شنبه ۱۶ آذر ۱۳۹۸
اخبار اصفهان
سرتیتر اخبار
چاپ خبر
۱۱:۴۸ - ۱۳۹۸/۰۷/۱۸

مسجد امام اصفهان و بازی بچه ها در افق تمدن نوین اسلامی

با زاویه دید افراد بزرگسال و نیازهای آنها محوطه اصلی مسجد همان است که گفتید، اما دو حیاط کناری (گوشواره) علاوه بر حیاط مدرسه بودن در ایام مراجعات مردمی، کاربردی ویژه کودکان پیدا می کنند...

ندای اصفهان- حمید گلچی (گلچین)

در یادداشت قبلی با عنوان یک خاطره یک یادداشت (اینجا) به تجربه های تربیتی مرحوم استاد مجید محربی اشاره ای شد؛ به اینکه استاد محربی به عنوان یک کارشناس فرهنگی با معیار و استدلال های اسلامی در تعامل با روحانیون شاخص فرهنگی و اجتماعی توانستند با تبیین مناسب، آغازگر ابتکار عمل های مهمی در توجه به اهمیت بازی کودکان در هیات های مذهبی و مساجد بشوند.

این در حالی بود که به طور مثال در همان مقطع سال ۱۳۷۹ در بنیاد المهدی علیه السلام دوره تربیت مربی کودک و نوجوان ویژه مربیان کانونهای فرهنگی مساجد با حدود صد نفر خواهر و برادر برقرار بود و اساتید فقه و عقاید حوزه علمیه اصفهان را دعوت می کردند، بنده مسئول امور اجرایی و مجری طرح سوال احکام از استاد فقه که حتی برنامه رادیویی داشتند بودم، در یکی از جلسات به صورت اتفاقی سوالی در مورد حضور کودک در مسجد مطرح شد، جمع صد نفره هرچه اصرار کردند استاد مربوطه با معیار های فقهی که خودشان مطرح می کردند به هیچ عنوان حضور کودکان در مسجد را قبول نکردند.

ممکن است این سوال مطرح بشود که استاد محربی چطور عمل کردند که توانستند تبیین موثری داشته باشند؟

در جمعی که برخی از مربیان بودند ایشان برای تفهیم موضوع از مربیان در مورد مسجد امام(۱) رحمه الله علیه سوال کردند که این مسجد چه اجزایی دارد؟ عموما پاسخ این بود که شبستان ها و ایوان و صفه و حوض وسط حیاط است.

بعد ایشان می گفتند شما به دو حیاط کناری شبستان توجه کرده اید آنها برای چیست؟ خیلی ها می گفتند: حیاط ها مربوط به دو مدرسه حوزه علمیه است.

ایشان یک برداشت دیگری از کل مسجد و این دو حیاط -گوشواره ها به تعبیر خودشان- ارائه می کردند می گفتند با زاویه دید افراد بزرگسال و نیازهای آنها محوطه اصلی مسجد همان است که گفتید: حوض، به عنوان آب نمای زیبا با کاربری گرفتن وضو و ایجاد طراوت بهاری و تابستانی و همچنین شبستان و گنبد با ویژگی انعکاس صدا برای سخنرانی ها و منارها اما دو حیاط کناری علاوه بر حیاط مدرسه بودن در ایام مراجعات مردمی، کاربردی ویژه کودکان پیدا می کنند که در نگاه امروزی و اولیه ما مورد غفلت است.

ویژگی های لحاظ کردن این دو حیاط برای بازی کودکان:

۱- وجود باغچه خاکی برای بازی کودکان به همین دلیل است که حوض آب ندارد چون حوض آب مخصوصا در قدیم با عمق زیاد یک خطر برای کوکان بوده است.

۲- وجود درختان آن هم با نمونه درختان میوه دار که تنوع میوه ها از بهار تا پاییز و زمستان میوه داشته باشند از توت تا بادام تا گردو و سنجد که خودش نوعی تنقلات و سرگرمی است و مشاهده رشد میوه ها نوعی آموزش عملی زیست شناسی هستند.

۳- محیطی با نور و سایه های طبیعی است.

۴- امکان ارتباط مناسب والدین و فرزندان با هم: در همان محیط مذهبی هرچقدر بچه حوصله داشت در مراسم خواهد بود و هر وقت حوصله نداشت به محیط بازی خواهد رفت همین طور اگر بخواهد پدر و مادرش را ببیند مخصوصا در لحظاتی که پدر و مادر در حال نماز و عبادت یا استماع سخنرانی هستند که در تربیت مذهبی کودکان بسیار موثر خواهدبود. (توجه: جدایی مهدهای کودک از محیط مذهبی، بخش های زیادی از فرایند تعامل و رشد مذهبی کودک را مختل خواهد کرد.)

۵- انس طبیعی بچه ها با مسجد نه با کلاس و سخنرانی و ارائه محفوظات که با بازی شکل می گرفته است.

۶- ایجاد شرایط بازی های گروهی که در تعاملات اجتماعی بسیار موثر بوده است.

۷-  تفکیک بین دختران و پسران از همان کودکی رعایت شده است.

۸- رعایت ضوابط فقهی، چون این محوطه جزء شبستان مسجد نیست.(۲)

الآن خوشبختانه اوضاع خیلی بهتر شده است، آن موقع با یک نمونه امروزی تفاوت را تبیین می کردند می گفتند آن نگاه بلند تمدن ساز در طراحی مسجد را که از دست داده ایم هیچ بلکه یک نفر را هم استخدام می کنیم با شرح وظیفه ای که بچه ها را از مسجد بیندازند بیرون به اسم خادم مسجد. تاثیر این نوع عملکرد در دوران کودکی گریز ناخودآگاه برخی از افراد از مسجد در بزرگسالی است. نسلی که در کودکی با چنین برخوردهایی در مسجد مواجه بوده اند علاقه به حضور در مسجد و مراسم مذهبی را دارند و نمود علاقه برای حضور در مسجد برای آنها در ایام محرم است اما در دیگر موارد به طور ناخواسته تنها زمان مراجعه شان به مسجد مربوط به شرایط اضطراری استفاده از سرویس بهداشتی خواهد بود.

آن نوع نگاه و هدف گذاری در طراحی بسیار زیبا، تمدن ساز و انسان محور آن هم انسانی که از کودکی برایش در مسجد مکان نمایی شده است در یک مسجد به این وسعت و عظمت و ساختن بنا آن هم فقط در بیست و شش سال و در بیش از چهارصد سال قبل کار بسیار بسیار مهمی بوده است.

اسامی معماران مختلفی پیرامون مسجد امام رحمه الله علیه مطرح است اما تحلیل ما از تاثیرگذاری نوع طراحی این مسجد به عنوان یکی از قله ها و نمودهای تکامل فکری در یکی از سه دوره طلایی اسلام و اوج تمدن اسلامی و در فرایند تکاملی تفکر اسلامی و به طور خاص شیعی می باشد. افق فکری در این سطح بالا را نه فقط از یک سلسله یا سلطان و یا یک معمار بلکه از امتداد تفکر شخصیتی در مقیاس علامه شیخ بهایی می توان انتظار داشت(۳)، خدایش رحمت کند.

پی نوشت:

۱- مراحل ساخت و تکمیل مسجد امام رحمه الله علیه به صورت تدریجی انجام شده است اما نظم و تقارن موجود در بنا نشان دهنده وجود طرح کامل اولیه می باشد.

۲- تغییرات محیطی و یا تغییر نوع درخت ها متاثر از تغییر کاربری کلان مسجد به محل بازدید و گردشگری در اثر غفلت از کارکردهای مفید اصلی مسجد بوده است.

۳- در برخی متون نام علامه شیخ بهایی به عنوان تنظیم کننده قبله مسجد آمده است. زمان تاسیس صفوی(۹۰۷ه ق) انتخاب اصفهان به عنوان پایتخت(۹۷۷ه ق) زمان شروع ساخت مسجد امام رحمه الله علیه (۱۰۲۰ه ق) بعد از گذشت نزدیک به ۱۱۳ سال از تاسیس حکومت صفوی و ۴۳ سال از پایتختی اصفهان در دوران حضور علامه شیخ بهایی (۹۵۳ق ـ۱۰۳۱ه ق (ایشان از افراد موثر در اقدمات متعدد عمرانی آن دوران بوده اند. زمان نهایی شدن ساختمان مسجد ۲۷ سال بعد از شروع در سال ( ۱۰۴۷ه ق) می باشد.

انتهای پیام/

برچسب‌ها: , , , , ,

مطالب مرتبط

  1. بشارت گفت:

    باتشکر از مطالب بسیار مفیدتان.
    امیدواریم تا جایی که ممکن باشد, مسئولین و دست اندرکاران حوزه فرهنگ و تربیت نکات کلیدی و کاربردی بیان شده را مورد استفاده قرار دهند.

نظر شما
نام :

ایمیل :

از درج کامنت های توهین آمیز معذوریم
متن کامنت :
 


شفاف (شبکه فعالان انقلابی فضای مجازی)
شفاف (شبکه فعالان انقلابی فضای مجازی)
به توان تشکیلات! (کتاب تقدیرشده منتقدین) 09132706715
به توان تشکیلات! (کتاب تقدیرشده منتقدین) 09132706715
پایگاه خبری رهیافته
پایگاه خبری رهیافته
تبلیغات در مردمی ترین سایت استان اصفهان؛ 09132706715
تبلیغات در مردمی ترین سایت استان اصفهان؛ 09132706715
اصفهان شرق
اصفهان شرق
وعده صادق
وعده صادق