یکشنبه ۱۸ خرداد ۱۳۹۹
اخبار اصفهان
سرتیتر اخبار
سرویس: اجتماعی
چاپ خبر
۱۲:۲۰ - ۱۳۹۹/۰۲/۰۴

اخلاق رسانه ای در آینه وحی

اخلاق رسانه ای نام جدیدی است که به عنوان یکی از شاخه های اخلاق کاربردی در فلسفه اخلاق اخیراّ مطرح شده است.اما در متون اسلامی که از قرآن کریم استخراج شده است ،تحت عناوین مختلف مانند:اخلاق تبلیغ ،تعلیم وتعلّم،آفات زبان ،گوش ،چشم وغیره به صورت گسترده ،از دیر زمان مورد توجه دانشمندان علم اخلاق واقع شده است.

به گزارش ندای اصفهان، این مقاله پس از معرفی گروههای رسانه ای در قرآن و ویژگی های آنها به بیان احکام اخلاقی رسانه های گفتاری پرداخته است.پس از آن  اهمیت رسانه های دیداری ونقش چشم درساختار اندیشه ای انسان وهمچنین آسیب شناسی نگاه را مورد بررسی قرار داده است.

به طور خلاصه، مقصود از اخلا ق رسانه ای می تواند مجموعه قواعد واحکام اخلاقی ناظر بر رفتارهای ناشی از ماهیت رسانه هاواقدامات دست اندر کاران آنهاباشد.که این باید ها ونباید های اخلاقی درفرهنگ قرآن به طور متنوع ذکر شده است.در این مقاله به گوشه بسیار اندکی از این قواعد اشاره می شود .بدیهی است ،قرآن کریم مطمئن ترین وجامع ترین مرجع اخلاقی است که می تواند بشریت را از این همه بحران ناشی از بی بند وباری رسانه ای نجات بخشد. جوامع مختلف [غربی] از نیمه قرن نوزدهم آرام آرام متوجه نقش تعیین کننده رسانه ها درجهت دهی به افکار واحساسات ورفتارهای اقشار واصناف مختلف شهر وندان وهدایت وتصمیم گیری های دولتمردان شدند .

…نخستین مجموعه مقررات در زمینه اخلاق رسانه ای ،(ethics medium)در کشورهای نروژ ،سوئدو فنلاند به ترتیب در سال های 1912،1916،1919 تدوین شد.

درجوامع اسلامی نیز، از ابتدا تحت تعالیم آسمانی قرآن کریم توسط پیامبر گرامی اسلام ،ازنقش واهمیت قلم وآن چه می نویسد ،به خوبی آگاه بودند .ودر کتب اخلاقی؛ تحت عنوان آداب التّعلیم والتعلّم ،نقش زبان وآفات آن ،آداب شنیدن ،وغیره مباحثی را مطرح کرده اند .

مسلمانان همواره دروغ وغیبت وتهمت ودیگرگناهان زبان را از بدترین نوع انحرافات اجتماعی می دانستند .اما تحت عناوین جدید مانند اخلاق رسانه ای ،اخلاق حرفه ای واخلاق کاربردی وغیره متناسب با مسائل مورد نیاز امروز کم تر کارکرده اند .

منظور ما از اخلاق رسانه ای در این مجموعه، کشف باید ها ونباید ها ی حاکم بر هر نوع ارتباط و اطلاع رسانی مربوط به انسان از قرآن کریم است ،که به منظور رشد یا انحطاط او بر قرار می شود .

قرآن کریم به عنوان جامع ترین وعلمی ترین کتاب الهی ،پاسخگوی تمامی نیازهای بشر به ویژه نیازهای فرهنگی اوست .این کتاب جاودانه که برای همه عصرها ونسل ها نازل گردیده است در باب  اخلا ق رسانه ای مطالب بسیار زیبا وشنیدنی دارد .که ما به گوشه اندکی از آن اشاره می کنیم .بدیهی است در این زمینه  کارهای خوبی انجام شده است ،اما برای  بنده ،  دسترسی به منبعی تحت این عنوان میسر نشد .لذا استفاده از آیات واستنباط از آنها در این زمینه به صورتی نو وابتکاری صورت گرفته ،وقطعاً  به راهنمایی های اساتید گرانقدر به ویژه استاد حجة الاسلام دکتر شمالی نیاز مبرم دارم .

گروه های رسانه ای در فرهنگ قرآن

مفاهیمی که در قرآن  کریم به نوعی بیانگرابلاغ پیام  واطلاع رسانی در امور مهم دینی است ،عبارت است از :«رسل یا مرسلین »، فرستادگان«انبیاء یا نبیین » خبرگزاران الهی ،«نُذُریا منذرین »هشدار دهندگان،«مبشرین » بشارت دهندگان ،«ناصحین »  خیر خواهان  یانصیحت کنندگان،«آمرین وناهین » دعوت کنندگان به خوبی ها وباز دارندگان از بدی ها،«مرسلات»فرستاده شدگان .

قرآن کریم به گروه خاصی (امة منکم) اشاره دارد که این هاباید نقش رسانه ای ویژه ای را در دعوت به بایدهای اخلاقی وباز داشتن از نبایدها ایفا نمایند.

«وَ لْتَكُن مِّنكُمْ أُمَّةٌ يَدْعُونَ إِلىَ الخَْيرِْ وَ يَأْمُرُونَ بِالمَْعْرُوفِ وَ يَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنكَرِ  وَ أُوْلَئكَ هُمُ الْمُفْلِحُون‏»

و بايد از ميان شما، گروهى، [مردم را] به نيكى دعوت كنند و به كار شايسته وادارند و از زشتى بازدارند، و آنان همان رستگارانند.

ویژگی های گروه های رسانه ای

1-امانت داری

اولین ویژگی کسانی که کار رسانه ای می کنند، حفظ امانت در انتقال مطالب است.این ویژگی هم در رسانه های مکتوب (مطبوعات)وهم دررسانه های دیداری (تلویزیون ،سینما ،اینترنت ،تلفن همراه وغیره )وهم در رسانه های گفتاری (رادیو و..)از اهمیت بسیاری برخوردار است.در زمینه امانت داری در انتقال پیام می توان از این آیه شریفه بهره جست ،که خداوند به پیامبر گرامی اسلام فرمود :

«وَ لَوْ تَقَوَّلَ عَلَيْنَا بَعْضَ الْأَقَاوِيلِ لَأَخَذْنَا مِنْهُ بِالْيَمِينِ ثمُ‏َّ لَقَطَعْنَا مِنْهُ الْوَتِينَ »

و اگر پيامبر حتى يك كلمه از پيش خود جعل كند و به ما نسبت دهد ،با دست تواناى خود او را مى‏گيريم و سپس او را هلاك مى‏كنيم . ویا درجای دیگر از قول یکی از پیامبران الهی (هود ) خطاب به قومش،  می فر ماید :«أُبَلِّغُكُمْ رِسَلَتِ رَبىّ‏ِ وَ أَنَا لَكمُ‏ْ نَاصِحٌ أَمِينٌ» پيغام‏هاى پروردگار خويش به شما مى‏رسانم و براى شما خيرخواهى امينم .عبارات« ناصحٌ امین و رسولٌ امین» در قرآن کریم بیانگر همین ویژگی مهم است .

2-صداقت

با خود وخدا و خلق خدا صادق وراست بودن دومین ارزش رسانه ای ویکی از بایدهای الزامی این حرفه مقدس به شمار می آید  .خداوند به مؤمنان دستور می دهد با راستگویان باشید:

«يا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَ كُونُوا مَعَ الصَّادِقينَ»

ویا ازقول یکی از پیامبران خطاب به قومش می فرماید :« وَ لا أَقُولُ لَكُمْ عِنْدي خَزائِنُ اللَّهِ وَ لا أَعْلَمُ الْغَيْبَ وَ لا أَقُولُ إِنِّي مَلَكٌ وَ لا أَقُولُ لِلَّذينَ تَزْدَري أَعْيُنُكُمْ لَنْ يُؤْتِيَهُمُ اللَّهُ خَيْراً اللَّهُ أَعْلَمُ بِما في‏ أَنْفُسِهِمْ إِنِّي إِذاً لَمِنَ الظَّالِمين» نمى‏گويم خزينه‏هاى زمين و دفينه‏هايش مال من است- از سوى ديگر از نظر معنويت هم برترى ندارم- و نمى‏گويم غيب مى‏دانم، و نيز نمى‏گويم من فرشته‏ام، و در باره آنهايى كه در چشم شما خوار مى‏نمايند- و خدا بهتر داند كه در ضمائر ايشان چيست،- نمى‏گويم هرگز خدا خيرى به ايشان نخواهد داد، چون اگر چنين ادعايى بكنم، از ستمكاران خواهم بود .

3-مردمی بودن ودلسوزی

اگر یک رسانه مردمی باشد وبه نفع طبقه خاص یا افراد خاص اطلاع رسانی نکند .بلکه هدفش دلسوزی وخدمت رسانی برای عموم مردم باشد موفق خواهد بود .خداوند یکی از صفات بر جسته رسول خود را چنین بیان می کند :

«لَقَدْ جاءَكُمْ رَسُولٌ مِنْ أَنْفُسِكُمْ عَزيزٌ عَلَيْهِ ما عَنِتُّمْ حَريصٌ عَلَيْكُمْ بِالْمُؤْمِنينَ رَؤُفٌ رَحيم»

قطعاً، براى شما پيامبرى از خودتان آمد كه بر او دشوار است شما در رنج بيفتيد، به [هدايت‏] شما حريص، و نسبت به مؤمنان، دلسوز مهربان است.

4-حقیقت گویی

 «قُلِ الْحَقُّ مِن رَّبِّكمُ‏ْ  فَمَن شَاءَ فَلْيُؤْمِن وَ مَن شَاءَ فَلْيَكْفُر»بگو اين حق از پروردگار شما است هر كه خواهد ايمان بياورد و هر كه خواهد منكر شود.

5-عدم سود گرایی شخصی

«يَقَوْمِ لَا أَسَْلُكُمْ عَلَيْهِ مَالاً  إِنْ أَجْرِىَ إِلَّا عَلىَ اللَّهِ »من در برابر نبوت از شما مالى درخواست ندارم، چون پاداش من جز به عهده خدا نيست.

6- خدا ترسی وشجاعت

‏«الَّذِينَ يُبَلِّغُونَ رِسَلَتِ اللَّهِ وَ يخَْشَوْنَهُ وَ لَا يخَْشَوْنَ أَحَدًا إِلَّا اللَّهَ  وَ كَفَى‏ بِاللَّهِ حَسِيبًا»

كسانى كه رسالتهاى خدا را ابلاغ مى‏كنند، و از او مى‏ترسند، و از احدى به جز خدا نمى‏ترسند، و خدا براى حسابرسى كافى است

7-توجه به تکلیف نه امیال مخاطبین

«فَإِنْ أَسْلَمُواْ فَقَدِ اهْتَدَواْ  وَّ إِن تَوَلَّوْاْ فَإِنَّمَا عَلَيْكَ الْبَلَغُ  وَ اللَّهُ بَصِيرُ  بِالْعِبَادِ»

 اگر اسلام آوردند راه سعادت خود را يافته‏اند و اگر نياوردند تو وظيفه خودت را انجام داده‏اى چون بيش از ابلاغ، وظيفه‏اى ندارى و خدا بيناى به (اعمال) بندگان است .

انواع روش های رسانه ای

الف- اخلاق کاربردی در رسانه های گفتاری

1- مسؤلانه سخن گفتن

«مَّا يَلْفِظُ مِن قَوْلٍ إِلَّا لَدَيْهِ رَقِيبٌ عَتِید»

هيچ سخنى در فضاى دهان نمى‏آورد مگر آنكه در همانجا مراقبى آماده است‏

2-تناسب با زبان مخاطب

« وَ مَا أَرْسَلْنَا مِن رَّسُولٍ إِلَّا بِلِسَانِ قَوْمِهِ »

هيچ پيغمبرى را جز به زبان مردمش نفرستاديم.

3-رسایی وشیوایی

موسی (ع)از خداوند در خواست کرد که برادرش هارون را همراه او بفرستد؛ زیرا هارون در سخن گفتن فصیح تر بود.

«هو افصح منّی لساناً» برادرم هارون زبا نش از من فصیح تر است .

4- بیان آسان

بی تردید یکی از علل پیشرفت دین مبین اسلام بیان ساده وروان آیات با کلام فصیح نبی اکرم (ص) بود چنان که می فرماید :« فَإِنَّمَا يَسَّرْنَهُ بِلِسَانِكَ لِتُبَشِّرَ بِهِ الْمُتَّقِينَ وَ تُنذِرَ بِهِ قَوْمًا لُّداً»

در حقيقت، ما اين [قرآن‏] را بر زبان تو آسان ساختيم تا پرهيزگاران را بدان نويد، و مردم ستيزه‏جو را بدان بيم دهى.

5-احساس وعواطف در سخن

 فَلَعَلَّكَ بَخِعٌ نَّفْسَكَ عَلىَ ءَاثَرِهِمْ إِن لَّمْ يُؤْمِنُواْ بِهَذَا الْحَدِيثِ أَسَفاً »

 شايد، اگر به اين سخن ايمان نياورند، تو جان خود را از اندوه، در پيگيرىِ [كار] شان تباه كنى.

6-گفتار ثابت واستواروبدون ضد ونقیض

«يُثَبِّتُ اللَّهُ الَّذِينَ ءَامَنُواْ بِالْقَوْلِ الثَّابِتِ فىِ الحَْيَوةِ الدُّنْيَا وَ فىِ الاَْخِرَةِ  »

خدا كسانى را كه ايمان آورده‏اند، در زندگى دنيا و در آخرت با سخن استوار ثابت مى‏گرداند.

7 -آموزنده ،تربیبتی وحکیمانه

«هُوَ الَّذِى بَعَثَ فىِ الْأُمِّيِّنَ رَسُولًا مِّنهُْمْ يَتْلُواْ عَلَيهِْمْ ءَايَتِهِ وَ يُزَكِّيهِمْ وَ يُعَلِّمُهُمُ الْكِتَبَ وَ الحِْكْمَةَ وَ إِن كاَنُواْ مِن قَبْلُ لَفِى ضَلَلٍ مُّبِين‏»

اوست آن كس كه در ميان بى‏سوادان فرستاده‏اى از خودشان برانگيخت، تا آيات او را بر آنان بخواند و پاكشان گرداند و كتاب و حكمت بديشان بياموزد، و [آنان‏] قطعاً پيش از آن در گمراهى آشکاری بودند.

8- با الگوی ابراهیمی

«قَدْ كاَنَتْ لَكُمْ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ فىِ إِبْرَهِيمَ وَ الَّذِينَ مَعَهُ إِذْ قَالُواْ لِقَوْمهِِمْ إِنَّا بُرَءَ ؤُاْ مِنكُمْ وَ مِمَّا تَعْبُدُونَ مِن دُونِ اللَّهِ كَفَرْنَا بِكمُ‏ْ وَ بَدَا بَيْنَنَا وَ بَيْنَكُمُ الْعَدَوَةُ وَ الْبَغْضَاءُ أَبَدًا حَتىَ‏ تُؤْمِنُواْ بِاللَّهِ وَحْدَه‏»

قطعاً براى شما در [پيروى از] ابراهيم و كسانى كه با اويند سرمشقى نيكوست: آن گاه كه به قوم خود گفتند: «ما از شما و از آنچه به جاى خدا مى‏پرستيد بيزاريم. به شما كفر مى‏ورزيم و ميان ما و شما دشمنى و كينه هميشگى پديدار شده تا وقتى كه فقط به خدا ايمان آوريد

نوع گفتار با مخاطبان مختلف.

طریقه اطلاع رسانی وتبلیغات رسانه ای برای هر قشری آدابی مخصوص به خود دارد.در قرآن کریم برای ارتباط گفتاری با افراد مختلف نوع گفتار مشخص شده است که رعایت آن ها بسیار مؤثر است .

1-نوع گفتار با عموم مردم

«قولوا للناس حسناً» با مردم به نیکی سخن بگویید.

واژه «حسناً»به صورت مطلق آمده است وظاهراًشامل گفتار ،رفتار ،حالت صورت وچشمها وظاهر وباطن کلام می شود .علامه طبرسی می نویسد :این آیه امر به معروف ونهی از منکر را نیر در بر می گیرد وشامل سخن گفتن با همه مردم ،چه مؤمن وچه کافر نیر می شود .

2-نوع گفتار  بندگان خدا،با دیگران

در این نوع گفتار واژه «احسن» بکار رفته و توصیه فرموده است که زیباتر سخن بگویید

«وَ قُل لِّعِبَادِى يَقُولُواْ الَّتىِ هِىَ أَحْسَنُ  إِنَّ الشَّيْطَنَ يَنزَغُ بَيْنهَُمْ  إِنَّ الشَّيْطَنَ كاَنَ لِلْانسَنِ عَدُوًّا مُّبِينًا»

يا محمّد (ص) به بندگانم بگو: سخنى را بگويند كه احسن و نيكوتر باشد. زيرا اگر (سخنى ناپسند بگويند) حتما شيطان بين ايشان فتنه و آشوب مى‏كند. يقينا شيطان براى انسان، دشمنى است آشكار

3-نوع گفتار با مخالفان

«ادْعُ إِلىَ‏ سَبِيلِ رَبِّكَ بِالحِْكْمَةِ وَ الْمَوْعِظَةِ الحَْسَنَةِ  وَ جَدِلْهُم بِالَّتىِ هِىَ أَحْسَنُ  إِنَّ رَبَّكَ هُوَ أَعْلَمُ بِمَن ضَلَّ عَن سَبِيلِهِ  وَ هُوَ أَعْلَمُ بِالْمُهْتَدِينَ»

 يا محمّد (ص) مردم را با حكمت و موعظه نيكو به سوى راه و دين پروردگارت دعوت كن، و با ايشان به طريقى كه نيكوتر است استدلال نما. يقينا پروردگار تو از هر كسى از آن افرادى كه از راه او گمراهند و آن اشخاصى كه هدايت يافته‏اند اعلم و داناتر است

4-نوع گفتار با مشرکان

دربرخورد گفتاری با مشرکان باید ازهرگونه سخن تنش آفرین وغیر منطقی پرهیز نمود.

«وَ لَا تَسُبُّواْ الَّذِينَ يَدْعُونَ مِن دُونِ اللَّهِ فَيَسُبُّواْ اللَّهَ عَدْوَا بِغَيرِْ عِلْم‏»

و به آن افرادى كه غير از خدا را مى‏خوانند دشنام ندهيد تا آنان هم از راه عداوت (و) بدون علم بخدا دشنام دهند.

رسول خدا (ص) همواره با منافقان به خاطر اظهار اسلام تا آنجا که ممکن بود مدارا می کرد ؛زیرا مأمور به ظاهر بود وجز درموارد استثنایی آنها را مجازات نمی کرد.

5-نوع گفتار با مخاطبان سرسخت.

یکی از سخت ترین ارتباطات گفتاری زمانی است که انسان با مخالفان فکری واعتقادی خود روبرو شده وقصد تأثیرگذاری واطلاع رسانی داشته باشد . در چنین ارتباطی انتخاب کلمات ،شیوه وقدرت بیان ،برخورد اولیه ،حرکات ورفتار وعزم واراده گوینده ،بسیار مهم ونقش آفرین است.

قرآن کریم فرعون را به عنوان مصداق طغیان گری ،لجاجت وسرسختی درمقابل حق معرفی می کند. خداوند برای برخورداولیه با او ابتدا هارون را که فصیحتر از موسی بود،به همراه موسی می فرستد وسفارش می کند که از ارتباط گفتاری ملایم استفاده کنند.

« اذْهَبَا إِلىَ‏ فِرْعَوْنَ إِنَّهُ طَغَى‏

فَقُولَا لَهُ قَوْلًا لَّيِّنًا لَّعَلَّهُ يَتَذَكَّرُ أَوْ يخَْشى»

برويد به سوى فرعون كه به راستى طغيان و- گردنكشى نموده است‏

و با زبان خوش و ملايمى با وى گفتگو كنيد، شايد متذكر شود (و پند گيرد) يا بترسد

مفسران در مورد «قول لیّن»چنین گفته اند:

درموقع دعوت با او مدارا کرده واز درشتی بپرهیزید. باکنیه اورا صدا بزنید(امام کاظم علیه السلام).به او وعده های زیاد بدهید.به او بگویید آیا می خواهی پاکیزه شوی من تو را به سوی پروردگارت هدایت می کنم تا از او بترسی وگناه نکنی ؟از روی امید وانتظار اورا دعوت کنید،نه از روی یأس.

در برخی از تفاسیر آمده است پس از این بر خورد نرم ،فرعون تحت تأثیر قرار گرفت،ولی پس از مشورت با هامان ،از ایمانآوردم منصرف گردید.

پل ژاکو یکی از نویسندگان غربی درمورد نرمش در سخن می نویسد :«اگر بخواهید در گام نخست دیدگاه خود راتحمیل کنید ،به احتمال نود درصد با واکنش های غیر ارادی مغز از جمله امتناع،عقب نشینی یا رفتاری ناشی از عزّت نفس مواجه می شوید.در جایی که نرمی متقاعد کننده ونفوذی پیشرونده،بی تردید کارآیی سودمندی دارد،لحن تند ورُک فقط به تحریک حالت دفاعی ولجبازی شخص می انجامد.»

6-نوع گفتار بانوان در رسانه های گروهی

یکی از موضوعات مهم اخلاق رسانه ای در مورد بکارگیری بانوان در این رسانه هااست .نقش زنان دربرنامه های مختلف رسانه ها،از گویندگی تاهنر پیشه گی را نمی توان نادیده گر فت.برای حفظ سلامت اخلاقی این برنامه هاوهمچنین بانوانی که این نقش هارابه عهده دارندوبه منظور جلو گیری از آسیب های اخلاقی ،اجتماعی وفرهنگی گرو ههای مختلف جامعه به ویژه جوانان، باید نکات اخلاقی فراوانی که در این زمینه در متون اسلامی موجود است،به دقت مورد توجه قرار گیرد.اساسی ترین نکته اخلاقی را قرآن کریم در این مورد بیان فرموده است که درصورت رعایت آن اغلب نکات اخلاق کاربردی در این زمینه محقق خواهد شد.

«فلَا تخَْضَعْنَ بِالْقَوْلِ فَيَطْمَعَ الَّذِى فىِ قَلْبِهِ مَرَضٌ وَ قُلْنَ قَوْلًا مَّعْرُوفًا»

پس به گونه‏اى هوس‏انگيز سخن نگوييد كه بيماردلان در شما طمع كنند، و سخن شايسته بگوييد!

قرآن کریم پیش شرط رعایت این دستور العمل رانیز باعبارت «ان اتقیتنّ»اگر تقوا پیشه کنید،بیان داشته اس

آسیب شناسی اخلاقی رسانه های گفتاری

سخن گاهی از حمله ویورش کارگرتر ،از شمشیر برنده تر،از تیر نافذتر،ازهمه چیز زیبا تر وگاه زشت تر ،از هرچیز خوب تر وگاه بدتر ،از بهترین اعمال وگاه از بدترین اعمال ،کلید هر خوبی وبدی [39]ومنشأبیشترین خطاها وگناهان به شمار می آید وزبان در بیان معصومین علیهم السلام گاه به درنده ای بد خو وگاه به کلب عقور وسگ گیرنده وتیری که به خطا می رود تشبیه شده است .

ای زبان هم اتش وهم خرمنی                    چند این آتش در این خرمن زنی

ای زبان هم گنج بی پایان تو ای                 ای زبان هم رنج بی درمان تو ای

یکی از نویسندگان غربی در این باره می نویسد :«همکچنان که گاهی بعضی سخنان وکلمات به نحو معجزه آسایی ما را دگرگون می سازند وبه حرکت در می آورند ،همچنان نیز بعضی سخنان ،انسان را منحرف می سازند .همان طور که بیان صحیح وروشن می تواتد افراد را متحول کرده در مسیر درست بیندازد ،به همان ترتیب ،لغزش کلام وبیان ناقص ممکن است موجب گمراهی افراد گردد».جورج ارول نویسنده کتاب 1984 می گوید :«همان سان که اندیشه زبان را فاسد می کند ،زبان نیز اندیشه را فاسد می سازد .»

آدمی مخفی است درزیر زبان                    این زبان پرده است بردرگاه جان

نکته ای کان جست ناگهاز زبان              همچو تیری دان که جست آن ازکمان

بر این اساس به راحتی می توان ماهیت رسانه های گفتاری همچون رادیو وتلویزیون های مختلف جهان راشناخت .امروزه اغلب رسانه ها به ویژه رسانه های استعماری به آسیب های اخلاقی جدی آلوده شده اند که در اینجا برخی از آن هارا  در پرتوآیات قران کریم مورد توجه قرار می دهیم.

1-ازروی پندار وگمان سخن گفتن

«وَ مَا لهَُم بِهِ مِنْ عِلْمٍ  إِن يَتَّبِعُونَ إِلَّا الظَّنَّ  وَ إِنَّ الظَّنَّ لَا يُغْنىِ مِنَ الحَْقّ‏ِ شَيًْا»

آنها هرگز به اين سخن دانشى ندارند، تنها از گمان بى‏پايه پيروى مى‏كنند با اينكه «گمان» هرگز انسان را از حقّ بى‏نياز نمى‏كند.

2-نادانسته سخن گفتن

«تَقُولُونَ بِأَفْوَاهِكمُ مَّا لَيْسَ لَكُم بِهِ عِلْمٌ وَ تحَْسَبُونَهُ هَيِّنًا وَ هُوَ عِندَ اللَّهِ عَظِيم‏»

 با دهان خود سخنى مى‏گفتيد كه به آن يقين نداشتيد و آن را كوچك مى‏پنداشتيد در حالى كه نزد خدا بزرگ است!

3-مراء(جدال گری)

«فَلَا تُمَارِ فِيهِمْ إِلَّا مِرَاءً ظَهِرًا» پس در باره ایشان(اصحاب کهف) جز به صورت ظاهر جدال مکن.

4-انواع سخن باطل

«واجتنبوا قول الزور »  وازسخن باطل بپرهیزید.

5-سخنان فریبنده بی اساس

«وَ كَذَلِكَ جَعَلْنَا لِكلُ‏ِّ نَبىِ‏ٍّ عَدُوًّا شَيَطِينَ الْانسِ وَ الْجِنّ‏ِ يُوحِى بَعْضُهُمْ إِلىَ‏ بَعْضٍ زُخْرُفَ الْقَوْلِ غُرُورًا  وَ لَوْ شَاءَ رَبُّكَ مَا فَعَلُوهُ  فَذَرْهُمْ وَ مَا يَفْترَُونَ»

اينچنين در برابر هر پيامبرى، دشمنى از شياطين انس و جنّ قرار داديم آنها بطور سرى (و درگوشى) سخنان فريبنده و بى‏اساس (براى اغفال مردم) به يكديگر مى‏گفتند و اگر پروردگارت مى‏خواست، چنين نمى‏كردند (و مى‏توانست جلو آنها را بگيرد ولى اجبار سودى ندارد.) بنا بر اين، آنها و تهمتهايشان را به حال خود واگذار!

6-گفتار لغو وبیهوده

«وَ إِذَا سَمِعُواْ اللَّغْوَ أَعْرَضُواْ عَنْهُ وَ قَالُواْ لَنَا أَعْمَلُنَا وَ لَكُمْ أَعْمَلُكمُ‏ْ سَلَمٌ عَلَيْكُمْ لَا نَبْتَغِى الْجَهِلِين‏»

و هر گاه سخن لغو و بيهوده بشنوند، از آن روى مى‏گردانند و مى‏گويند: «اعمال ما از آن ماست و اعمال شما از آن خودتان سلام بر شما (سلام وداع) ما خواهان جاهلان نيستيم!

7-زشت وباطل

«وَ إِنهَُّمْ لَيَقُولُونَ مُنكَرًا مِّنَ الْقَوْلِ وَ زُورًا»

آنها سخنى زشت و باطل مى‏گويند

8-استهزا،عیب جویی ولقب زشت وناپسند

«یا اَيهَُّا الَّذِينَ ءَامَنُواْ لَا يَسْخَرْ قَوْمٌ مِّن قَوْمٍ عَسىَ أَن يَكُونُواْ خَيرًْا مِّنهُْمْ وَ لَا نِسَاءٌ مِّن نِّسَاءٍ عَسىَ أَن يَكُنَّ خَيرًْا مِّنهُْنَّ  وَ لَا تَلْمِزُواْ أَنفُسَكمُ‏ْ وَ لَا تَنَابَزُواْ بِالْأَلْقَب‏»

اى كسانى كه ايمان آورده‏ايد! نبايد گروهى از مردان شما گروه ديگر را مسخره كنند، شايد آنها از اينها بهتر باشند و نه زنانى زنان ديگر را، شايد آنان بهتر از اينان باشند و يكديگر را مورد طعن و عيبجويى قرار ندهيد و با القاب زشت و ناپسند يكديگر را ياد نكنيد.

9-گمانه زنی ،تجسس ،غیبت وترور شخصیت،

«يَأَيهَُّا الَّذِينَ ءَامَنُواْ اجْتَنِبُواْ كَثِيرًا مِّنَ الظَّنّ‏ِ إِنَّ بَعْضَ الظَّنّ‏ِ إِثْمٌ  وَ لَا تجََسَّسُواْ وَ لَا يَغْتَب بَّعْضُكُم بَعْضًا  أَ يحُِبُّ أَحَدُكُمْ أَن يَأْكُلَ لَحْمَ أَخِيهِ مَيْتًا فَكَرِهْتُمُوهُ»

اى كسانى كه ايمان آورده‏ايد! از بسيارى از گمانها بپرهيزيد، چرا كه بعضى از گمانها گناه است و هرگز (در كار ديگران) تجسّس نكنيد و هيچ يك از شما ديگرى را غيبت نكند، آيا كسى از شما دوست دارد كه گوشت برادر مرده خود را بخورد؟! (به يقين) همه شما از اين امر كراهت داريد

10-شعار بدون عمل

«يَأَيهَُّا الَّذِينَ ءَامَنُواْ لِمَ تَقُولُونَ مَا لَا تَفْعَلُونَ كَبرَُ مَقْتًا عِندَ اللَّهِ أَن تَقُولُواْ مَا لَا تَفْعَلُون‏»

اى كسانى كه ايمان آورده‏ايد! چرا سخنى مى‏گوييد كه عمل نمى‏كنيد؟! نزد خدا بسيار موجب خشم است كه سخنى بگوييد كه عمل نمى‏كنيد!

11-سخنان شیطانی وفرعونی

گفتاری همچون «انا خیرٌمنه» و«انا ربکم الاعلی »،ازخودگفتن ،خود ستایی  ودعوت به خود از انواع

 سخنان شیطانی وفرعونی است که رسانه های گفتاری باید از آن پرهیز نمایند

12-تکذیب(انکار مطلق خوبی ها)

در قرآن کریم تکذیب حق ،تکذیب آیات الهی،تکذیب فرستادگان الهی،تکذیب صدق،[55]ونیکی،درآیا ت بسیاری به شدت نکوهش شده است.

13-ایجاد رعب و نا امنی در جامعه(شایعه پراکنی)

* لَّئنِ لَّمْ يَنتَهِ الْمُنَفِقُونَ وَ الَّذِينَ فىِ قُلُوبِهِم مَّرَضٌ وَ الْمُرْجِفُونَ فىِ الْمَدِينَةِ لَنُغْرِيَنَّكَ بِهِمْ ثُمَّ لَا يجَُاوِرُونَكَ فِيهَا إِلَّا قَلِيلا»

اگر منافقان و بيماردلان و آنها كه اخبار دروغ و شايعات بى‏اساس در مدينه پخش مى كنند دست از كار خود بر ندارند، تو را بر ضدّ آنان مى‏شورانيم، سپس جز مدّت كوتاهى نمى‏توانند در كنار تو در اين شهر بمانند.

مرجفون” از ماده” ارجاف” به معنى اشاعه اباطيل به منظور غمگين‏ساختن ديگران است، و اصل” ارجاف” به معنى اضطراب و تزلزل است، و از آنجا كه شايعات باطل ايجاد اضطراب عمومى مى‏كند اين واژه به آن اطلاق شده است.

14-بهتان(برچسب زدن)

«وَ الَّذِينَ يُؤْذُونَ الْمُؤْمِنِينَ وَ الْمُؤْمِنَتِ بِغَيرِْ مَا اكْتَسَبُواْ فَقَدِ احْتَمَلُواْ بُهْتَنًا وَ إِثْمًا مُّبِينًا»

«و آنان كه مردان و زنان باايمان را به خاطر كارى كه انجام نداده‏اند آزار مى‏دهند بار بهتان و گناه آشكارى را به دوش كشيده‏اند.

15-تحریف

«مِنَ الَّذينَ هادُوا يُحَرِّفُونَ الْكَلِمَ عَنْ مَواضِعِهِ »

بعضى از يهود، سخنان را از جاى خود، تحريف مى‏كنند .

گرچه بسیاری از رسانه ها در جهان حقاق راتحریف می کنند اما رسانه های صهیونیستی در تحریف حقایق گوی سبقت را از همگان ربوده اند.

ب-اخلاق کاربردی در رسانه های دیداری

در حقيقت دستگاه بينايي پيشرفته ترين و پيچيده ترين قسمت بدنهمواره مورد توجه صاحبان خرد قرار گرفته است. و اين اندام اولين قسمتي است که بعد از مغز و لوله عصبي در همان ماه اول حاملگي تشکيل
مي شود و در بدو تولد کار خود را آغاز مي کند. کودک از ابتداي تولد به عنوان يک تقليد کننده بزرگ، بسياري از خصوصيات اجتماعي وعاطفي را صرفا با مشاهده ديگران مي آموزد و بلافاصله و گاه با تأخير چندين ساله تأثيرات يادگيري مشاهده اي را آشکار مي سازد.

 سپس در طول زندگي نه تنها در حوزه رفتار بلکه در قلمرو انديشه نيز با مشاهدات خود بسياري از انديشه ها را به تصوير مي کشد و به تفکر ديداري دست مي يابد.

. به تدريج تفکر ديداري به آفرينندگي ديداري منتهي مي شود. به گونه اي که دانشمندان وهنرمندان،
خلاق ترين اثر خود را از راه تفکر ديداري مي آفرينند . بنابراين مي توان گفت: عمده پيشرفت بشر در علوم و فنون مرهون مشاهدات و تفکرات ديداري است. در فرهنگ شيعه مفهوم زيارت و مباحث متنوع و گسترده آن در همين راستا ارزيابي مي شود.

ارتباط غیر کلامی

. ارتباط در تعاريف جديد به فرآيند انتقال مفاهيم و معانيتعبير شده است و به عنوان يکی از موضوعات مهم عصر ارتباطات مطرح شده است.

ارتباط به دو شکل کلامي( Verbalcommunication ) و غير کلامي (verbalcommunication Non) صورت مي پذيرد.

ارتباطات غير کلامي بسيار گسترده تر و پيچيده تر به طور خودآگاه يا ناخودآگاه در زندگي بشر جريان دارد. بر اساس تحقيقات يکي از پژوهشگران مطالعات غيرکلامي، تنها 35% از معني در يک وضعيت خاص با کلام به ديگري منتقل مي شود و 65% باقي مانده به وسيله ارتباط غير کلامي انتقال مي يابد. يکي ديگر از محققين با تجزيه و تحليل پيامهاي ارسالي در يک ارتباط بين فردي دريافته است که تنها 7% از معني با پيامهاي کلامي به مخاطب منتقل شده و 93% به گونه غير کلامي که 38% با نشانه هاي آوايي و 55% با نشانه هاي چهره ای منتقل مي شود. بنابراين کيفيت گفتن (در انتقال معني) از اهميت بيشتري نسبت به محتواي کلام برخوردار است

پيام هاي غير کلامي با يکي از سه زبان زير قابل ارسال به ديگران است:

1.                                   زبان علامات      Sign Language

2.                                   زبان عمل           Action Language

3.                                   زبان اشيا            Object Language [70]

در اين ميان به نظر مي رسد زبان عمل که امروزه بيشتر به زبان تن يا زبان بدن
(Body Language ) تعبير مي شود در انتقال معاني و مفاهيم ،کارآمدتر از انواع ديگر است.

پيردويستل ،تخمين زده است که بيش از هفتصد هزار علامت فيزيکي ممکن وجود دارد که از طريق حرکات اعضای بدن مي توان بدانها دسترسي پيدا کرد و مفاهيمي را به ديگران منتقل کرد

در اين ميان چهره در فراگرد ارتباطي ميان اشخاص به گونه اي بالقوه از توان ارتباطي بالايي برخوردار است. چهره، اولين جايگاه نشان دهنده وضعيت عاطفي افراد است که تأثير شگرفي بر نگرش هاي ميان فردي
مي گذارد. چهره، تأمين کننده بازخوردهاي غير کلامي ديگران است.

عضلات چهره به اندازه کافي پيچيده و داراي قدرت مي باشند که بيش از هزار حالت خاص را (بسيار سريع و در لحظات پيوسته) ترسيم کنند.

مطالبي که دانشمندان غربي در اين زمينه بيان کرده اند گوشه اي از ظاهر قضايا و تنها تحليل برخي از رفتارهاي ظاهري انسان است آنچه در متون ديني به آن اشاره شده است بسيار عميق تر و پيچيده تر از
اين هاست که در اين مقاله به برخي از آنها اشاره خواهيم کرد.

زبان بدن (Body Language ) در قرآن کريم با عباراتي همچون: « سيماهم في وجوههم »(فتح/29) يا « فتبسم ضاحکا »(نمل/19)، « عبس وتولي »(عبس/1)، «جاء من اقصي المدينه رجل يسعي»(يس/20)، «يعرف المجرمون بسيماهم»(الرحمن/41)، «فلا تمش في الارض مرحا»(لقمان/18)، «ذهب مغاضبا»(نساء/87)، «خرج علي قومه في زينته»(قصص/79) و بسياري از عبارات ديگر مورد توجه قرار گرفته است.

افزون بر زبان بدن به زبان فرابدن يعني زبان روح و زبان قلب و جان نيز اشاره شده است

نقش چشم در عصر ارتباطات تصويري

قرن بيستم را عصر فضا و قرن بيست و يکم را عصر انفجار اطلاعات و فناوري يا ارتباطات ناميده اند. وقتي به عناوين فوق بنگريد و از طرف ديگر واقعيت هاي اجتماعي را مورد بررسي قرار داده و مدت زماني را که بشر امروزي به ديدن و تماشا کردن اختصاص مي دهد مورد ملاحظه قرار دهيد، اعتراف خواهيد کرد که بهتر است اين عصر را عصر تصوير يا ارتباطات تصويري ناميد. زيرا به جرأت مي توان گفت ارتباطات حقيقي بين فردي و گروهي  عينيت چنداني ندارد. بلکه آنچه واقعيت دارد تماشا کردن و ارتباط تصويري است که زندگي بشر را پر کرده است و انسان را به تنهايي و جدايي فرا مي خواند. صفحات تلويزيون، ماهواره، رايانه، اينترنت، کافي نت، تلفن هاي همراه و ابزارهاي مشابه ديگر، بشر را به سختي سرگرم کرده و گاه از مسير انساني و معنوي خارج ساخته و دچار از خود بيگانگي نموده است.

هويت (Identity ) فردي و اجتماعي افراد و جوامع شديدا تحت تأثير فيلمها و تصاوير قرار گرفته و گاه به طور کامل تغيير مي يابد.

به عنوان مثال مؤسسه فرهنگي هاليوود سالانه بيش از هزار فيلم توليد کرده و با تصاوير هنري و فني افکار عمومي جهان را جهت مي دهد و چشمان بينندگان را مسحور يا تسخير يا مبهوت مي کند.

مؤسسات صهيونيستي حافظه انسانها را با تصاوير مستهجن و مبتذل چنان به سرعت پرکرده که جايي براي مناظر زيباي طبيعت، آسمانها، درياها و کوهها و عجايب خلقت باقي نمي گذارند تا مبادا بشر حيران و سرگردان به خود آمده و متوجه آفريدگار و دستورهای حيات بخش او گردد و صحنه را از چپاولگران و غارتگران باز پس بگيرد.

اگر دستورهای ديني را که چشم را مسؤول دانسته و براي هر نگاه محاسبه اي قرار داده است مورد توجه قرار دهيم از آسيب ها و آفات چشم در عصر ارتباط تصويري در امان خواهيم ماند.

آسيب شناسي عدم کنترل نگاه

1-ريشه دار شدن هواهاي نفساني در وجود انسان وتشديد غفلت

پيامبر گرامي اسلام (ص) فرمود: از زيادي نگاه بپرهيزيد که بذر هوي و هوس را در وجود شما کاشته و غفلت توليد مي کند .

2-شکست خوردن از شيطان و حسرت و پشيماني. امام صادق (ع) فرمود: « النظر سهم مسموم من سهام ابليس و کم من نظره اورثت حسره طويله» نگاه حرام تيري از تيرهاي زهر آگين ابليس است و چه بسا نگاهي که حسرت طولاني را در پي داشته باشد.

3-آلودگي به زناي چشم. امام صادق (ع) فرمود: زني العينين النظر. زناي چشمان نگاه نارواست.

4-سلب آرامش رواني

5-دلهره واضطراب وافسردگي

6-نارضايتي هميشگي

7-گسترش رذايل اخلاقي

8-به خطر افتادن زندگي دنيوي و اخروي

9-اقدام به اعمال خلاف و ده ها زيان ديگر که همه به دنبال نگاه هاي هوس آلود اتفاق مي افتد.

آثار مثبت کنترل نگاه

1-تزکيه دروني. ذلک ازکي لهم (نور/30) فرو افکندن چشم و حفظ دامن براي آنها پاکيزه تر است.

2-آرامش قلبي (رواني) عن الصادق (ع): من غض طرفه اراح قلبه آنکه چشم خود را فروافکند (کنترل کند) دلش آرام و راحت خواهد بود.

3-کاهش اندوه و در امان بودن از اتلاف عمر و سرمايه. عن الصادق (ع): من غض طرفه قل اسفه وامن تلفه. آنکه چشمش را فرو خواباند (کنترل کند) اندوهش کاهش و از اتلاف (عمر و سرمايه) در امان خواهد بود.

4-چشيدن شيريني و حلاوت عبادت

قال رسول الله (ع): «ما من مسلم ينظر الي امرأه اول رمقه ثم يغض بصره الا احدث الله تعالي له عباده يجد حلاوتها في قلبه».

مسلماني نيست که نگاهش که به نامحرم افتاد چشم از او برگيرد مگر اينکه خداي متعال با عبادتي ويژه او را انس مي دهد که لذت آن را در دل خويش احساس کند.

5-محبوبيت نزد خدا. قال رسول الله (ص) : ان الله يحب البصر الناقد النافذ عند مجيء الشهوات و الکامل عند نزول الشبهات. خداوند چشمي را که به هنگام شهوت باريک بين و پيش بين و به هنگام شبهه، دقيق است دوست دارد.

6-حضور در سايه عرش الهي . قال رسول الله (ص): ثلاثه يتحدثون في ظل العرش آمنين و الناس في الحساب، رجل لم تأخذه في الله لومه لائم و رجل لم يمد يديه الي ما لا يحل له و رجل لم ينظر الي ما حرم الله عليه. سه کس در سايه عرش آسوده گفتگو مي کنند در حالي که مردم گرفتار حساب اند، آنکه در راه خدا از ملامتگران باک ندارد و آنکه دستهاي خود را به آنچه بر او حلال نيست دراز نکند و کسي که به آنچه خدا بر او حرام کرده نگاه نکند

7-ازدواج با همسران بهشتي. قال الصادق (ع): من نظر الي امرأه فرفع بصره الي السماء او غمض بصره لم يرتد اليه بصره حتي يزوجه الله من الحور العين. هرکس چشمش به زني افتاد و سرش را به سوي آسمان بالا برد يا چشمانش را پوشانيد، قبل از اينکه چشم بگشايد، خداوند حورالعين را به ازدواج او در مي آورد.

8-اداي حق چشم. امام سجاد (ع) در رساله حقوق مي فرمايد: و حق البصر ان تغضه عما لا يحل لک و تعتبر بالنظر به. حق چشم آن است که از آنچه براي شما حرام است فرو بسته (و کنترل نمائيد) و بوسيله آن عبرت بياموزيد

اقسام رؤيت در قرآن کريم

1-رؤيت حسي. در قرآن رؤيت حسي و تجربي مورد تأييد قرار گرفته و مقدمه اي براي شناخت دانسته شده است. « افلا ينظرون الي الابل کيف خلقت و الي السماء کيف رفعت و … (غاشيه/20-17)» آيا آنان به شتر نمي نگرند که چگونه آفريده شده است و به آسمان نگاه نمي کنند که چگونه سر افراشته شده؟ و به کوهها که چگونه در جاي خود نصب گرديده؟ و به زمين که چگونه گسترده و هموار گشته است؟

« فلينظر الانسان الي طعامه (عبس/24)» انسان بايد به غذاي خويش (و آفرينش آن) بنگرد.

« افلم بسيروا في الارض فينظروا کيف کان عاقبه الذين من قبلهم(روم/9)»

آيا در زمين گردش نکردند تا ببينند عاقبت کساني که قبل از آنان بودند، چگونه بود؟

2-رؤيت عقلي. «و لتنظر نفس ماقدمت لغد (حشر/18)» هر کس بايد بنگرد تا براي فردايش چه چيز از پيش فرستاده.

« فلينظر الانسان مم خلق (طارق/5)» انسان بايد بنگرد که از چه چيز آفريده شده است و يا «لولا ان رأي برهان ربه (يوسف/24)» اگر برهان پروردگارش را نديده بود…

3-رؤيت قلبي (شهودي). «وجوه يومئذ ناضره الي ربها ناظره (قيامت/23-22)» در آن روز صورتهايي شاداب و مسرور است و به پروردگارش مي نگرد.

 

ج ) اخلاق کاربردی در رسانه های نوشتاری

 

رسانه های نوشتاری که شامل مطبوعات ،(روزنامه ،مجله،نشریه )،تابلو،کتاب ،علامت ،پیامک، وبلاگ ایمیل ،سایت وغیره می شود،هنوز جایگاه برتر خودرادر میان رسانه ها حفظ کرده است،چراکه مواد خام رسانه های دیگررانیز همین نوشته ها تشکیل می دهد .گستردگی وحجم مکتوبات ونقش آن درجوامع برکسی پوشیده نیست .که این خود موجب شده است تا برسؤالات اخلاقی در این حرفه افزوده شود.سؤالاتی افزون بر اصول اخلاقی روشن که در تمامی حرفه هامطرح است.برخی از این سؤالات عبارت اند از این که:

-آیامی توان نقل قول مستقیمی راتغییر داد؟

-آیا سانسور((censureیاهک کردن، به طور مطلق مذموم است؟کدام نوع سانسوروهک مضر وکدام نوع مفید است؟

-آیاسکوت وننوشتن یک حقیقت می تواند مغایر اصول اخلاقی تلقی گردد؟

-آیا می توان بدون اجازه صاحب اثر مطلب اورا منتشر ساخت؟یا مصاحبه وسخنرانی اوراضبط کرد؟

-آیامی توان بدون ذکر منبع مطلبی رااز دیگران به نام خود ثبت کرد؟ انتحال یاسرقت علمی به چه معناست؟

-آیا می توان تحت تأثیر فرهنگ بیگانه، ذائقه جامعه راتغییر داد؟وبا عنوان نوگرایی هرمطلبی را از دیگران ترجمه نمود؟

-انگیزه نگارش مطالب تا چه حد در تأثیر گذاری مؤثر است؟وبه عبارتی انگیزه مهم است یا انگیخته ویاهردو؟

-برای نوشتن مطالب در روزنامه ها ومجلات باید به دنبال کسب خشنودی چه کسی یا چه کسانی بود؟

-نقض حریم خصوصی افراد،تجسس به بهانه این که دانستن حق مردم است،عدم رعایت نزاکت وادب،نوشتن کلمات رکیک،ترویج دنیا طلبی،بدون تحقیق مطلبی را نوشتن ورذایل اخلاقی دیگر درحوزه رسانه های مکتوب تا چه حد می تواند مخرّب اخلاق در جامعه باشد؟

پاسخ این پرسشهاودهها پرسش دیگرکه دراین حوزه مطرح است ودر آینده مطرح خواهد شد؛  رادرمتون دینی  می توان یافت.

اهمیت رسانه های نوشتاری

دراهمیت رسانه نوشتاری همین بس که قرآن کریم خود ،بزرگترین رسانه مکتوب جهان  به شمار می آید.و دراولین آیات آن که بر پیامبر گرامی اسلام نازل گردید ،سخن از«قلم» وعلم ودانش است .

درسوره طور می فرماید: «وَ الطُّورِوَ كِتَبٍ مَّسْطُورٍفىِ رَقٍ‏ّ مَّنشُورٍ»سوگند به كوه طور، و كتابى كه نوشته شده، در صفحه‏اى گسترده‏.

ودرجای دیگر خداوند به« قلم »وآنچه که می نویسند سوگند یاد می کند.«والقلم وما یسطرون» تاآن جاکه  یک سوره از قران کریم،سوره« قلم »نامیده می شود.

یکی ازابزارهای  رسانه ای پیامبران خدا در طول تاریخ رسانه نوشتاری یعنی «کتاب»بوده است .لفظ کتاب ومشتقات ان حدود279 بار در قرآن کریم تکرار شده است.

حضرت سلیمان (ع)به منظور اطلاع رسانی به سر زمین سبأابتدا از رسانه نوشتاری بهره جست.

«اذْهَب بِّكِتَبىِ هَذَا فَأَلْقِهْ إِلَيهِْمْ ثُمَّ تَوَلَّ عَنهُْمْ فَانظُرْ مَا ذَا يَرْجِعُون‏»

اين نامه مرا ببر و بر آنان بيفكن سپس برگرد (و در گوشه‏اى توقّف كن) ببين آنها چه عكس العملى نشان مى‏دهند!

در روایات هم در اهمیت مکتوبات مفید مطالب بسیاری آمده است ،که در این جا تنها به یک حدیث اکتفا می کنیم .پیامبر گرامی اسلام فرمود:

المؤمن اذا مات وترک ورقة واحدة علیها علمٌ تکون تلک الورقة یوم القیامة ستراً فیما بینه وبین النار واعطاه الله تبارک وتعالی بکل حرفٍمکتوبٍ علیها مدینةً اوسع من الدنیا سبع مراتٍ.

اگر مؤمنی پیش از مرگ ،برگه ای از علم از خود بر جای گذاشته باشد ؛همین یک برگ روز قیامت میان او وآتش جهنم مانع می شود و خداوند در ازای هر حرفی که بر آن برگه نوشته شده باشد شهری ،هفت برابر بزرگ تر از وسعت کل دنیا ،به او عطا می کند.

آسیب شناسی اخلاق رسانه ای نوشتاری

همه باید ها ونبایدهای اخلاقی که دراخلاق کاربردی رسانه های گفتاری ودیداری مطرح شد ؛دراین حوزه نیز با تأکید بیشتری مطرح است .چرا که دراین حیطه موضوعات، ماندگارتر وآثار مثبت ومنفی آن عمیق تر است.برخی ازآسیب های اخلاقی رسانه های نوشتاری که  شاید بتوان از آیات استفاده نمود عبارت است از:

1-تحریف

«فَوَيْلٌ لِلَّذينَ يَكْتُبُونَ الْكِتابَ بِأَيْديهِمْ ثُمَّ يَقُولُونَ هذا مِنْ عِنْدِ اللَّهِ لِيَشْتَرُوا بِهِ ثَمَناً قَليلاً فَوَيْلٌ لَهُمْ مِمَّا كَتَبَتْ أَيْديهِمْ وَ وَيْلٌ لَهُمْ مِمَّا يَكْسِبُون»

پس واى بر آنها كه نوشته‏اى با دست خود مى‏نويسند، سپس مى‏گويند: «اين، از طرف خداست.» تا آن را به بهاى كمى بفروشند. پس واى بر آنها از آنچه با دست خود نوشتند و واى بر آنان از آنچه از اين راه به دست مى‏آورند!

2-سانسور حقیقت

«وَ إِذْ أَخَذَ اللَّهُ مِيثَقَ الَّذِينَ أُوتُواْ الْكِتَبَ لَتُبَيِّنُنَّهُ لِلنَّاسِ وَ لَا تَكْتُمُونَهُ فَنَبَذُوهُ وَرَاءَ ظُهُورِهِمْ وَ اشْترََوْاْ بِهِ ثمََنًا قَلِيلًا  فَبِئْسَ مَا يَشْترَُون»

و (به خاطر بياوريد) هنگامى را كه خدا، از كسانى كه كتاب (آسمانى) به آنها داده شده، پيمان گرفت كه حتماً آن را براى مردم آشكار سازيد و كتمان نكنيد! ولى آنها، آن را پشت سر افكندند و به بهاى كمى فروختند و چه بد متاعى مى‏خرند؟!

«يَأَهْلَ الْكِتَبِ قَدْ جَاءَكُمْ رَسُولُنَا يُبَينِ‏ُّ لَكُمْ كَثِيرًا مِّمَّا كُنتُمْ تخُْفُونَ مِنَ الْكِتَبِ وَ يَعْفُواْ عَن كَثِيرٍ  قَدْ جَاءَكُم مِّنَ اللَّهِ نُورٌ وَ كِتَبٌ مُّبِين‏»

اى اهل كتاب! پيامبر ما، كه بسيارى از حقايق كتاب آسمانى را كه شما كتمان مى‏كرديد روشن مى‏سازد، به سوى شما آمد و از بسيارى از آن، (كه فعلًا افشاى آن مصلحت نيست،) صرف نظر مى‏نمايد. (آرى،) از طرف خدا، نور و كتاب آشكارى به سوى شما آمد.

3-تفسیر به رأی وسوءاستفاده از الفاظ مشترک (متشابهات)

«فَأَمَّا الَّذِينَ فىِ قُلُوبِهِمْ زَيْغٌ فَيَتَّبِعُونَ مَا تَشَبَهَ مِنْهُ ابْتِغَاءَ الْفِتْنَةِ»

 اما آنها كه در قلوبشان انحراف است، به دنبال متشابهاتند، تا فتنه‏انگيزى كنند (و مردم را گمراه سازند)

همان گونه که بیمار دلان از متشابهات قرآن سوءاستفاده می کنند،برخی ازنویسندگان بیماردل از بسیاری از مفاهیم مشترک چه در حوزه دین وچه در حوزه مسائل سیاسی واجتماعی سوءاستفاده می کنند.مفاهیمی همچون :آزادی ،حق،عدالت،صلح وغیره

د-رسانه های شهودی (وجدانی)

علاوه بر حقایق مادی ومعنوی عمومی که عموم مردم به فهم آن اهمیت می دهند ،اخبار واطلاعاتی در عالم هستی وجود دارد که ویژه افراد خاص بود ه وهمگان شرایط درک آن را ندارند.اگر دیده بینا وچشم آیت بین داشته باشیم ،می توانیم از همه موجودات به نوعی این اخبار ماورایی را کسب نماییم .عالم همه رسانه وآیه وآیینه او هستند .

«سَنُريهِمْ آياتِنا فِي الْآفاقِ وَ في‏ أَنْفُسِهِمْ حَتَّى يَتَبَيَّنَ لَهُمْ أَنَّهُ الْحَقُّ أَ وَ لَمْ يَكْفِ بِرَبِّكَ أَنَّهُ عَلى‏ كُلِّ شَيْ‏ءٍ شَهيد»

به زودى نشانه‏هاى خود را در اطراف جهان و در درون جانشان به آنها نشان مى‏دهيم تا براى آنان آشكار گردد كه او حق است آيا كافى نيست كه پروردگارت بر همه چيز شاهد و گواه است؟!

دراین میان اخبار بسیار عالی ماورایی نزد افراد ویژه ای است که هرکس آن ها را نمی شناسد .حضرت مو.سی (ع)ودوست جوانش به دنبال چنین کسی طی طریق نموده ورنج سفر را بخود خریدند.

  « فَوَجَدَا عَبْدًا مِّنْ عِبَادِنَا ءَاتَيْنَهُ رَحْمَةً مِّنْ عِندِنَا وَ عَلَّمْنَهُ مِن لَّدُنَّا عِلْمًا قَالَ لَهُ مُوسىَ‏ هَلْ أَتَّبِعُكَ عَلىَ أَن تُعَلِّمَنِ مِمَّا عُلِّمْتَ رُشْدًا»

(در آن جا) بنده‏اى از بندگان ما را يافتند كه رحمت (و موهبت عظيمى) از سوى خود به او داده، و علم فراوانى از نزد خود به او آموخته بوديم.

موسى به او گفت: «آيا از تو پيروى كنم تا از آنچه به تو تعليم داده شده و مايه رشد و صلاح است، به من بياموزى؟»

دراین جا ،بیان این نکته شایان توجه است که قلمرو رسانه ای قرآن کریم شامل همه جهان هستی اعم از عالم ماده وعالم معنا ،دنیا وآخرت ،گذشته ،حال وآینده وحقیقت هستی است .وهر که با این رسانه آشنا شد ،از علوم اولین وآخرین بهره خواهد جست.

انتهای پیام/

منبع: maarefqurani.blogfa.com

نویسنده: محمدجواد قاسمی

برچسب‌ها: , , , , ,

مطالب مرتبط

نظر شما
نام :

ایمیل :

از درج کامنت های توهین آمیز معذوریم
متن کامنت :
 


ثبت نام مدرسه علمیه مشکات ویژه دانشجویان تراز انقلاب 09133663084
ثبت نام مدرسه علمیه مشکات ویژه دانشجویان تراز انقلاب 09133663084
موسسه انشا؛ مشاوره خانواده، مشاوره تحصیلی، طب اسلامی، تربیت فرزند 34468558
موسسه انشا؛ مشاوره خانواده، مشاوره تحصیلی، طب اسلامی، تربیت فرزند 34468558
شفاف (شبکه فعالان انقلابی فضای مجازی)
شفاف (شبکه فعالان انقلابی فضای مجازی)
پایگاه خبری رهیافته
پایگاه خبری رهیافته
به توان تشکیلات! (کتاب تقدیرشده منتقدین) 09132706715
به توان تشکیلات! (کتاب تقدیرشده منتقدین) 09132706715
اصفهان شرق
اصفهان شرق
تبلیغات در مردمی ترین سایت استان اصفهان؛ 09132706715
تبلیغات در مردمی ترین سایت استان اصفهان؛ 09132706715