست و اما اگر قصد داشته باشد خود همین قصد ولو انزال هم نشود مضر است.

به ایشان عرض می‌کنیم چه قصد انزال داشته باشد، چه قصد انزال نداشته باشد این جزء همان نیت قاطع است و قبلاً بارها گفتیم کسی که نیت قاطع را دارد اما درعمل اتیان نمی‌کند و مفطر را نمی‌آورد این مبطل روزه نیست. حتی اگر کسی نیت قاطع کرد مثلاً نیت کرد آب بخورد بعد سر کوزه رفت و آب نبود (خود مفطر را عملاً نیاورد اما نیتش بود)، این را دلیل بر قطع روزه نداریم.

***

 مسئله نهم:

اگر جماع نائماً یا مکرهاً انجام گرفت حکمش چیست؟ مکرهاً در حدی که خارج از اختیار بود و الا گاهی اکراه در این حد نیست اما اگر در این حد بود که دیگر شخص بلا الاختیار بود، می‌گویند روزه با این جماع نائمی یا مکرهی باطل نمی‌شود و سوم هم می‌فرمایند باز روزه باطل نمی‌شود اگر جماع سهواً انجام گرفت، یعنی غافل شد از این‌که روزه هست مثل کسی که روزه بود و غذا می‌خورد این‌ هم اگر غافل بود روزه او باطل نیست.

دلیل این سه نکته را هم‌عرض بکنیم و آن این است که شرط مبطلیت مفطر یکی قصد و یکی اختیار است. لذا هم باید قصد بکند که من می‌خواهم بروم و آب بخورم و دیگر می‌خواهم روزه ام را از بین ببرم. یکی هم با اختیار باشد. با توجه به این دو شرط نائم قصد ندارد و خواب است و در خواب جماع انجام داد یا آب خورد بعد که بیدار شد متوجه شد که مفطر را آورده ولیکن قصد نداشته پس این اشکال ندارد.

و اما مکره کسی که به‌ زور وادارش می‌کنند که جماع بکند این را ممکن است بگوییم که قصد دارد که جماع بکند ولیکن اختیار ندارد چون اختیار ندارد باز مبطل نیست.

گروه سوم ساهی است. ساهی هم قصد ندارد ولو اختیار دارد؛ یعنی آن لحظه با اختیارش دارد جماع می‌کند اما قصد ندارد چون فرض این است که فراموش کرده این ‌هم دلیل این نکته است.

حالا بحث قصد و اختیار در فصل آینده مفصل‌تر بحث اش می‌آید و تکرار می‌شود.

***

 مسئله دهم:

اگر بین ران‌ها قصد ایلاج داشت، اما ناخواسته در احد فرجین داخل شد، روزه او باطل نیست. این را قبلاً توضیح دادیم به ‌خاطر این‌که یکی از شرایط ابطال عمد و قصد است و این آقا عمدی در این جهت نداشت، سهواً ادخال شده. اما در ادامه می‌فرمایند اگر قصد ادخال در احدهما یعنی احد فرجین داشت با اینکه قصد داشت بعداً معلوم شد که عملاً محقق نشده است سید می‌فرمایند که روزه‌اش باطل است از این‌ جهت که چون نیت مفطر را داشته است.

نکته: این را ما چندین ‌بار تا به ‌حال گفتیم این‌جا هم باز تکرار می‌کنیم؛ نیت مفطر بدون تحقق عملی دلیل بر ابطال روزه و بطلان او نداریم. این آقا قصد ادخال داشت اما تحقق پیدا نکرد لذا می‌گوییم اقوی آن است که روزه‌ی او باطل نیست مگر در آن صورت نادری که گفتیم قصد قطع داشته باشد مثلاً می‌خواهد روزه‌اش قطع به ‌شرط لا باشد و نیت عدم صوم به شرط لا دارد. در این ‌صورت گفتیم روزه او باطل است.

فقط مطلبی این‌جا اضافه می‌کنیم که این شرط متجری است که قصد ادخال داشت بعد متوجه شد که ادخال محقق نشده ‌است چون نیت ادخال داشته متجری محسوب می‌شود. متجری استحقاق عقاب را دارد، چرا قصد معصیت داشتی؟! ولیکن روزه‌ی او بخواهد از نظر وضعی حکم فساد پیدا بکند دلیلی نداریم.

***

 مسئله یازدهم:

درباره جماع خنثی است. چه خنثی واطی و چه موطوء باشد. 6 حالت را ایشان بیان می‌کنند.

1- اگر مردی در قبُل خنثی ادخال کرد نه روزه آن مرد باطل می‌شود که واطی است و نه روزه خنثی؛ دلیلش این است که احتمالا این عضو زیاده او هست و این نظیر همان ایلاج بین رانین است لذا نمی‌شود گفت روزه او باطل است نه روزه خنثی و نه روزه رجل. در این‌جا ایلاج در فرجی کرده‌ است که مشتبه است.

حداقل ما دو دلیل برای صحت روزه می‌توانیم بکنیم؛ اولی شک داریم آیا ایلاج در فرج حقیقی کرده و اصل عدمش است. دوم استصحاب هست، استصحاب می‌کنیم صحت یا بقای صوم را که یکی استصحاب حکم است و یکی استصحاب موضوع است، در هر صورت فرقی نمی‌کند علی ‌ای ‌حال همه این‌ها دلیل بر صحت روزه است.

2- در ادامه می‌فرمایند اگر خنثی ادخال به اُنثی کرد، باز احتمال دارد خنثی که این‌جا واطی هست آن عضوش را که در انثی داخل کرده، عضو زائد باشد لذا روزه هیچ کدام باطل نمی‌شود چه در قبُل انثی و چه در دبُر انثی. مثل ایلاج اصبع است. چطور اگر اصبع را داخل می‌کرد روزه باطل نمی‌شد این‌ هم همان‌طور است.

3- می‌فرمایند «امّا لو وطء الخنثی دبراً بطل صومهما»، اما اگر خنثی در دُبر وطی شود این‌جا روزه هر دو باطل است.

اولاً این عبارت ایراد دارد؛ ایرادش از نظر ادبی این است که اینجا خنثی فاعل ذکر نشده ‌است و بعضی فکر می‌کنند خنثی فاعل اش است درحالی‌که خنثی مؤنث است و عبارت اصلاً فاعل ندارد و کلمه اما هم منقطع از قبل هست و نمی‌شود بگوییم ضمیر به فاعل قبل برمی‌گردد، لذا از نظر ادبی این عبارت صحیح نیست. صحیحش این است «لو وطء الرجل خنثی».

اشکال دیگر هم این است که وجه خنثی را گفته و بعد تمیزش را گفته و نیاز به این نبود، البته این ایراد نیست اما بهتر بود که واضح و ساده بیان بکند. بگوید «لو وطء الرجلُ دبُراً خنثی» در این ‌صورت روزه هر دو باطل می‌شود. چرا؟ به خاطر این‌که واطی رجل است و آن عضو اش مشخص است و روزه‌اش باطل است خنثی هم قُبُل اش مشکوک است که کدام اصلی است اما دُبُر او واضح است که این دیگر بی‌اشکال است.

4 و 5- بعدی در همین مسئله می‌فرمایند «لو دخل الرجل بالخنثی و دخلت الخنثی بالاُنثی». این‌جا دیگر رجل را فاعل ذکر کرده‌اند. اگر رجل وطء به خنثی کرد (نمی‌گویند قُبلاً یا دُبراً) ولیکن ظاهرش باید این‌جا یک قید اضافه کنیم و بگوییم منظور «قُبلاً» هست. یک چیز مرکبی را می‌خواهم مثال بزنم، مردی به قبُل خنثی ادخال کرد قطعاً آن مرد روزه‌اش باطل نیست اما موطوء که خنثی است چون در قبُل اوست و نه در دبُر مشخص نیست، تا این‌جا مشکوک است. ولیکن بعد «دخلت الخنثی بالاُنثی» باز بالاُنثی یعنی به قبُل الاُنثی. این‌ها را باید درست بکنیم که معطل عبارت نشویم؛ یعنی بعد خنثی آمد در قبُل اُنثی داخل کرد. در این ‌صورت قطعاً دیگر روزه خنثی باطل است به ‌خاطر این‌که از هر دو عضوش استفاده شد و چون استفاده از هر دو عضوش کرده یک ‌بار موطوء واقع شد و یک‌بار واطی پس قطعاً روزه‌اش باطل است.

بر خلاف آن رجل، رجل که ابتدا به خنثی در قبُل او داخل کرد احتمال این هست که قبُل او عضو زائد است پس روزه رجل باطل نیست. چنانچه بعد وقتی خنثی به اُنثی داخل می‌کند باز ممکن است که انثی روزه‌اش باطل نشده باشد چون عضوی که از خنثی داخلش شده ممکن است که عضو زائد بوده است. از این‌ جهت ما دوباره با اصل و استصحاب روزه آن دو را می‌گوییم صحیح است اما روزه خنثی که استفاده از هر دو عضوش شده؛ یک ‌بار به شکل موطوء و یک‌بار به شکل واطء روزه او دیگر باطل است.

6- آخر مسئله یازده حالات دیگری را می‌فرمایند که اگر دو خنثی وطء بر یکدیگر کردند روزه شان باطل نمی‌شود؛ علتش این است که ما احتمال عضو زیاده می‌دهیم لذا چه خنثای واطی باشد وقتی داخل می‌کند ممکن است این عضوش زائد باشد و روزه خودش و او باطل نمی‌شود. بعد که موطوء واقع می‌شود و از آن عضو دومش استفاده می‌شود استفاده از طرف مقابلش چون خنثی است نمی‌تواند روزه او را باطل بکند و احتمال این‌که عضو زائد باشد در هر دو مورد هست.

***

 مسئله دوازدهم:

این ‌هم مسئله ساده‌ای است و قبلاً هم گفتیم. اگر جماع نسیانی ‌کرد و حواسش نبود که روزه است یا فراموش کرد یا متذکر بود اما بی‌اختیار بود و به ‌زور اسلحه مجبورش کردند که جماع بکند. وقتی در حین جماع از نسیان درآمد و متذکر شد یا زور از بالای سرش برداشته شد، یک دقیقه مکره بود بعد از اکراه درآمد، جبر برطرف شد، واجب است فوری اخراج بکند و اگر سستی در اخراج کرد، روزه او باطل است.

دلیلش هم این است که شرط بطلان تعمد است و این تعمد هم شرط حدوثی و هم شرط بقایی هست، هم ابتدای جماع باید تعمد باشد و هم بقائاً و الا اگر بقائاً هم نباشد اشکالی ندارد.

حالا اگر از نسیان درآمد ولیکن اخراج فوری انجام نداد و تراخی کرد، روزه او باطل است. چرا؟ به ‌خاطر این‌که استمراراً عمداً دارد جماع می‌کند مثل کسی است که از ابتدا اختیاراً داخل کرده ‌است. فرض کنید کسی از ابتدا اختیاری داخل کرد و بعد وسط کار کسی هم آمد استمراراً مجبورش کرد، آن استمرار ولو اشکالی ندارد اما ابتدایش که اختیاری بود آن کار را مشکل می‌کند و روزه‌اش باطل می‌شود.

انتهای پیام/

برچسب‌ها: , , , , ,

مطالب مرتبط

نظر شما
نام :

ایمیل :

از درج کامنت های توهین آمیز معذوریم
متن کامنت :
 


نوشت ایران؛ نوشت افزار باکیفیت ایرانی اسلامی
نوشت ایران؛ نوشت افزار باکیفیت ایرانی اسلامی
ثبت نام حوزه علمیه مشکات اصفهان/ طرح تحولی ویژه دانشجویان/ کلیک کن
ثبت نام حوزه علمیه مشکات اصفهان/ طرح تحولی ویژه دانشجویان/ کلیک کن
پایگاه خبری رهیافته
پایگاه خبری رهیافته
اصفهان شرق
اصفهان شرق
تبلیغات در مردمی ترین سایت استان اصفهان؛ 09132706715
تبلیغات در مردمی ترین سایت استان اصفهان؛ 09132706715
به توان تشکیلات! (کتاب تقدیرشده منتقدین) 09132706715
به توان تشکیلات! (کتاب تقدیرشده منتقدین) 09132706715