شنبه ۲۸ فروردین ۱۴۰۰
اخبار اصفهان
سرتیتر اخبار
چاپ خبر
۰۴:۵۱ - ۱۳۹۹/۰۹/۱۵

گفتگو با محمود فروزبخش کارشناس تاریخ سیاسی؛

تاملی درباره ادوار جنبش دانشجویی در کشور و اصفهان

سیال بودن فضای دوران دانشجویی یعنی انسان در آن سن در حال آموختن است و عقایدش می تواند تغییر کند و حالت ثابت نداشته باشد. اگر ماجرای جنش دانشجویی را در دهه های مختلف مرور کنیم، این تغیر حالات را می بینیم...

به گزارش ندای اصفهان، جنبش دانشجویی در نیم قرن گذشته مسیر پر فراز و نشیبی را طی کرده است. مسیری که به شدت با تحولات سیاسی فرهنگی جامعه ایران و اتمسفر انقلاب اسلامی نسبت داشته است. در این باره و به بهانه 16 آذر روز دانشجو با محمود فروزبخش، فعال فرهنگی و کارشناس تاریخ سیاسی به گفتگو نشستیم. او در دهه هشتاد در دانشگاه اصفهان و دانشگاه تهران دانشجو بوده است و در دهه نود نیز با تشکل های فرهنگی سیاسی دانشگاه ها ارتباط داشته است. فروزبخش در ابتدای صحبت تاکید می کند که او در این گفتگو بییشتر بر روی نخبگان جنبش دانشجویی تاکید دارد و نه فضای کلی دانشجویان.

 

ندای اصفهان- مهم ترین ویژگی جنبش دانشجویی را چه می دانید؟

فروزبخش: پیش از ورود به اصل بحث باید متذکر شوم که نخبگان دانشجویی کسانی هستند که به سبب سن اندک معمولا قابلیت هایشان بالفعل نشده اند و دوران دانشجویی مسیری برای شکوفایی آنان است و از این حیث برای تاثیرگذاری بر روی جامعه محدودیت هایی دارند. اما معمولا نمایان ترین خصلت آنان نگاه نقاد آنان است که برآمده از روحیه آرمان خواهی است. دانشجویان از آنجا که در قید و بند کمتری هستند، بدون ملاحظات می توانند سخن خود را بگویند و فعالیت سیاسی داشته باشند. مسئله بعد سیال بودن فضای دوران دانشجویی است زیرا انسان در آن سن در حال آموختن است و عقایدش می تواند تغییر کند و حالت ثابت نداشته باشد همان طور که اگر ماجرای جنش دانشجویی را در دهه های مختلف مرور کنیم، این تغیر حالات را می بینیم.

ندای اصفهان- بحث را از جای خوبی شروع کردید. به سراغ تحولات جنبش دانشجویی می رویم و چون می خواهیم تمرکز بحثمان را روی اصفهان بگذاریم از دهه پنجاه شروع می کنیم.

بله دهه پنجاه جنبش دانشجویی در تلاطم و کشمکش میان دو جریان عمده اسلام گرا و مارکسیستی قرار دارد و در این میان طیفی دیده می شود که در یک سر به روحانیت به رهبری امام خمینی(ره) اعتقاد دارد و در طیف دیگر گروه هایی با عقاید مارکسیستی دیده می شود و در این میانه التقاط و ترکیب هم داریم. از یک طرف مجاهدین خلق دیده می شود که بنای اصلی آن ها بر مارکسیسم است اما از ادبیات مذهبی هم بهره می برند. از طرف دیگر انجمن های اسلامی دانشجویان را می بینیم که نگاه مذهبی پررنگی دارند اما در زمینه مبارزه با رژیم شاه، تاثیرگرفته از فضای پر قدرت مجاهدین خلق هستند. این سیمای کلی جنبش دهه پنجاه است.

ندای اصفهان- ویژگی برجسته آن زمان چیست؟ طبیعی است که همه راه ها به انقلاب ختم می شود.

گمان می کنم ویژگی برجسته، مطالعه بالای جوانان در آن زمان است و اینکه جوشش درونی در میان آنان بسیار بالاست زیرا در دوران پهلوی حاکمیت اصلا برای رفع عطش آنان در این زمینه ها کاری نکرده بود پس نیروها از هر طیفی بسیار بکر و دست نخورده بودند و البته تجربه عینی و واقعی خاصی هم نداشتند پس بسیار آرمان گرا به مسائل نگاه می کردند و ادعاهای بزرگ و انقلابی داشتند. با بروز انقلاب اسلامی، اعتماد به نفس بی نهایتی به وجود آمد و شاهد آن بودیم که جنبش دانشجویی بدون در نظر گرفتن محدودیت ها پیوسته سخنان بزرگی می گوید. همین زمینه اتفاقات بسیار خوب و نقاط ضعف در آینده شد.

ندای اصفهان- این روند با پیروزی انقلاب اسلامی تشدید هم شد.

قطعا. شکاف میان دو سر طیف بیشتر شد. طیفی که نگاه های مارکسیستی داشتند کوتاه نمی آمدند و به سرعت راهشان را از جمهوری اسلامی جدا کردند و طبیعتا دیر یا زود از فضای کلی اجتماعی ایران حذف شدند زیرا مردم ما به خصوص در اصفهان فضایی سنتی و مذهبی دارند. تاکید بر کارهای تشکیلاتی مسلحانه که در نهایت هم بی فایده است از همین جا می آید. اما در طرف مقابل دانشجویان اسلام گرا، توانستند دوام بیاورند و حتی در سال 1358 با اشغال سفارت آمریکا، کاملا ابتکار عمل را در دست گرفتند و زمینه ساز تحولات این جنبش در سال های بعدی شدند.

به هر حال سال های پایانی دهه پنجاه سال هایی به شدت پرتلاطم بود. این تلاطم نه تنها در مبارزه با رژیم شاه دیده می شد بلکه رقابتی شدید در میان دانشجویان وجود داشت به طوری که اگر فردی علاقه مند وارد دانشگاه می شد گروه های مارکسیستی، التقاطی و مذهبی هر یک سعی در جذب او داشتند و همین روحیه فضای بحث و اقناع و تبادل نظر را به شدت افزایش می داد.

ندای اصفهان- به نظرتان این روحیه در دهه شصت کاهش نیافت؟

البته. به هر حال حکومت در ایران مستقر شد و دغدغه های عینی و اجرایی مطرح شد. از طرفی بخشی از بدنه مارکسیستی در انقلاب فرهنگی تصفیه شدند. انقلابی ها هم مقداری تصور کردند با داشتن امر قدرت و تثبیت وضعیت سیاسی می توانند نفس راحتی بکشند و فضای فرهنگی کشور اکنون دیگر در مدار مطلوب آن هاست. این احساس راحتی بعدها باعث شد فضای گفتگو کاهش بیابد. همچنین صورت مسئله جنگ به عنوان مسئله اول کشور در دستور کار نخبگان دانشگاهی بود و بسیاری از نیروهای قابل دانشگاهی به جبهه ها و مسائل مربوط به آن نظر داشتند.

اما گذشته از جبهه و پشتیانی از آن، در دانشگاه های اصفهان انجمن های اسلامی دانشجویان فعال تر نشان می دادند. آن ها به تدریج پیوند محکم تری با جناح چپ خط امام از خود نشان دادند.

ندای اصفهان- مهم ترین ویژگی انجمن های اسلامی دانشجویان در آن زمان چه بود؟

تمرکز آن ها بر روی مقوله عدالت بود و شعارهای حول واژه حمایت از مستضعفین غلظت بیشتری داشت و مبارزه با استکبار رنگ غلیظی گرفته بود. همچنین آن ها بر روی اجرای ظواهر مذهبی در محیط دانشگاه هم تاکید بسیاری داشتند. طبیعتا برخورد آنان با نشانه های باقی مانده از دوران پهلوی نیز قاطع بود. در یک کلام گرایش انقلابی و صریح داشتند.

مطلب دیگری که حتما باید به آن اشاره کنیم که دانشجویان طبیعتا مطالعات تخصصی پایینی دارند و البته شوق و انگیزه فراوان و بعضا احساساتی که مدیریت نمی شود و معمولا در سن های بعدی انسان از آن فضاهای هیجانی پشیمان هم می شود. نوعی خودبنیادی در این نوع دانشجویان دیده می شود. به این معنا که لزوما تمام دین را از روحانیت اخذ نمی کنند و سعی دارند خودشان مسیر را ایجاد کنند. در اینجا کلیت اختلاف ایشان با جناح سنت گرا مشخص می شود. این مسئله در سال های دور با گرایش به افکار دکتر شریعتی خود را نشان می داد و در سال های بعد در شدید شدن دعوای دو گروه اصلاح طلب و اصولگرا،‌ نقش تعیین کننده ای داشت.

ندای اصفهان- حالا که بحث تا به این درجه به جزییات رسید می توانیم از فضای شهر اصفهان دقیق تر صحبت کنیم.

در دهه شصت انجمن های اسلامی دانشجویان با روحیات متمایل به چپ با چندین گروه قابلیت پیوند داشت. مثلا با خانه کارگر، همچنین با بخشی از بدنه دولت مهندس موسوی، از طرفی با قسمتی از سپاه پاسداران و در نهایت با امام جمعه آن مقطع اصفهان و اطرافیان او. به نوعی می توان گفت فضای کلی تاثیرگذار در اصفهان در اخیار آنان بود.

ندای اصفهان- این وضعیت تا حد زیادی در دهه هفتاد هم ادامه یافت.

بله تا آنکه با آمدن فضای دوم خرداد، فضای سیاسی اصفهان می شود گفت کاملا یکدست شد. استانداری، شهرداری و مجلس با آن ها هم سو شد. اما دقت داشته باشید که در این سال ها انجمن های اسلامی تغییر نگاه دادند و درست مانند چپ های خط امام که به سمت اصلاح طلبی رفتند آن ها نیز دچار تغییرات شدند هر چند که دانشجویان به سبب بی تجربگی در امر سیاسی نوعی از بیان را در پیش گرفتند که حاشیه سازی بالایی داشت و برای همه از جمله خود اصلاح طلبان هم هزینه های سنگینی درست کرد.

ندای اصفهان- برای روشن شدن موضوع یک نمونه از این تغییر رویکردها را می توانید باز کنید؟

فرض کنید در مورد مسئله نسبت اسلام و ایران. آن ها تا سال ها معتقد بودند صدور انقلاب و حمایت از مسلمانان جهان در صدر نگاه است و هر کس اولویتش منافع ایران باشد، اهل اسلام و انقلاب نیست. اما سپس در چرخشی آشکار، نگاه های ملی و منافع را در اولویت قرار دادند. فعلا در این فرصت قصد نداریم بگوییم کدام نگاه درست بوده و یا نگاه معقول کدام است.

ندای اصفهان- پس در واقع با این نگاه و تغییر بینش ها، جنبش دانشجویی در سیری نزولی و نامطلوب قرار گرفت.

نه لزوما. اتفاقا سال های پایانی دهه هفتاد سال های بابرکتی بودند. در آن سال ها این حد از شور سیاسی رنگ و بوی فرهنگ به خود گرفته بود و هر دانشجوی سیاسی مجبور می شد که به سراغ مطالعه برود و مقداری فضاهای اندیشه ای جان گرفت. صحبت و گفتگو باز هم رونق گرفت و همین باعث شد محفل های دانشجویی جایی برای دغدغه مند شدن شود. برای مثال بسیاری از کسانی که از رشته های مطرح به سمت رشته های علوم انسانی و حوزوی رفتند، علتش را همین فضاها می دانستند. می دانید که در قدیم و حتی همین الآن کسانی که کمتر اهل درس بودند حوزه می رفتند یا علوم انسانی می خواندند. اما رفتن از رشته های درجه یک مهندسی به علوم انسانی کاری عجیب بود که در آن زمان عده ای این سد را شکستند و در سال های بعد تا الآن این کار بیشتر رواج یافته که همه مدیون آن فضا هستیم.

ندای اصفهان- پس شما نوعی نگاه مثبت به تحولات دوران اصلاحات برای جنبش دانشجویی دارید.

کسی از افراطی گری حمایت نمی کند. آنجا که آنان به سمت نهضت آزادی و یا افکار دکتر سروش رفتند، آسیب دیدند و بدنه خود را از فضای انقلاب اسلامی جدا کردند. اما آنجایی که فضا پرنشاط شد، همه سود بردیم. آزادی آن زمان باعث شد خیلی از بحث ها مطرح بشود و جوانان را به فکر فرو ببرد. ذات این موقعیت ارزشمند بود هر چند که من هم از حواشی دلخراش آن زمان شاکی هستم.

ندای اصفهان- اجازه بدهیم به سراغ دهه هشتاد بیاییم جایی که شما دیگر مشخصا دانشجو بودید.

بله آن زمان برخی دفاتر تحکیم وحدت رویکردی ضد حکومتی پیدا کرده بودند و عملا با این موضع تاثیرگذاری خود را کاهش داده بودند و حرف های تند از آن ها شنیده می شد که غالبا ناشی از فضای ناامیدی آنان بود. این وضعیت تا سال 84 ادامه داشت که در واقع سیر نزولی آنان را افزایش داد هر چند که در سال های پایانی دهه هشتاد برخوردهای حذفی هم با تشکل های آنان صورت گرفت.

از طرفی در تشکل های جامعه اسلامی دانشجویان و بسیج دانشجویی، رویکرد دوباره ای به مفاهیم انقلاب اسلامی پیش آمده بود. مثلا شناخت غرب در دستور کار قرار گرفته بود حالا از سطحی ترین نگاه ها تا بینش های عمیق تر. رویکرد عدالت جدی تر شده بود و بعضا انتقادات به شخصت های نظام هم دیده می شد. جذب جوانان از روش های متنوع فرهنگی هم در دستور کار گرفته بود. در این میان آنان به روش های هنری و ادبی و مولفه های زیبایی شناسی اهمیت بیشتری نسبت به قبل می دادند. هین نکات در سیاست شهری هم خودش را نشان داد. فرض کنید در پیروزی انتخابات شورای شهر سال 1381، نقش این دانشجویان قابل ردیابی بود.

ندای اصفهان- پس همین مسیر رو به رشد برای این تشکل ها ادامه داشت تا به سال 84 رسیدیم.

دقیقا. در آنجا فضاهای عینی و مسائل گسترده تری مطرح شد که موجب رشد نیروها بود اما از طرفی با یکدست شدن حاکیمت مقداری رنگ و بوی انتقادی کم شد و برخی حمایت ها از دولت از اعتباربخشی از تشکل ها کاست. مقداری یکدستی به داخل دانشگاه ها هم کشیده شد زیرا تفکرات غربگرا هم حالا جذابیتی نداشتند و در دوران نشاط خود نبودند. بعد از تلخی های سال 88 هم با رواج فضاهای امنیتی، این یکدستی بیشتر احساس شد که اصلا برای روحیه جنبش دانشجویی خوب نبود و موجب رکود فعالیت می شد.

ندای اصفهان- بحث طولانی شد. به سراغ دهه نود برویم.

این دهه زمانی است که دانشجویان دچار تغییرات ذاتی شدند. کسانی که وارد دانشگاه می شوند بیشتر نوجوان هستند تا جوان! آن ها در زندگی چندان مسئولیتی قبول نکرده اند و ارتباطات اجتماعی آنان کم بوده است و به جای آنکه در کوچه و خیابان باشند بیشتر پای رسانه بزرگ شده اند. آن ها در معرض انبوهی از اطلاعات هستند و تمرکز کمی دارند و برایشان ظواهر مهم است. طبیعی است کار عمیق و پیگیر مقداری سخت می شود علاوه بر آن که دو دانشگاه اصلی یعنی دانشگاه صنعتی و دانشگاه اصفهان تا حد زیادی دانشجویان تحصیلات تکمیلی گرفته اند که همین نیز از شور سابق می کاهد. با غلبه نگاه مادی، کارهای زودبازده هم رونق بیشتری گرفته و از طرف دیگر با بد عمل کردن مسئولین و دولت فعلی، نوعی بی میلی و بی توجهی هم به امر حکومت وجود دارد. در این سال ها اتفاقات بیشتر در گوشی ها رخ می داد تا در فضای فیزیکی و نوعی از سردی در جنبش دانشجویی مشهود است.

ندای اصفهان- این به معنای پایان راه است؟

به هیچ وجه! هم در فرم می توان تحول ایجاد کرد هم در محتوا. الان آرمان های انقلاب اسلامی برای همه دنیا جذابیت دارد. ما دچار تکرار شده ایم. فطرت انسان طالب حرف حق است. نگاه جدید به مفاهیم انقلاب اسلامی می تواند حیات دوباره ای بدهد. من اتفاقا امید زیادی دارم. از طرفی باید با تخصص گرایی به فکر روش های جدیدی باشیم. فهم رسانه های جدید و نگاه اقتصادی این نسل و درک انسانی بودن و عواطف ایشان همه و همه می تواند راه هایی پیش روی ما بگشاید، ان شاالله.

انتهای پیام/

برچسب‌ها: , , , ,

مطالب مرتبط

نظر شما
نام :

ایمیل :

از درج کامنت های توهین آمیز معذوریم
متن کامنت :
 


ثبت نام دبستان پسرانه تربیتی طاها
ثبت نام دبستان پسرانه تربیتی طاها
خرید کتاب «بخوانید، اراده کنید و ثروتمند شوید»
خرید کتاب «بخوانید، اراده کنید و ثروتمند شوید»
خرید کتاب «پولطلا؛ نظام پولی تمدن نوین اسلامی» (تحریم گریز و تورم ناپذیر)
خرید کتاب «پولطلا؛ نظام پولی تمدن نوین اسلامی» (تحریم گریز و تورم ناپذیر)
شفاف (شبکه فعالان انقلابی فضای مجازی)
شفاف (شبکه فعالان انقلابی فضای مجازی)
پایگاه خبری رهیافته
پایگاه خبری رهیافته
اصفهان شرق
اصفهان شرق
تبلیغات در مردمی ترین سایت استان اصفهان؛ 09132706715
تبلیغات در مردمی ترین سایت استان اصفهان؛ 09132706715
به توان تشکیلات! (کتاب تقدیرشده منتقدین) 09132706715
به توان تشکیلات! (کتاب تقدیرشده منتقدین) 09132706715