شنبه ۲۵ آبان ۱۳۹۸
اخبار اصفهان
سرتیتر اخبار
چاپ خبر
۱۰:۳۴ - ۱۳۹۸/۰۸/۰۶

تحلیلی از پیاده روی اربعین:

عراق، هنوز وارد آزمونِ مدرنیته نشده است!

عراق، همچون بسیاری از دیگر کشورهای عرب، در لب پرتگاه غرب‌گرایی قرار گرفته، و ریشه عاقلانه‌ای هم که بتواند از خاک اربعین، سپری برای دفاع از خود در ساحت فکر به بار آورد، ندارد. پس اگر اتفاقی شایسته این تاریخ، در عراق رخ ندهد، در آینده، نسل بعدی، افولی در بخشش و دیگرگزینی خواهد داشت...

ندای اصفهان- سامان معصومی

اربعین اتفاق عظیمی است، که عمدتا بر عهده‌ی شیعیان ملت عراق و در عراق به انجام می‌رسد. از این رو، اگر اربعین را مهم می‌دانیم، باید به جامعه‌ی عراق فکر کنیم.
عراق جامعه‌ای عمدتا عشیره‌ای است، و اداره و تأسیس اکثر موکب‌ها را، عشیره‌ها بر عهده دارند؛ به این صورت که اعضای عشیره هر کدام در حد توانشان، برای برقرار شدنِ موکبِ عشیره، تلاش می‌کنند؛ اما در یک موکب، هیچ نام و نشانی از افراد نیست، بلکه عمدتا فقط نام عشیره، و حداکثر بزرگان عشیره به چشم می‌خورد. این روحیه، به برگزاری اربعین، بسیار کمک کرده است.

اربعین نه فقط یک حضور همگانی، بلکه یک به رخ کشیدنِ ایثار و گذشت است. وقتی در تحلیل‌های اربعین سیر می‌کنیم، گذشت از خود و ایثار و نفی فردیت، همواره به چشم می‌خورد. این اتفاق با واقعه‌ی عاشورا کاملا هماهنگ است، چراکه عاشورا نیز، بزرگ‌ترین نمود ایثار در تاریخ است. حال هرچند صرف عشیره‌ای بودنِ یک جامعه، اربعین به راه نمی‌اندازد، اما در جامعه‌ی عشیره‌ای که فرد در عشیره از خودیتِ خود، گذشته است، بهتر شکل می‌گیرد.
فرهنگ غالب و پیش رو در بخش عمده‌ی این کره‌ی خاکی، غرب است که یکی از محورهای اصلی آن، به تایید بسیاری از متفکرین غربی و ایرانی، فردگرایی است. پرسونالیست یعنی من و منیتِ من، یک حقیقت بنیادین برای تمامی وجوه فلسفی و اجتماعی و فرهنگی است. از این رو عشیره و جامعه باید به خدمت من باشند، و نه بالعکس. در این چنین فرهنگی، ایثار که هیچ! بلکه هر گونه دیگرگرایی، محل تأمل، و از نظر فلسفی و فکری، نامعقول است؛ چه اینکه مهم‌ترین مشکلاتی که در کتب فلسفه اخلاق غربی طرح می‌شود، همین چالش امکان دیگرگزینی است. فرهنگ غرب به هر جامعه‌ای که پا گذاشته است، آرام آرام، ایثار و دیگرگرایی را، کمرنگ و کمرنگ‌تر کرده است.

پس غرب و مدرنیته، در جهت نفی دیگرگزینی و ایثار حرکت می‌کند، و اربعین، در جهت ایثار و فداکاری، و جامعه‌ی عراق، به جهت عشیره‌ای بودن، کمتر از جامعه‌ای همچون ایران، گرفتار غرب و فردگرایی است، و به همین دلیل، راحت‌تر اربعین را برگزار می‌کند.

اما آیا فرهنگ عراقی، از غرب رها شده، یا هنوز دچار نشده؟

به نظر می‌رسد، فرهنگ غرب و مدرنیته، نه فقط فرهنگ بخشی از انسان‌های روی زمین، بلکه مرحله‌ای از ظهور نفس اماره، و آزمون الهی برای عصر حاضر است، و از این رو، تقدیری گریزناپذیر برای تمامی انسان‌های امروز. انسان‌ها رها نشده‌اند که به راحتی بگویند ایمان آوردیم، بلکه فرهنگ‌ها و افراد، باید روز به روز، از آزمون‌های بزرگ الهی، و موانع شیطانی، و مکاید نفس اماره عبور کنند تا بتوانند ایمانی بعد از ایمان را تجربه کنند. اما عراق، هنوز وارد آزمونِ مدرنیته نشده است.

مدرنیته همواره ابتدا با مظاهرش به میدان می‌آید. تکنولوژی، و رفاه مادیِ حاصل از آن، و محوریت لذت در زندگی، بهشتی زمینی را دربرابر واهمه‌ی انسانِ طالب مدرنیته، قرار می‌دهد. اما عراق تا دیروز، اصلا با این مسائل روبرو نشده بود. از مواردی که به شدت برای ایرانی‌هایی که به عراق سفر می‌کنند، عجیب است، دیدن خانواده‌های ثروتمندی است که خانه‌ای بسیار ابتدایی، حمامی بسیار ساده، و زندگی بسیار به دور از بهداشت دارند. کم نیستند میلیاردرهایِ عراقی که، من راضی نمی‌شوم در خانه‌ی آن‌ها زندگی کنم!! چرا این میلیاردرها، توجهی به این نکات ندارند؟ چون هنوز طالب مظاهر مدرنیته نشده اند، و رفاه مادی، سرلوحه‌ی حیات آن‌ها نیست.

اما در عین حال، حرکت و نفوذِ این مظاهر مدرنیته، آغاز شده است. در جلوی همان خانه‌ی محقر و کاملا غیر بهداشتی، یک دستگاه اتومبیل فُرد، با قیمتی میلیاردی قرار دارد! بالای بسیاری از خانه‌ها، آنتن ماهواره قرار داده شده، و لوازم آرایش گران قیمت، بازارها را تسخیر کرده است.

شاید به من بگویید: «مردمان شیعه‌ی عراق، به دلیل همین شکوه و ایثار اربعینی، هرچند هنوز درگیر مدرنیته نشده‌اند، اما از آن عبور خواهند کرد» اما به نظر می‌رسد، نوع مواجهه‌ی یک فرهنگ، و ریشه‌های آن است که باعث می‌شود بتواند از خاک امام حسین (ع) و اربعین حسینی، تغذیه کند؛ و اگر ریشه‌ها مستعد نباشند، این گیاه، در بهترین خاک نیز، می‌پوسد. ملت عراق، ملتی حس‌گراست.

مدرنیته، در خاکی بارور می‌شود، که حس و وهم و خیال، در آن قوی باشند، و حکومت دل‌ها، به جای عقل، بر عهده‌ی عواطف باشد؛ البته نه عواطف عاقلانه، بلکه عواطفی، و حسی که خود راه‌برِ خویش است. اگر نگاهی عمیق به کتب فلسفه اخلاق غربی بیندازیم، مبنای بسیاری از تحلیل‌ها را، عاطفه و احساس می‌بینیم! حتی در نظریاتی که به ظاهر، غیر از emotivism و sentimentalism و subjectivism هستند؛ چراکه فردی که در فردگرایی غربی مطرح است، در مرتبه‌ی حس، خود را فهم می‌کند؛ چراکه اگر از مرتبه‌ی حس بالاتر رود، دیگر این فردگرایی، استحکامی نخواهد داشت، و بی‌بنیادی‌اش، آشکار می‌شود.

در راهپیمایی اربعین، آنچه به شدت مشهود است، مواجهه‌ی حسی با ائمه‌ی معصومین است؛ همه جا، و در عمده‌ی موکب‌ها، تصاویری از چهره‌ی ائمه قرار دارد. حتی امسال، بخش‌هایی از فیلم مختار که در آن، حضرت ابوالفضل به تصویر کشیده شده بود، در مانیتوری بزرگ، به نمایش گذاشته شده بود. و از طرف دیگر، حضور طیف شیرازی در عراق شیعی نیز، که ناتوان از لعن فرهنگ معاویه‌ای هستند، باز موید همین حس‌گرایی، و عدم حضور عقل در فضای فرهنگی عراق است.

همچنین به طور کلی نیز، در اکثر بلاد عرب، عقلی که بتواند حاکم بر حس باشد، به تفصیل نرسیده، و از همین روست که در کتب فلسفی که در جامعه‌ی عرب تدوین می‌شود، هیچ گاه همآوردی جدی با متفکرین غربی، صورت نمی‌گیرد.

بر این اساس، عراق، همچون بسیاری از دیگر کشورهای عرب، در لب پرتگاه غرب‌گرایی قرار گرفته، و ریشه‌ی عاقلانه‌ای هم که بتواند از خاک اربعین، سپری برای دفاع از خود در ساحت فکر به بار آورد، ندارد. ‏پس اگر اتفاقی شایسته‌ی این تاریخ، در عراق رخ ندهد، در آینده، نسل بعدی، افولی در بخشش و دیگر گزینی خواهد داشت، و اربعین حسینی نیز، با چالش مواجه می‌شود.

به نظر می‌رسد در این میان، وظیفه‌ی ایران، وظیفه‌ای جدی است. ایران کشوری است که حداقل ۲۰۰ سال مستقیما، با مدرنیته درگیر و در حال جدال است، حال چه با ظاهری‌ترین، و چه با عمیق‌ترین و فکری‌ترین لایه‌های آن. و از طرفی توانسته است، حداقل برخی از مظاهر مدرنیته را از آنِ خود کند. ‏چنان که عراق و سوریه، در چند سال اخیر در خط مقدم نظامی زیسته‌اند، ایران همیشه هم در خط مقدم نظامی، و از آن مهم‌تر، در خط مقدم اعتقادی، با جبهه‌ی غرب، زیسته است، و این تجربه‌ی ۲۰۰ ساله، قطعا تاریخی پر از عبرت را برای عراق به بار خواهد آورد.

همچنین به نظر می‌رسد، در نبرد فرهنگی، در حیطه‌ی خیال و وهم نیز، وظیفه‌ی بزرگی بر عهده‌ی ایران است. ایران باید مظاهر رفاهی و مادیِ مدرنیته را، خود به عراق وارد کند، تا جوان عراقی، به این وهم دچار نشود که برای رفاه، باید غربی بود.

هرچند که در نهایت، راه حل اصلی، مستعد کردن عقلانیت عراقی، برای بهره‌بردن از اربعین حسینی است، که اگر استعداد عقلانی ملت عراق، به صحنه بیاید، با داشتن گوهر عظیمی، مانند اربعین حسینی، با سرعتی بسیار زیاد، می‌توانند از غرب و غرب‌گرایی، گذر کنند؛ و شاید همین نکته، سرَ محوریت عراق، در حکومت امام زمان (عج) باشد.

انتهای پیام/

برچسب‌ها: , , ,

مطالب مرتبط

نظر شما
نام :

ایمیل :

از درج کامنت های توهین آمیز معذوریم
متن کامنت :
 


شفاف (شبکه فعالان انقلابی فضای مجازی)
شفاف (شبکه فعالان انقلابی فضای مجازی)
به توان تشکیلات! (کتاب تقدیرشده منتقدین) 09132706715
به توان تشکیلات! (کتاب تقدیرشده منتقدین) 09132706715
پایگاه خبری رهیافته
پایگاه خبری رهیافته
تبلیغات در مردمی ترین سایت استان اصفهان؛ 09132706715
تبلیغات در مردمی ترین سایت استان اصفهان؛ 09132706715
اصفهان شرق
اصفهان شرق
وعده صادق
وعده صادق