پنج شنبه ۱۴ فروردین ۱۳۹۹
اخبار اصفهان
سرتیتر اخبار
چاپ خبر
08:19 - 2020/02/29

تفاوت مبنای شیخ انصاری و امام خمینی رحمه الله علیهما در خصوص وجوب دفع منکر

آیا دفع منکر نیز مانند رفع و نهی از منکر واجب است یا خیر؟ در ادامه اختلاف رأی و مبنای فقهی دو تن از اعاظم فقهای شیعه یعنی مرحوم شیخ انصاری و مرحوم امام خمینی رحمة الله علیهما در این مساله را مورد بررسی قرار می دهم

ندای اصفهان- محمد مقتدایی خوراسگانی

یکی از واجبات و ضروریات مسلم شریعت اسلامی رفع منکر و یا همان نهی از منکر مصطلح است. به این معنا که شارع مقدس به نحو وجوب کفایی بر مکلفین واجب کرده که هرگاه از وقوع فعل منکری مطلع شدند نسبت به رفع و نهی از آن فعل حرام اقدام کنند که شرایط و ضوابط آن در غالب رسائل فقهی مورد بررسی قرار گرفته است.

نتیجتا دانسته شد که نهی از منکر پس از وقوع فعل منکر و معصیت معنا پیدا می کند و تا زمانی که منکری وجود نداشته و مورد ارتکاب نباشد اساسا نهی از منکر معنایی ندارد.

اما یکی از مباحث مهم دیگر که مورد عنایت فقها بوده و در کتب فقهی نیز پیرامون آن نظریه پردازی شده است دفع منکر است که همانطور که از نام آن پیداست دفع منکر برخلاف رفع یا همان نهی از منکر جنبه پیشگیری داشته و به این معناست که پیش از آنکه منکری واقع بشود انسان به واسطه انجام دادن و یا انجام ندادن کاری مانع از تحقق منکر بشود.

حال سوالی که مطرح است این است که آیا دفع منکر نیز مانند رفع و نهی از منکر واجب است یا خیر؟
در ادامه تفاوت و اختلاف رأی و مبنای فقهی دو تن از اعاظم فقهای شیعه یعنی مرحوم شیخ انصاری و مرحوم امام خمینی رحمه الله علیهما در این مساله را مورد بررسی قرار می دهم.

برای اینکه مساله واضح تر شود در قالب یک مثال تصور کنید اگر کاسبی می داند که مشتری جنسی را که از او می خرد، می خواهد در راه حرام استفاده کند آیا بر فروشنده واجب است که از باب دفع منکر از فروش جنس به چنین فردی اجتناب کند و یا وجوبی در کار نیست.

استظهاری که از عبارات مرحوم شیخ انصاری(ره) در این مساله در کتاب «المکاسب» می شود این است که ایشان قائل به این است که اگر فعل و یا ترک فعل مکلف در عالم خارج حقیقتا مانع از تحقق حرام و منکر می باشد خوب در این صورت بر او واجب است که دفع منکر کند.

به طور مثال اگر فروشنده انگور می داند که اگر از باب دفع منکر انگور را به شراب‌ساز نفروشد، دیگر شراب ساز نمی تواند شراب بسازد و این نفروختن انگور حقیقتا در عالم واقع موجب دفع منکر می شود خوب در چنین صورتی طبق نظر مرحوم شیخ انصاری(ره) نفروختن از باب دفع منکر واجب است اما اگر نه، فروشنده می داند که اگر او هم انگور را نفروشد، مشتری و شراب ساز از کس دیگری انگور را می خرد و این نفروختن او در عالم واقع موجب جلوگیری از منکر نمی شود بلکه افراد دیگری هستند که انگور را به شراب ساز بفروشند در چنین صورتی طبق نظر شیخ انصاری(ره) نفروختن انگور از باب دفع منکر واجب نیست.

در مقابل این نظریه، امام خمینی(ره) در کتاب «المکاسب المحرمه» قائل به این است که حتی اگر نمی شود به صورت تام دفع منکر کرد به همان مقداری که مکلف می تواند عامل منکر را به زحمت بیندازد دفع منکر لازم است.

به عنوان مثال اگر فروشنده بداند که اگر او هم نفروشد دیگرانی هستند که انگور را در اختیار شراب ساز قرار می دهند باز هم از باب دفع منکر واجب است که از فروش اجتناب کند چرا که اگرچه در چنین صورتی نمی توان حقیقتا در عالم خارج جلوی تحقق حرام، منکر و شراب سازی را گرفت ولی می توان زحمت بیشتری برای عامل منکر ایجاد کرد یا می توان مثلا به واسطه این نفروختن، قدری به اعتبار او لطمه زد چه بسا به واسطه همین نفروختن، شخص شراب ساز مجبور بشود وقت بیشتری برای یافتن فروشنده جدید صرف بکند یا مجبور بشود هزینه بیشتری صرف کند و یا موارد دیگری از این دست.

برخلاف نظریه شیخ انصاری(ره) که قائل است اگر دفع منکر نتیجه کامل می دهد و موجب دفع حقیقی در عالم خارج می شود در چنین صورتی دفع منکر واجب است.

حجت الاسلام محمد مقتدایی خوراسگانی (قم- مرکز فقهی ائمه اطهار علیهم السلام)

انتهای پیام/

برچسب‌ها: , , ,

مطالب مرتبط

نظر شما
نام :

ایمیل :

از درج کامنت های توهین آمیز معذوریم
متن کامنت :
 


شرکت قارچ یکتای سپاهان بزرگترین تولید کننده در صنعت قارچ ایران
شرکت قارچ یکتای سپاهان بزرگترین تولید کننده در صنعت قارچ ایران
موسسه انشا؛ مشاوره خانواده، مشاوره تحصیلی، طب اسلامی، تربیت فرزند 34468558
موسسه انشا؛ مشاوره خانواده، مشاوره تحصیلی، طب اسلامی، تربیت فرزند 34468558
شفاف (شبکه فعالان انقلابی فضای مجازی)
شفاف (شبکه فعالان انقلابی فضای مجازی)
به توان تشکیلات! (کتاب تقدیرشده منتقدین) 09132706715
به توان تشکیلات! (کتاب تقدیرشده منتقدین) 09132706715
پایگاه خبری رهیافته
پایگاه خبری رهیافته
اصفهان شرق
اصفهان شرق
تبلیغات در مردمی ترین سایت استان اصفهان؛ 09132706715
تبلیغات در مردمی ترین سایت استان اصفهان؛ 09132706715