یکشنبه ۲۸ شهریور ۱۴۰۰
اخبار اصفهان
سرتیتر اخبار
چاپ خبر
۰۵:۵۴ - ۱۴۰۰/۰۵/۰۷

احکام روزه/

درس خارج فقه آیت الله ابوالحسن مهدوی: کتاب الصوم- فصل فی النیّۀ؛ مسئله 7 و 8 و 9

در ادامه تقریر درس خارج فقه آیت الله سید ابوالحسن مهدوی (زید عزه) و حواشی بر کتاب عروه الوثقی مورخ سه شنبه ۴/۳/۱۴۰۰ که در ایام کرونا به صورت مجازی برگزار شده است، به نظر طلاب و اساتید می رسد.

ندای اصفهان- حجت الاسلام جواد جلوانی

(مدرسه علمیه صدر بازار)

در ادامه تقریر درس خارج فقه آیت الله سید ابوالحسن مهدوی (زید عزه) و حواشی بر کتاب عروه الوثقی مورخ سه شنبه 4/3/1400 که در ایام کرونا به صورت مجازی برگزار شده است، به نظر طلاب و اساتید می رسد.

جهت دریافت دروس قبلی اینجا را کلیک کنید.

کتاب الصوم- فصل فی النیّۀ- احکام روزه- مسئله 7 و 8 و 9

***

بسم الله الرحمن الرحیم

مسئله هفتم:

در بحث صوم می‌فرمایند، اگر صوم به عینه را نذر کرد مثلاً روز خمیس را نیت کرد و نذر کرده که حتماً آن روز را روزه بگیرد لاتجزیه نیّۀ الصوم- تجزی نیست که نیت روزه بکند بدون تعیین این‌که آن روز برای نذرش باشد ولو اجمالاً. اجمالاً هم تعیین نکند این کافی نیست بلکه حتماً باید تفصیلاً یا اجمالاً تعیین بکند.

حالا اگر نیت کرد غیرش را و مثلاً نیت کرد به‌جای نذر، قضای روزه ماه رمضان را بگیرد. اگر از نذر خودش غافل بود روزه او صحیح است و از همان چیزی که نیت کرده واقع می‌شود و اگر با علم و عمد نیت غیر نذر را کرد در صحتش اشکال است.

در مسئله هفت ما چهار مطلب را داریم؛

 نکته اول: تعیین روز برای متعلق نذر، وقتی تعیین می‌کند این مانع می‌شود از اینکه بخواهد آن روز را برای غیر متعلق نذر قرار بدهد. لذا می‌گوییم آن روز ثبوتاً متعین برای نذر می‌شود و دیگر نیاز نیست مجدداً تعیین بکنند و اما در عمل باید حتماً همان روز را نیت بکند.

 نکته دوم: اگر غفلتاً از نذر خودش نیت دیگری کرد این صحیح است. علتش این است که نذر او به روزه تعلق نگرفته‌است با تذکر به این‌که آن روز متعلق به‌روزه است. نذرش به چنین روزی اصلاً دیگر تعلق نمی‌گیرد بلکه نذرش این است به اصل صیام فی ذلک الیوم تعلق‌گرفته است. این‌طوری نیت کرده که روز خمیس را من روزه می‌گیرم اما دیگر نیت نکرده ‌است که روزه با تذکر به این‌که متعلق به نذر است، می‌گیرم.

درنتیجه می‌خواهیم بگوییم اگر غافل شد این روزه‌ی او از متعلق نذر درمی‌آید و می‌تواند برای آن قضای روزه که نیت کرده قرار بگیرد.

 نکته سوم: فرق غفلت و تذکر را می‌خواهم عرض بکنم. وقتی غافل است غفلت تکلیف عمل به نذر را از عهده مکلف بر می‌دارد. لذا صوم برای غیر منظور صحیح می‌شود، اصلاً تکلیف ندارد که عمل به نذر بکند چون غافل است و کسی که غافل است به او نمی‌گویند «فی نذرک» پس می‌تواند غیرش را عمل بکند.

و اما اگر علم و عمد در کار باشد، یعنی می‌داند که یوم الخمیس را نذر کرده ‌است طبق علمش باید عمل به نذر بکند اما از روی علم و عمد نیت غیرش را می‌کند، اشکال این‌جا پیدا می‌شود و آن اشکال نیت تقرب است. به دلیل این‌که این آقا با علم و عمد آن روز را عاصی است. شارع دارد می‌گوید وفای به نذر بکنید، آقا می‌گوید نمی‌خواهم وفا بکنم! کسی که نمی‌خواهد وفا به نذرش بکند چطور دارد تقرب به خدا پیدا می‌کند؟ او دارد ضد حکم خدا عمل می‌کند. لذا می‌گوییم اقوی بطلان روزه است. سید گفتند اشکال، ما می‌گوییم نه اقوی این است که باطل است به‌خاطر این‌که نیت تقرب ندارد.

 نکته چهارم: نظر حضرت امام (ره) و آیت‌الله العظمی خوئی (رض) صحت است. نمی‌دانم دلیلشان چیست؟ شاید از راه اقتضاء امر به شیء نهی از ضد جلو رفته‌اند و گفته‌اند آیا اینکه امر دارد وفا به نذر بکند، آیا امر نهی از ضد را اقتضا می‌کند؟ و بعد بلافاصله می‌گویند ما در اصول گفتیم که اقتضاء نمی‌کند پس ضد را اگر عمل کرد صحیح است.

ولیکن به این دو بزرگوار عرض می‌کنیم که از این طریق جلو نمی‌رویم، این طریقی است که آیت الله العظمی حکیم هم ذکر کرده‌اند و ظاهراً بزرگواران هم تبعیت از ایشان کرده اند. بلکه باید این را بگوییم کسی که می‌داند باید وفای به نذر بکند و عمداً وفا نمی‌کند او دارد فرمان الهی را معصیت می‌کند، کسی که معصیت می‌کند دارد از خدا دور می‌شود، چطور می‌خواهد بگوید من روزه غیر نذری آن‌ هم با علم و عمد قربةالی‌الله می‌گیرم؟ این اشکالی است که ظاهراً کسی نمی‌تواند جواب بدهد لذا اقوی این است که این روزه اصلاً باطل است.

***

 مسئله هشتم:

اگر کسی روزه قضای رمضان امسال را دارد و قضای رمضان سال گذشته را هم دارد، می‌فرمایند واجب نیست تعیین بکند که این قضایی که می‌گیرم برای کدامش است. من مثال می‌زنم؛ فرض کنید که پنج روزه از سال قبل دارد سه روزه هم از امسال دارد، جمعاً هشت روز می‌شود و جمعاً باید هشت روزه قضا بگیرد. لازم نیست که تعیین بکند که از گذشته ‌است یا از حال است و فقط نیت صوم قضایی می‌کند و هشت‌روزه می‌گیرد و تمام می‌شود.

و همین‌طور اگر دو نذر دارد که نذر اولش مثلاً یک روزه است و نذر دومش هم مثلاً یک روزه است و باید دو روز روزه بگیرد لازم نیست که تعیین بکند که این روزه برای کدام یک از این نذرها است. یا مثلاً دو کفاره دارد که مختلف در آثار نیست، این‌هم لازم نیست که بگوید که من این شصت روز روزه‌ای که می‌گیرم کفاره اول است یا کفاره دوم است. دو روز روزه‌اش را عمداً خورده باید دو تا شصت روز بگیرد.

 ما در این فرمایش سید سه مطلب داریم؛

نکته اول: ظاهر این است که آن مثال اول شان با مثال‌های بعدی که نذر هست؛ فرق می‌کند. ایشان قضای رمضان امسال و سال قبل را با دو نذر را و با دو کفاره را، هر سه را از یک سنخ گرفته‌اند. ظاهر این است که رمضان امسال و گذشته غیر از مثال نذرین است. علتش هم این است که رمضان امسال و سال گذشته تفاوت در آثار دارد. بر خلاف نذرین، نذرین گاهی تفاوت در آثار ندارد. ولیکن رمضان لابدّ من اتیان الصوم سنۀ الحالیه، اول باید روزه‌های امسال را بگیرد تا به ماه رمضان سال آینده نرسیده، و الا اگر نگیرد و به رمضان سال بعد برسد باید فطریه بپردازد. برخلاف رمضان سابقه که آن‌جا فطریه اش دیگر زیاد نمی‌شود فطریه اش برای همان سال قبل است که نگرفته ‌است. اگر امسال نگیرد و پنج سال دیگر هم نگیرد دیگر فطریه اضافه نمی‌شود.

 نکته دوم: ما می‌فهمیم که فرقی بین سعه وقت برای این‌که هشت روز روزه را بگیرد (در مثالی که زدیم پنج‌تا از سابق و سه روز برای امسال) فرقی نمی‌کند که بگوییم یک ماه به ماه رمضان مانده یا سه روز به ماه رمضان مانده و در این سه روز حتماً باید قضای امسال را بگیرد، فرقی بین این‌ها نیست.

حضرت امام (ره) فرق گذاشتند و گفتند اگر سعه نباشد دیگر باید حتماً امسال را بگیرد، فرمایش ایشان ایرادش این است که درصورتی‌که فرض کنید سعه بود و یک ماه زمان دارد و هشت روز هم ایشان از دو سال می‌خواهد روزه قضا بگیرد، اگر متعین نکند و همین‌طور سه-چهار روز گرفت و دیگر نگرفت تا وارد ماه رمضان شد آیا کفاره بر مبنای حضرت امام بر گردنش هست یا نیست؟ این چهار روز را از سال قبل حساب بکند؟ پس امسال را نگرفته و کفاره دارد، اگر این چهار روز را سه روزش را از امسال حساب بکند پس کفاره ندارد. حضرت امام که در سعه وقت ایراد نمی‌گیرند جواب این را بدهند. لذا فرقی بین سعه و ضیق وقت نیست.

این آقا باید نیت بکند که من اول رمضان امسال را می‌گیرم تا مطمئن بشود، مگر این‌که مطمئن باشد که در یک ماهی که وقت دارد همه را می‌گیرد. واجب نیست که حتماً رمضان امسال را بگیرد اما اگر نیت نکرد به مشکل برمی‌خورد. آیت‌الله ‌العظمی سیستانی می‌فرمایند اگر احدهما را تعیین نکرد که آیا برای روزه‌های رمضان گذشته یا برای رمضان امسال ‌است، آن‌وقت ایشان می‌فرمایند از رمضان گذشته محسوب می‌شود و در نتیجه در این مثالی که زدیم اگر چهار روز گرفت این چهار روز برای رمضان قبل می‌شود و رمضان امسال را اصلاً نگرفته پس باید کفاره را پرداخت بکند.

 به ایشان عرض می‌کنیم فرمایش شما ترجیح بلامرجح است. به چه دلیل از رمضان ماضیه باشد؟ اگر هم بخواهید با اصل عملی جلو بروید این اصلاً خلاف اصل است. چون این آقا یک کفاره از رمضان گذشته بر گردنش است، نسبت ‌به کفاره امسال شک می‌کنیم که آیا کفاره‌ای بر گردنش می‌آید یا نه؟ اصل عدمش است. چطور ایشان گفتند که کفاره می‌آید؟ یا خلاف قاعده اقل و اکثر است که بنا بر اقل گذاشته می‌شود. این‌طوری بگوییم؛ می‌گوییم این آقای مکلف یک کفاره را اقلش را یقین دارد که از رمضان قبل است منتها می‌گوید حالا که من چهار قضا گرفته‌ام آیا یک کفاره بر گردنم است یا دو کفاره؟ حمل بر اقل می‌شود و اکثر را نباید بگوید.

لذا فرمایش ایشان درست نیست. البته فرمایش‌شان مطابق با احتیاط هست. ولیکن مشکل این است که ایشان احتیاط نکردند و فتوا داده‌اند که اگر تعیین نکرد پس روزه‌هایش برای رمضان قبل محسوب می‌شود، این فتوا دادن اشکال دارد و فتوا مبنا می‌خواهد. اگر می‌گفتند علی الاحوط بله احتیاط را ما می‌پذیرفتیم.

 نکته سوم: آنجایی‌که دو نذر می‌کند، مثلاً یک‌بار نذر کرده که یک‌بار روزه بگیرد و دوباره نذر کرده که دوباره روزه بگیرد؛ فرمودند نیاز نیست تعیین بکند. ایرادی که در نذر وجود دارد این است که گاهی نذر از دو نوع محسوب می‌شود.  مثلاً نذر کرده یک‌بار برای شُکر، یک‌بار برای زجر. دو نذر کرده یک‌بار گفته اگر من سلامتی بدنم را احراز کردم شکراً برای سلامتی‌ روزه می‌گیرم. یک‌بار هم نذر کرده که اگر معصیت کردم زجراً علی المعصیت روزه می‌گیرم، این دو روزه زجر و شکری ظاهراً این‌ها دو نوع هستند بعد وقتی می‌خواهد شروع به این‌ کند که نذرش وفا کند واجب است که تعیین بکند که این روزه شکری یا روزه زجری است که دارم به‌جا می‌آورم.

در کفارتین هم همین‌طور است، یک زمانی کفارتین برای رمضان است، دو روز عمداً روزه‌خواری کرده این دو روز یک نوع محسوب می‌شود، این‌جا واجب نیست که تعیین بکند که من شصت روز اولم برای آن کفاره روز پنجم است که خورده‌ام یا روز ششم است که خوردم، فرقی نمی‌کند دو تا شصت روز باید روزه بگیرد.

ولیکن اگر دو نوع کفاره شد، مثلاً یک کفاره برای افطار رمضان است یک کفاره برای شکستن قسم است، ظاهر آن است که وقتی می‌خواهد کفاره را عمل بکند باید تعیین بکند که این کفاره قسم یا کفاره افطار است. این‌ها وقتی دو نوع بشود قصد می‌خواهد، وقتی دو نوع نباشد و از یک سنخ باشد دیگر لازم نیست مثل قضای خود رمضان که قبلاً گفتیم فرض کنید که کسی که ده روز قضا دارد لازم نیست که نیت بکند که قضای اول یا دوم است. همین‌طور باید ده روز، روزه قضا بگیرد.

***

مسئله نهم:

اگر روزه یوم خمیس معین را نذر کند و گفت من پنجشنبه این ماه نذر کرده‌ام که روزه بگیرم یک نذر دیگر هم کرده که روز معین از ماه را روزه می‌گیرم، مثلاً نذر دومش این است که من هجدهم ذی‌الحجه را به ‌خاطر غدیر خم که معادل روزه کل عمر دنیاست مثل این‌که از اول روز خلقت دنیا این آقا زنده بوده تا آخر هم هست و همه را هم روزه گرفته است.

اگر کسی نذر کرده که من هجدهم ذی‌الحجه را روزه می‌گیرم از آن طرف هم نذر دوم کرد که پنجشنبه هفته آینده را روزه می‌گیرم بعد معلوم شد که پنجشنبه همان هجدهم ذی‌الحجه است این‌جا کفایت می‌کند که آن روز را روزه بگیرد و همان یک روز که می‌گیرد هر دو نذرش ساقط می‌شود. آیا دو ثواب می‌برد یا یک ثواب؟ اگر دو نذر را قصد کرد که من پنجشنبه دارم هم نذر اول و هم نذر دوم را عمل می‌کنم، ثواب برای هر دو داده می‌شود و اگر یکی از آن‌ها را قصد کرد ثواب برای همان یکی داده می‌شود و البته نذر دوم هم ساقط است ولو ثواب ندارد.

 در فرمایش سید چهار مطلب را می‌خواهم خدمتتان عرض کنم؛

نکته اول: در اصل مسئله یک مقدار عبارت ابهام دارد و بنده با مثال واضح کردم. مثالش این‌طور است که روزه خمیس معین را نذر کرده و پنجشنبه هفته آینده یا دو هفته دیگر را همین‌طور نذر روزه معین کرده‌است از طرف دیگر روز غدیر، روز مباهله، یک روز معین از ماه را هم او نذر کرده که روزه بگیرد. بعد دو نذر در یک روز واحد منطبق شد این‌جا همان یک روز را روزه می‌گیرد و ادای دو نذر او محسوب می‌شود.

 نکته دوم: آن روز که می‌خواهد روزه بگیرد نیاز نیست که هر دو را با هم قصد بکند به ‌خاطر این‌که واجب برگردن او روزه یوم واحد است نه دو روز. دو روز لازم نیست، او هم پنجشنبه را گفته و هم مثلاً عید غدیر را گفته‌ است. لازم نیست که هر دو را قصد بکند همین که آن روز روزه بگیرد هر دو را عمل کرده‌ است. این نکته را از این‌ جهت عرض می‌کنم که حضرت امام (ره) فرمودند که باید هر دو را قصد بکند، به ایشان عرض می‌کنیم که نیاز نیست و این منطبق با هم می‌شود و یک روز بر گردن او واجب است که روزه بگیرد.

 نکته سوم: اگر قصد احدهما را به ‌شرط لا عن قصدِ الآخر بکند این جایز نیست. چنانچه در مسئله بعدی صحبتش را خواهیم کرد. خلاصه اتیان احدهما بالقید و به‌شرط شی‌ء این کار را نمی‌تواند بکند که بگوید من امروز را روزه می‌گیرم فقط به ادای این‌که امروز روز عید غدیر هست و نه به ‌خاطر این‌که روز پنجشنبه را نیت کردم که روزه بگیرم. این اشکال پیدا می‌کند. این ‌هم نکته سوم ما که درست است که لازم نیست هر دو را قصد بکند اما حق ندارد که «به ‌شرط لا عن قصدِ الآخر» این هم جایز نیست.

 نکته چهارم: این نکته راجع ‌به ترتب ثواب است. اگر این آقا هر دو را قصد کرد موجب ترتب ثوابین می‌شود. اگر احدهما را قصد کرد و به‌شرط لا نبود بلکه لا به شرط بود و این موجب ثواب همان می‌شود چون همان چیزی که نیت کرده ثواب‌ها را می‌برد، دیگر ما نمی‌توانیم بگوییم ما لم یقصدهُ ثواب او را هم می‌برد. چیزی را که اصلاً قصد نکرده چرا ثوابش را ببرد؟ منتها دلیل بر سقوطش داشتیم گفتیم ساقط می‌شود.

از همین‌جا من یک جمله از آیةالله العظمی خوئی (رض) عرض بکنم. ایشان فرمودند قصد ثانی اصلاً لغو است و قصد اول چه عید غدیر را نیت بکند چه روز خمیس معین را نیت بکند قصد اول صحیح است و قصد ثانی را ایشان می‌فرمایند لغو است.

عرض می‌کنیم این هم درست نیست. صحبت و دلیل من این است که این آقای مکلف یتذکرُ بانّهُ وفی بالنذرین، آن هم نذرینی که ینطبقان علی یوم الواحد که صحیح هم هست. ما دلیل آوردیم آن وقتی‌که این آقا متذکر است که دارد وفای به نذر می‌کند چرا ثانی لغو باشد؟ این صحیح است. من یک مثال بزنم، آیت‌الله‌ العظمی خوئی در این مثال چه چیزی می‌فرمایند؟ اگر کسی نیت کرد امتثال امر پدر و مادر را که هر دو به شی‌ء واحد امر کرده‌اند و گفته‌اند که برو نان بگیر، هر دو گفتند که برو پنج نان بگیر، این قطعا آن نیست که برود دو تا پنج تا نان بگیرد؛ پنج نان پدر و پنج نان مادر با یکدیگر منطبق می‌شود. حالا اگر وقتی دارد پنج نان می‌گیرد نیت بکند که من دارم دستور پدر و هم دستور مادر را انجام می‌دهم این کجایش لغو است که آیت‌الله ‌العظمی می‌گویند دومی اش لغو است؟ بلکه باید بگوییم هر دو صحیح است و ثواب هم می‌برد. اما اگر نیت کرد که من یکی از آن‌ها را دارم امتثال می‌کنم و حواسش در این بود که دستور پدر را دارد انجام می‌دهم و نسبت به دستور مادر اصلاً غافل بود، قاعدتاً ثواب همان یکی را می‌برد اما دستور مادر هم ساقط شد و دوباره لازم نیست که برود و پنج نان به ‌خاطر دستور مادر  بخرد.

آیت الله سید ابوالحسن مهدوی (زید عزه)؛ نماینده مردم اصفهان در مجلس خبرگان رهبری

انتهای پیام/

برچسب‌ها: , , , , , ,

مطالب مرتبط

نظر شما
نام :

ایمیل :

از درج کامنت های توهین آمیز معذوریم
متن کامنت :
 


نوشت ایران؛ نوشت افزار باکیفیت ایرانی اسلامی
نوشت ایران؛ نوشت افزار باکیفیت ایرانی اسلامی
ثبت نام حوزه علمیه مشکات اصفهان/ طرح تحولی ویژه دانشجویان/ کلیک کن
ثبت نام حوزه علمیه مشکات اصفهان/ طرح تحولی ویژه دانشجویان/ کلیک کن
پایگاه خبری رهیافته
پایگاه خبری رهیافته
اصفهان شرق
اصفهان شرق
تبلیغات در مردمی ترین سایت استان اصفهان؛ 09132706715
تبلیغات در مردمی ترین سایت استان اصفهان؛ 09132706715
به توان تشکیلات! (کتاب تقدیرشده منتقدین) 09132706715
به توان تشکیلات! (کتاب تقدیرشده منتقدین) 09132706715