یکشنبه ۱۸ خرداد ۱۳۹۹
اخبار اصفهان
سرتیتر اخبار
سرویس: اجتماعی
چاپ خبر
۱۷:۵۱ - ۱۳۹۹/۰۱/۱۷

خاطره ای از دکتر مصطفی دوستانی؛

حکیمان طب امروز ایران اسلامی پیشقراولان تمدن نوین اسلامی

بیش از نوزده بار بازبینی کتاب هاریسون به عنوان یک کتاب مرجع، رویه ای برای اصلاح موارد قبلی و اعلام تایید موارد جدید است و اینکه مثلا در بازبینی سی ام شاهد یک کتاب علمی جهانی با کثیری از دستاوردهای اثبات شده همگام با رویکرد های طب سنتی ایران اسلامی باشیم چیز محالی نیست

ندای اصفهان- احمد گلچی

پس از شیوع ویروس کرونا و در تاریخ یکشنبه سوم فروردین 1399 یکی از خبرهای زیرساختی و قابل توجه، نامه درخواست مشاور وزیر و مدیرکل دفتر طب ایرانی و مکمل وزارت بهداشت و در جواب نامه با نظر مساعد وزیر بهداشت برای استفاده از توانمندی و ظرفیت‌های طب سنتی ایران در حوزه پیشگیری و درمان کرونا بود (1) و البته نامه مورخه 13 فروردین 1399 معاون انتظامی سازمان نظام پزشکی به رییس کل نظام پزشکی برای یادآوری ضوابط و محدودیت های مداخلات خارج از چهارچوب.(2)

در سال 1378 با توجه به کنجکاوی و علاقه ای که به طب سنتی دارم (آن موقع هنوز خیلی تفاوتی بین سنتی و گیاهی و اسلامی و… مطرح نبود) برای رسیدن به شناخت بهتر یک تحقیق کاربردی را برای خودم پیگیری کردم؛ موضوع پیگیری هم درمان سینوزیت بود. طی پیگیری از طریق روال عادی پزشک عمومی و بعد تخصصی و گرفتن عکس رادیولوژی و تجویز دارو را داشتیم.

برای پزشک طب گیاهی هم در آن دوره در اصفهان یکی از شاخص ترین افراد یک پزشک مسن، با تخصص قلب بود که وارد عرصه تجویز داروهای گیاهی شده بود و با همه توان در این مسیر قرار گرفته بود. بنده هم به ایشان مراجعه کردم به دلیل برد تخصصی رسمی، همچنین گستردگی ورود به تجویز گیاهی و حجم زیاد مراجعاتی که داشتند به صورتی که در آن زمان خودشان یک عطاری اختصاصی تاسیس کرده بودند و داروهای گیاهی ترکیب شده را به صورت بسته بندی طبق نسخه خودشان می فروختند و البته همان موقع جدای از هزینه داروگیاهی ویزیت دکتر متخصص قلب را می گرفتند و ترکیب این ساختار در آن موقع خیلی استثنایی بود.

هنگام مراجعه و قبل از شروع ویزیتشان برای همه یک سخنرانی مذهبی می کردند و کتابی که خودشان مولفش بودند را معرفی کردند. در هنگام ویزیت برای نحوه تشخیص سینوزیت اولا که خیلی توضیح و جواب نمی دادند بعد هم که اصرار کردم و گفتم عکس رادیولوژی را نمی بینید گفتند برای سینوزیت همه مراجعان یک تجویز دارند و همان را برای همه تجویز می کنند و…. .

در کنار این دو مسیر مرحوم آقای دکتر مصطفی دوستانی (3) را به عنوان پزشک مشاور انتخاب کرده بودم؛ ایشان خیلی در رد یا تایید نظر خاصی نمی دادند. در یکی از مراجعات به ایشان شاید بعد از اینکه دیدند جدای از علاقه فردی خودم به طب سنتی دنبال فهم موضوع هستم یک مثالی را مطرح کردند؛ گفتند: «گیاهی هست به نام گل انگشتانه (4) و اینکه در قدیم توسط اطبای گیاه درمانی برای بیماری های قلبی مورد تجویز بوده است.

طی تحقیق آزمایشگاهی مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته متوجه عناصر موثر این گیاه برای درمان مشکلات قلبی شده اند، تا اینجا خیلی خوب بود و مشکلی نیست مشکل از اینجا شروع می شود که در هنگام تشخیص و تجویز گیاهی برای بیمار میزان عناصر موجود در گیاه قابل اندازه گیری نیست در حالیکه میزان ماده موثر برای هر بیمار به علت تفاوت در میزان بیماری دارای اهمیت است و از طرف دیگر به نسبت مکان رشد گیاه گرما و سرما، شدت نور و میزان عناصر موجود در زمین مقدار عنصر موثر دارویی در گیاه متفاوت خواهد بود علاوه براینکه به همراه ماده اولیه مدنظر دیگر عناصر همراه گیاه نیز مصرف خواهد شد و مقدار عناصر در هر بخش گیاه هم متفاوت است و اگر مقدار مصرف شده بیش از حد لازم باشد تاثیر مضر خواهد داشت و اثرات سوء دارو هم وسیع تر خواهد شد.»

نزدیک به بیست سال از آن تاریخ گذشته، چهره های متعدد با عناوین مختلف اسلامی، هندی، چینی و… در این عرصه فعال شده اند، مردم هم با انگیزه های مختلف (ناامیدی از درمان عادی، هزینه زیاد درمان، توصیه و تجارب موفق افراد، بی اعتمادی عقیدتی به دانش مبتنی بر غرب و… )به طب غیر رسمی اقبال گسترده تری نشان داده اند اما اشکالات اساسی که آن موقع برای شیوه تشخیص و تجویزهای گیاهی و اندازه گیری ماده موثر داروها و عوارض پنهان برای کثیری از عرضه کنندگان طب گیاهی و عطاری ها بود هنوز پابرجاست.

شاید اگر در دوران ائمه اطهارعلیهم السلام هم امکان خالص سازی بهتر عناصر از گیاهان و یا غیر گیاهان به شیوه امروزی در صنایع داروسازی فراهم و در دسترس مردم می بود مثلا به جای اینکه گفته شود دو قاشق سیاه دانه گفته می شد پنج میلی گرم تيموكينون(5) به عنوان ماده موثر سیاه دانه مثلا برای گرفتگی در حد پنجاه درصد عروق قلب آن هم برای سنین بالای شصت سال به صورت قرص، یا تزریق وریدی و یا پماد و… . هر چند رسالت ائمه اطهار علیهم السلام بسیار کلان تر از این موارد یعنی انسان سازی و نشان دادن راه و مسیری است که برای سعادت بشری باید طی شود اما در هنگام ورود به جزئیات هم به نسبت فهم مخاطب، انگشت اشاره ایشان برای نشان دادن راه بوده و نباید نگاه ما در دیدن سرانگشت اشاره ایشان متوقف بشود.

نکته ای که این گمان را تقویت می کند این است که، ائمه اطهار علیهم السلام در کوچکترین جزئیات حساس بوده اند.(6) مثلا رد تشابه به کفار و غیر مسلمان و یا رد تشابه فرهنگی حتی در غذا خوردن و… اما در استفاده از پزشکان غیر عرب و حتی غیر مسلمان توسط خودشان و دیگر مسلمانان منعی که نکرده اند هیچ، بلکه خودشان هم استفاده کرده اند.(7)

در نظام پزشکی امروز تقدم بهداشت بر درمان امری پذیرفته شده است (حداقل در نامگذاری) (8) و در نظام فکری اسلامی این تقدم پیشگیری شمول گسترده تری داشته از روح و فکر انسان شروع شده به اعمال و رفتار تسری می یابد. در نگاه اسلامی درمان مبتنی بر حمکت و قرار گرفتن انسان در مسیر صحیح رشد و تعالی با کشف علت بیماری که عمدتا در پیوند با عوامل زمینه ای روحی مخاطب است و رعایت اعتدال برای رسیدن به سلامت پایدار زیرساخت اولیه بوده تجویز دارو و دیگر مداخلات گام های بعدی است. (و آخر الدواء الکی) (9)

در احکام مراجع معظم تقلید اطاعت از نظر متخصصین متعهد در امر پزشکی برای حفظ سلامت واجب است.(10)

ما امروزه در دوره ای زندگی می کنیم که استانداردهای بهداشتی و پزشکی در گستره جهانی خودش را تثبیت کرده است. پایداری این نظام هم عللی دارد(11) یکی از آنها تعیین راهکار برای ارائه دستاوردهای جدید و پذیرش این دستاورها است. بیش از نوزده بار بازبینی کتاب هاریسون به عنوان یک کتاب مرجع، رویه ای برای اصلاح موارد قبلی و اعلام تایید موارد جدید است و اینکه مثلا در بازبینی سی ام شاهد یک کتاب علمی جهانی با کثیری از دستاوردهای اثبات شده همگام با رویکرد های طب سنتی ایران اسلامی باشیم چیز محالی نیست حتی بدون اینکه الزاما ذیل اسم اسلام مطرح و اثبات شده باشند.

یکی دیگر از علل پایداری و تثبیت این ساختار تعریف سلسله مراتب نظارتی و پاسخگویی در مقیاس جهانی و تدوین آیین نامه های صنفی در شئون مختلف از تحصیل تا آزمون پزشکی، داروسازی، پیراپزشکی، پرستاری و بهیاری و… و تاسیس نظام پزشکی صدور مجوز و رسیدگی به تخلفات و پاسخگویی به شکایات در این زمینه است.

کناره گیری از ساختارهای علمی آزمون پذیر یا موازی سازی با سازمان های پزشکی همانطور که تسلیم صنعت پزشکی تجارت محور شدن هم جز هضم شدن  جامعه در فرایند مصرف گرایی دستاوردی نخواهد داشت(12) و با نگاه تمدن نوین اسلامی سازگار نیست.

برای رسیدن به انسجام فکری و سازمانی و مطالبه ای که ذیل عنوان طب سنتی ایران اسلامی مدنظر مقام معظم رهبری حضرت آیه الله العظمی امام خامنه ای است و در بند دوازدهم سند ابلاغ سیاست‌های کلی سلامت مورخ هیجده /ده/ هزار و سیصد و نود وسه ذکر شده، تلاش های بسیار زیادی انجام شده (13) و راه زیادی در پیش است(14) تا بتوانیم پس از به خدمت گرفتن دانش علمی روز در مرزهای علم پزشکی و دارو سازی دنیا قرار گرفته و دستاوردهای حکیمان طب امروز ایران اسلامی را به عنوان پیش قراولان تمدن نوین اسلامی به دنیا علم پزشکی عرضه کنیم.

پی نوشت:

(1) ورود متخصصان طب ایرانی به حوزه پیشگیری و درمان

https://www.irna.ir/news/83724166

(2) نامه معاون انتظامی سازمان نظام پزشکی به رییس کل نظام پزشکی

https://ana.ir/fa/news/46/480500

(3)- مرحوم دکتر مصطفی دوستانی رحمه الله علیه چهره ای متعهد به اسلام، انقلاب و نظام اسلامی و پدر استاد علیرضا دوستانی از بنیانگذاران حکمتسرا

http://www.hekmatjoo.ir/

(4)گل انگشتانه

https://www.afiatbazar.com/HerbalMedicineDetail/drg-2018081618502598476

(5) بررسي اثر ضد تشنجي تيموكينون، ماده موثر سياه‌ دانه (.Nigella sativa L)، به روش تزريق داخل بطني

https://www.sid.ir/fa/Journal/ViewPaper.aspx?id=14381

(6) قرآن و خطوط قرمز روابط با غیر مسلمان

http://kayhan.ir/fa/news/75637

(7) اسلام و پزشکان غیر مسلمان

آداب طبّ و پزشکی در اسلام با مختصری از تاریخ طبّ، علامه سید جعفر مرتضی عاملی، ترجمه: لطیف راشدی با همکاری حسین برزگری بافقی

https://hawzah.net/fa/LifeStyle/View/69844

مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی: چرا نان و گوشت را نباید با چاقو یا کارد برید؟

(8) World Health Organizationسازمان بهداشت جهانی وازرت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی

https://behdasht.gov.ir/

(9) نهج البلاغه، خ 168، ر. ک: در بارگاه آفتاب، ص 1 و 2 . به معنی داغ کردن و سوزانیدن زخم است.

(10) ناگفته های دکتر مرندی از ضبط پیام رهبری درباره کرونا تا مواجهه با مسائل پزشکی

https://www.yjc.ir/fa/news/7265925

(11) خیلی مواقع برای طرح ایراد از یک دارو و یا درمان از عوارض آن صحبت می شود، در شرایطی که دارو و درمان تایید شده بهتری در دسترس نیست پذیرش عوارض یک دارو حتی به نسبت پنجاه پنجاه می تواند توجیه عقلی داشت باشد.

(12) تصور اینکه یک نوشیدنی یا عسل یا یک پودر خوراکی مثلا با نام سویق اسلامی یا بدون نام اسلام اما با همان ترکیبات به عنوان مکمل خوراکی که هیچ اثبات علمی هم ندارد از طریق شرکت های تبلیغی و شبه دارویی در سطح جهانی توزیع و فروش خوبی هم داشته باشد اقدام نشدنی نیست. اما آیا این فرایند را می توان مصداق موفقیت طب اسلامی دانست؟

http://www.eslamteb.com/2005

(13) 14شهریور 1389بیانات در دیدار اساتید دانشگاه‌ها:  یکی از دوستان اشاره کردند که دانشکده‌ی طب سنتی تشکیل شده؛ این برای من یک مژده است.

http://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=10055

(14) بند دوازدهم سند ابلاغ سیاست‌های کلی سلامت

۱۲- بازشناسی، تبیین، ترویج، توسعه و نهادینه نمودن طب سنتی ایران.
۱-۱۲- ترویج کشت گیاهان دارویی تحت نظر وزارت جهاد کشاورزی و حمایت از توسعه نوآوری‌های علمی و فنی در تولید و عرضه فرآورده‌های دارویی سنتی تحت نظر وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی.
۲-۱۲- استاندارد سازی و روزآمد کردن روش‌های تشخیصی و درمانی طب سنتی و فرآورده‌های مرتبط با آن.
۳-۱۲- تبادل تجربیات با سایر کشورها در زمینه طب سنتی.
۴-۱۲- نظارت وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی بر ارائه خدمات طب سنتی و داروهای گیاهی.
۵-۱۲- برقراری تعامل و تبادل منطقی میان طب سنتی و طب نوین برای هم‌افزایی تجربیات و روش‌های درمانی.
۶-۱۲- اصلاح سبک زندگی در عرصه تغذیه.

https://www.leader.ir/fa/content/11651

احمد گلچی- پژوهشگر

انتهای پیام/

برچسب‌ها: , , , ,

مطالب مرتبط

  1. قطبی گفت:

    بسیار زیبابود.خداقوت

  2. بشارت گفت:

    با سلام و تشکر از مطالب مفیدی که در این مقاله عنوان کردید.
    همان طور که در این مقاله هم اشاره کوتاهی به اون شد, طب غربی به دنبال درمان و تجویز دارو هست تا منافع اقتصادی خودش را تامین کنه در صورتی که طب اسلامی با راهکارهایی که میده به دنبال پیشگیری و آموزش هست.

  3. صادق هادی گفت:

    باسلام و خدا قوت
    توانمندی های بالفعل و بالقوه در ذیل عنوان طب و پزشکی قابل تعریف است
    و یک جریان واحد نیستند.
    حتی در پزشکی غرب هم گرایشات مختلفی را می توان رصد نمود
    1- جریان فکری پزشکی غربی مبتنی به تجارت در پزشکی که خیلی قدرت مند است و می شود گفت صددرصد ساختار پزشکی کشور را در اختیار دارد در پیوند با قول های اقتصادی پزشکی داخلی و خارجی است.
    2- یک نگاه اخباری گری به روایات خودش را نماینده طب اسلامی می داند عمده جایگاه شان در حوزه علمیه است علوم تجربی را مخرب مطلق گرایی خودش می داند و تنها جایی که موید خودش باشد قبول می کند
    3- یک نگاه دیگر ضمن اعتقاد به وجود طب اسلامی مبتنی بر حکمت با پشتوانه جامعیت علوم اسلامی دانش تجربی را موئد این معارف اسلامی دانسته و آن را به خدمت می گیرد و دستاوردهای آن را هم به رسمیت می شناسد
    4- یک جریان دیگر طب دانشگاهی است که با پشتوانه های عقیدتی خودشان علاقه مند به استفاده از توانمندی طب اسلامی هستند البته این پتانسیل را در خود سابقه طبی ایران هم جستجو می کنند
    به نظر می رسد جریان اول با گل به خودی های جریان دوم در صدد حذف جریان سوم و چهارم است تحدید واقعی برای نظام فکری و میدانی مسلط بر پزشکی غرب محور توسط جریان چهارم و با حمایت جریان دوم و سوم اتفاق خواهد افتاد.
    مقام معظم رهبری حضرت آیت الله العظمی امام خامنه ای نسبت به حمایت و شکل گیری جریان چهارم بسیار صبورانه و با جدیت اقدام نموده اند. تاسیس دانشکده های طب سنتی ایران اسلامی و استقرار در نظام اداری به عنوان مشاور وزیر و مدیر کل دفتر طب سنتی ایران و حمایت از تعاملات جهانی و شبکه سازی این جریان در بند دوازدهم سند سیاست های کلی سلامت دیده شده است.

  4. علیرضا دوستانی گفت:

    سلام علیکم
    خداوند قوت.
    وفاتون را شکر.
    الهی گذشتگانتون و پدر مرحوم با شهدای کربلا محشور شوند‌.
    دعاگوی اخلاص و تداوم اعمال صالحتونم.
    یاعلی

نظر شما
نام :

ایمیل :

از درج کامنت های توهین آمیز معذوریم
متن کامنت :
 


ثبت نام مدرسه علمیه مشکات ویژه دانشجویان تراز انقلاب 09133663084
ثبت نام مدرسه علمیه مشکات ویژه دانشجویان تراز انقلاب 09133663084
موسسه انشا؛ مشاوره خانواده، مشاوره تحصیلی، طب اسلامی، تربیت فرزند 34468558
موسسه انشا؛ مشاوره خانواده، مشاوره تحصیلی، طب اسلامی، تربیت فرزند 34468558
شفاف (شبکه فعالان انقلابی فضای مجازی)
شفاف (شبکه فعالان انقلابی فضای مجازی)
پایگاه خبری رهیافته
پایگاه خبری رهیافته
به توان تشکیلات! (کتاب تقدیرشده منتقدین) 09132706715
به توان تشکیلات! (کتاب تقدیرشده منتقدین) 09132706715
اصفهان شرق
اصفهان شرق
تبلیغات در مردمی ترین سایت استان اصفهان؛ 09132706715
تبلیغات در مردمی ترین سایت استان اصفهان؛ 09132706715