شنبه ۱۶ آذر ۱۳۹۸
اخبار اصفهان
سرتیتر اخبار
چاپ خبر
۰۷:۵۸ - ۱۳۹۸/۰۶/۲۵

نشریه مسجد امام علی(ع) اصفهان؛

به قلم شهید علی اکبر اژه ای/ ایمان از دیدگاه قرآن

سخن از ایمان است، ایمانی که در عین شهرت ناشناخته است و آن چنان فاصله با حقیقت دارد که گاهی مرادف با پیروی کورکورانه از مسیر و راهی خوانده می شود و فوراً با کلماتی از قبیل امل، قدیمی، عقب افتاده، بی سواد و در مسیر برنامه های خاص تداعی می شود...

به گزارش ندای اصفهان، متن زیر که برای اولین بار در فضای مجازی منتشر می شود، نشریه مسجد امام علی(ع) اصفهان با عنوان «ایمان از دیدگاه قرآن» است که در سالهای قبل از پیروزی انقلاب اسلامی به قلم شهید علی اکبر اژه ای تدوین و با رویکردی اجتماعی به چاپ رسیده است.

این جزوه یکی از آثار ماندگار این متفکر شهید ۲۹ ساله است که در سال ۱۳۸۷ مجددا در نشریه سمپاد (سازمان ملی پرورشی استعدادهای درخشان) منتشر شده است.

علاقه مندان می توانند سایر مطالب مرتبط با مسجد امام علی(ع) و شهید علی اکبر اژه ای را از اینجا بخوانند.

***

ویژه دانش پژوهان

مسجد امام علی(ع)

مرکز پخش: کتابفروشی های معتبر

شماره فرهنگ و هنر ۴۳۴

به مناسبت میلاد حضرت رسول اکرم (ص)

و حضرت امام جعفر صادق (ع)

ایمان از دیدگاه قرآن

سخن از ایمان است، ایمانی که در عین شهرت ناشناخته است و آن چنان فاصله با حقیقت دارد که گاهی مرادف با پیروی کورکورانه از مسیر و راهی خوانده می شود و فوراً با کلماتی از قبیل امل، قدیمی، عقب افتاده، بی سواد و همواره در مسیر برنامه های خاص تداعی می شود و مؤمن را معمولاً در کادری دور از مسائل روز و مفاهیم روشن فکری تصوری می کنند:

آیا به راستی چنین است؟ آیا این شناخت انحرافی از ایمان ناشی از هم ردیف دانستن وضع مؤمنین فعلی با مفهوم راستین ایمان نیست، آیا بهتر نیست به سراغ حقیقت رویم و مرزهای ایمان را بشناسیم و دریابیم که ایمان واقعی چیست و سپس برداشت های معمول را با آن مقایسه کنیم.

در برخی از نوشته ها و مقالات بیشتر این مقاله کوتاه در پی آن است بررسی بسیار فشرده در برخی از زمینه های ایمان و سپس سیری در آیات قرآن درباره مؤمن است به امید آنکه مورد بهره برداری دانش پژوهان و علاقمندان به پژوهش های قرآنی قرار گیرد.

برای آنکه زمینه مناسبی برای ورود به بحث پیدا کنیم فقط اشاره ای به برخی از نکات مقدماتی می نماییم:

ایمان یعنی باور داشتن و اطمینان داشتن نسبت به عقیده، مکتب، مرام و حتی شخص یا نظریه ای خاص آن هم نه در لفظ بلکه باوری که در همه وجود انسان ریشه دوانده و همه حرکات انسان گویای این باور داشت باشد.

طبیعتاً روشن و گویا است باورهایی آمادگی دارند این ویژگی گسترده را پیدا کنند که همراه با شناخت دقیق، آگاهی و استوار بر آزمایش و تحقیق باشند آن هم نه در کادر محدود آزمایشگاه‌های شیمی و طبیعی بلکه در بعد گسترده جهان و تاریخ.

ایمان مورد بحث ما ایمان فرزند نسبت به محبت پدر و مادر، ایمان مربی نسبت به کارش، ایمان محقق و دانشمند نسبت به تحقیقش، ایمان روشن فکر نسبت به رسالتش و ایمان حرکت کننده ای نسبت به راهش را در برمی گیرد منتهی در شکل بسیار عمیق و ژرف ایمان انسان نسبت به راه و هدف کلی اش.

ایمانی که پیوندی ناگسستنی با خدا و ارتباطی ژرف با رسالت انسان دارد، ایمانی که بر اساس جهان بینی ویژه ای استوار است و صف مشخص گروندگانش را در نظر انسان منسجم می کند. زیرا خود کلمه «ایمان» به تنهایی روشنگر مطلب نیست بلکه باید جهت ایمان و نسبت ایمان روشن شود که ایمان مورد نظر ما همان اسلامی است.

به همین نسبت کفر که به تنهایی انکار ایدئولوژی و عقیده مشخصی نیست بلکه باید جهت و نسبت آن روشن شود زیرا که: ایمان گرایش و باور و اطمینان است و کفر پوشاندن، انکار کردن و رد کردن و زیربار نرفتن.

پس باید ایمان به چه چیز و کفر به چه چیز معلوم گردد که ایمان و کفر ضد هم اند و همواره به تعبیر بزرگان اندیشه ی بشری که در طول تاریخ به این حقیقت پی برده اند.

تعرف الاشیاء باضدادها

اشیاء، افکار، ایدئولوژی ها هنگامی درست شناخته می شوند که ضد آن ها بر ایمان معلوم گردد و این مفهوم گسترده است که هگل در دیالکتیک خویش به کار برد و سپس شاگردان خلف و ناخلف او هر یک نگرش و برداشتی ویژه از آن داشته و راهی را انتخاب کردند و از دیالکتیک مسیحی تا دیالکتیک ماتریالیستی هر یک خود را به نوعی وابسته به اندیشه‌ی هگل کردند.

به هر شکل ایمان که مرادف با اعتقاد و باور و یقین است صددرصد همراه با کفر نسبت به ضد آن اعتقاد و نقطه مقابل آن نظریه است، مؤمن به نور کافی به تاریکی است، مؤمن به علم کافر به جهل است، مؤمن به عدل کافر به ظلم است و به تعبیری تصور سیاهی محال است مگر اینکه تصور کنیم آنجا که سفیدی نباشد و نیز تصور علم با جهل همراه است و این تصور با هم به ذهن می‌آیند و در کنار هم و نمی شود انسان علم را بداند چیست و جهل را نفهمد و به همین معنی ایمان و کفر را.

به طور خلاصه ایمان مورد بحث ما جهت مشخص دارد و آن مفهوم اصطلاحی آن یعنی اعتقاد به خداوند و مکتب الهی است که کفر نیزمشخص می شود انکار خدا و مکتب خدایی است.

برای ورود به بحث ژرف‌تر درباره ایمان شاید بی مناسبت نباشد مفاهیم شک و شناخت را نیز مورد بررسی قرار دهیم و چون ایمان و شک پیوندی ژرف با مسأله ی شناخت دارند پس چه بهتر از شناخت آغاز کنیم.

شناخت:

شناخت عبارت است از بازتاب و انعکاس جهان خارج در ذهن انسان.

این بازتاب یا شناخت و معرفت از کدامین ابزار بهره می گیرد و از چه طریقی است، از طریق چشم و گوش و لمس و دیگر ابزار حسی ارتباطی انسان با جهان خارج و بالاخره مهم تر از همه ذهن کاوشگر و فعال انسان که اگر این موضوع مطرح نباشد تفاوت اصلی و کلی انسان با تمام موجودات از بین می رود.

انسان موجودی است تکامل یافته در طبیعت و قدرت شناخت و مفهوم گیری و برداشت منطقی اش از جهان همان ویژگی اوست که او را از سایر جانداران جدا می کند.(*)

(*پاورقی: البته کاری نداریم به بحث های ریشه ای و عمیق درباره اینکه ریشه اصلی این ویژگی انسان چیست، از قبیل انسان ابزارساز است که تفکر و اندیشه می یابد، حرکت پیچیده تکاملی جهان است که ماده پیچیده تری به نام مغز را می آفریند، تضاد انسان با طبیعت است که عامل اصلی تفکر و اندیشه او است و یا نظرات دیگری که جای بررسی و تحقیق کامل آن در این مقاله کوتاه نبوده و به بحث های مربوط به معرفت و شناسایی انسان که در کتب مختلف آمده است.)

نکته ای که باید در اینجا تذکر داد این است که شناسایی و معرفت انسان از جهان همواره فقط حالت عکس‌برداری دوربین از طبیعت نیست بلکه ذهن کاوشگر انسان حالتی خاص دارد که او را از طریق دریافت های حسی و تجربی به حقایق پشت پرده‌ی این دریافت ها رهبری می کند به طوری که انسان در برخوردش با طبیعت همواره حالت انفعالی ندارد (نظریه ماتریالیست ها که شناخت را حالت انفعالی انسان از جهان خارج می دانند)(*) بلکه حالت فعالی و تلاشگری دارد که بلافاصله دریافت های حسی و تجربی را مورد بررسی و کاوش قرار داده دریافت دقیق علمی از آن به دست می آورد.

(حتی گاهی درباره یک واقعیت بافت تصدیقی قطعی داریم بی آنکه خود آن واقعیت مستقیماً به حواس ما در آمده باشد.)

(*پاورقی: نقل از «فلسفه ما»، به قلم استاد محمد باقر صدر)

بخش مهمی از زیربنای کاوش های علمی بشر را همین مسأله تشکیل می دهد مثلاً بشر هنوز میکروب سرطان را کشف نکرده و دریافت حسی و تجربی صددرصدی از آن ندارد ولی تصدیق و یقین علمی دارد که عاملی مشخص و قابل شناخت دارد و همین مسأله است که در میدان گسترده تر و عمیق ترش انسان را به شناخت های صددرصد یقینی ای کشانده که مستقیماً از آن ها دریافت حسی و تجربی ندارد.(*)

(*پاورقی: به بخش معرفت کتب مهم فلسفی منجمله کتاب «فلسفه ما» مراجعه شود.)

آری جستجوگری و حقیقت جوئی که از ویژگی های حیوان اندیشمند یعنی انسان است از عوامل زیربنایی و محرک شناخت انسان است که همگام با خاصیت ویژه تفکر و اندیشه‌ی انسان از دریافت های حسی، برداشت ها، شناخت های یقینی و دقیق را به دست می آورد.

این شناخت ها مراحلی را طی می کند که مهم ترین مراحلش شک و تردید است:

شک: انسان اولیه در برخورد مستقیم اش با طبیعت دریافت ها و شناخت های بسیار ابتدایی و دور از واقعیتی پیدا کرد ولی بر اثر برخورد مستقیم تر با طبیعت و تجربه‌ی پیگیر  و نیز رهبری عمیق و نیرومند پیامبران(*) انسان دریافت که این شناخت ها و اعتقادات سطحی و دور از واقعیت همگی ناشی از نادانی و جهل او نسبت به طبیعت است.

(*پاورقی: در مورد نقش پیامبران در تصحیح و رهبری صحیح شناخت انسان از جهان خارج حتی مادی ترین افرادی که انصاف را به خرج دهند لااقل در مورد گذشته بشر کوچک ترین تردیدی ندارد.)

اما نکته ای که باید مطرح کرد این است که نه تنها در مرحله تصحیح شناخت، شک و تردید نسبت به عقاید گذشته مؤثر واقع گردید بلکه در پیدایش اولین جوانه های شناخت هم مرحله شک و تردید وجود داشت زیرا بشر اولیه که با حوادث موحش طبیعی از قبیل (رعد و برق، سیل، زلزله، طوفان، آتش فشانی ها و غیره) برخورد می کرد تردیدی در او به وجود آمد و سؤالی که انگیزه این حوادث چیست،

و سپس با عقل ناقص و ذهن پر از جهل خود توجیهاتی برای آن ها پیدا کرد و برای هر یک خدایی را در نظر گرفت اما پس از عبور از مراحل تکاملی بیشتر که با دو عامل نیرومند برخورد مستقیم و تجربه قوی از طبیعت و رهبری صحیح و حساب شده پیامبران بود نسبت به همین شناخت های ابتدایی و دور از واقعیت و این عقاید ایده آلیستی و صددرصد تخیلی و ذهنی شک و تردید در او بوجود آمد و آرام آرام و گاهی خشن و تند این شناخت های خطرناک را به دور افکند و در مسیر شناخت اصیل به حرکت افتاد.(*)

(*پاورقی: پی جویی از علت، عامل زیربنایی حرکت انسان به گرایش های متاوت بود که چون با جهل و ترس همراه گشت به شناخت های انحرافی انجامید. در این مورد به کتب معتبر جامعه شناسی و نیز کتب ارزنده دین شناسی و مکتب شناسی مراجعه کنید.)

شک علمی و سازنده همان شکی است که انسان براساس مطالعه صحیح در او پیدا می شود و نسبت به نظریه، پدیده و یا مسأله ای تردید می کند سپس به دنبال کاوش و تحقیق می رود و پس از طی مراحل مهم کاوش به حل مسأله و شناخت علمی آن می رسد(*) در این مرحله است که به آگاهی و ایمان دست می یابد و اعتقادی راستین و پایدار نسبت به مسأله تحقیق شده پیدا می کند.

(*پاورقی: روش علمی «حل مسأله» ناظر به همین مطلب است که دیوئی و پیروانش بر آن تاکید فراوان دارند (تفکر منطقی، و دیگر کتب علمی و فلسفی).)

 در اینجا، با دو جریان برخورد کردیم:

۱- شک و تردید همراه با جهل و ترس که انسان را به شناخت انحرافی می کشاند.

۲- شک علمی و سازنده که همراه با روش علمی کاوش و تحقیق می شود و انسان را به شناخت علمی می رساند.

ایمان از کدامین مرحله باید عبور کند:  قطعاً از مرحله دوم، زیرا ایمان مورد نظر در یک حد وسیع و جهانی است و مربوط به جهان بینی انسان می شود.

جهان بینی نوعی از شناخت است که انسان به طور عمده به جهان و رابطه انسان و جهان می نگرد که این نگرش زیربنای عقیده، کار و رفتار انسان در زندگی شخصی و اجتماعی اوست. (*پاورقی: کتب مربوط به مکتب شناسی همگی در این نظریه اتفاق دارند.)

ایمان مورد بحث، ایمان به جهان بینی الهی است که براساس شناخت راستین جهان، انسان، خدا قرار دارد، در این صورت شاید کوچک ترین اختلاف نظری بین این مسأله که جهان بینی باید براساس شناخت جهان و انسان باشد با دیگر مکتب های به اصطلاح مادی جهان وجود ندارد زیرا آن ها مدعی اند که فلسفه آن ها اندیشه و ایدئولوژی آن ها براساس علم است که علم یعنی شناخت و شناسایی از جهان، منتهی بحث در اینجا است که آیا کدام یک از این دو جهان بینی (الهی یا مادی) می تواند پاسخگوی راستین و مدعی راستین شناخت واقعی و همه جانبه جهان باشد؟ این موضوع نیز جای بحث اش در کتب دیگر است که امید است علاقه مندان به آن ها مراجعه کرده و از آن بهره برداری کنند.

به هر شکل با توجه به این مقدمات می توانیم ادعا کنیم ایمانی که مورد قبول و تایید همه است باید براساس آگاهی و شناخت دقیق و علمی جهان استوار باشد و مسلماً قرآن آخرین پیام الهی که از طرف آفریدگار جهان آمده است در این زمینه موافق صددرصد این مطلب است.

آیات قرآن در زمینه شناخت و آگاهی و علم آنچنان گسترده و فراوان است که هر پژوهشگری را به شگفتی وا می دارد، مثلاً تاکیدات شگرف قرآن بر روی علم (آگاهی و شناخت نزدیک به ۱۸۰ آیه) آیات (نشانه ها، راهنماهای حقایق و واقعیات خارجی نزدیک به ۲۶۰ آیه) تفکر (نزدیک به ۱۷ آیه) تفقه (یا کاوشگری ژرف نزدیک به ۱۶ آیه) و واژه های دیگر از قبیل بینات (دلایل روشن) برهان، بصیرت، هدایت (*پاورقی: بررسی مادی مذهب) و… که هر یک در آیات زیادی آمده است بهترین دلیل بر آن است که در آن محیط جهل و خرافات این پافشاری ها جز پیامی الهی چیز دیگری نیست،

و نشانه آن است که درست برخلاف نظر ماتریالیست ها که مذهب را زاییده‌ی محیط و روابط تولیدی دانسته و عامل خواب و جهل و افیون ملت ها می دانند ایمان قرآنی دقیقاً براساس شناخت ژرف جهان و جهان شناسی علمی استوار است نه براساس احساس، عاطفه، جهل و ترس که برخی ناآگاهانه و یا ناجوانمردانه به ایمان مذهبی و اسلامی نسبت می دهند که این نسبت ناشی از دو نشناختن است ۱- قرآن ۲- رابطه ایمان قرآنی با مؤمنین فعلی.

اینک یکی دو نمونه از آیات قرآن در زمینه شناخت و ایمان و جهان بینی مؤمن فرا روی شما قرار می دهیم:

«انّ فی خلق السموات و الارض و اختلاف اللّیل و النّهار لآیات لاولی الالباب الذین یذکرون الله قیاماً و قعوداً و علی جنوبهم و یتفکرون فی خلق السموات و الارض ربنا ما خلقت هذا باطلا سبحانک فقنا عذاب النّار» (آل عمران ۱۹۱)

به درستی که در آفرینش آسمان ها و زمین و اختلاف شب و روز نشانه های گویایی برای خردمندان است. (خردمندان کیانند؟) کسانی که در حال ایستادن، نشستن، آرمیدن به یاد خدایند (یعنی در همه احوال) و در آفرینش آسمان و زمین می اندیشند. (چنین نیایش می‌کنند) که پروردگارا این جهان را بیهوده نیافریده ای پاک و منزهی و ما را از شکنجه آتش (دوزخ) بازدار.

نکاتی که مربوط به بحث ماست به زیبایی تمام در آیه بالا مجسم می شود.

مطالعه و شناخت جهان، ایمان و گرایش به آفریدگار جهان و نیز داشتن جهان بینی عمیقی که در اثر شناخت دقیق جهان به دست آمده و جهان را بیهوده نمی پندارد و بالاخره ترس علمی از آتش الهی نه ترس براساس جهل که در این مورد یک نمونه دیگر از آیات قرآن را نیز می آوریم که:

«إِنَّمَا یخْشَی اللّه مِنْ عِبَادِهِ الْعُلَمَاءُ» (سوره فاطر آیه ۲۸) به درستی که از خداوند دانشمندان (کسانی که با شناسایی علمی سروکار دارند) می هراسند.

زیرا آنان که به نظام آفرینش براساس آگاهی و شناخت دقیق ایمان آورده اند می دانند که جهان پوچ و بی هدف و بی قانون و بی حساب و کتاب نیست بلکه براساس برنامه و قانون و حرکتی حساب شده است و آنانند که مفهوم واقعی ایمان به خداوند را درک می کنند.

اکنون که دریافتیم ایمان اسلامی منهای شناخت معنی ندارد و براساس علمی استوار است به بررسی بسیار فشرده برخی از آیات قرآن درباره ویژگی های دیگر ایمان می پردازیم به امید آنکه تابلوی کوچک ولی روشنی از ایمان اسلامی را در برابر شما قرار داده باشیم.

* قبلاً در بحث ایمان و کفر اشاره ای کوتاه کردیم که ایمان به مکتب یا عقیده ای قطعاً همراه انکار و طرد نظریه مخالف و متضاد با آن است در این صورت ایمان و کفر همگام با هم و به نسبت در شخص مؤمن وجود دارد یعنی

«فَمَن یَکفُر بِالطّاغوتِ وَیُؤمِن بِاللَّهِ» (سوره بقره)

کفر به طاغوت و ایمان به الله لازم و ملزوم هم اند و هر انسان مؤمنی قطعاً در کوچک ترین امری با شیطان و همکاران شیطان هماهنگی عقیدتی و عملی ندارد و آن چنان این مفهوم عمیق است که با قاطعیت قرآن از قول ابراهیم و پیروانش به عنوان سمبل و نمونه یکتاپرستان اعلام می دارد.

«بَدا بَینَنا وَ بَینَکُمُ العَداوَهِ و البَغضآءُ اَبَدَاً حَتّی تُؤمِنوا بِاللهِ وَحدَه» (سوره ممتحنه)

بین ما و شما دشمنی و کینه‌ی ابدی و همیشگی است تا زمانی که (شما دست از راهتان برداشته) به خدای یکتا ایمان آورید.

در این صورت ویژگی اول مؤمن کفر به طاقوت و راه ضدخدایی است.

* مؤمن از جدایی های تفرقه انداز در صف یکتاپرستان پرهیز می کند و هرگز حاضر نیست صف نیرومند مؤمنین راستین را به چند دستگی و اختلاف و پراکندگی تبدیل کند، تلاش پی‌گیر او همواره در راه وحدت اجتماعی است که ناشی از وحدت عقیدتی مؤمنین است. (توحید راستین)

«وَ اعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللَّهِ جَمِیعاً وَ لا تَفَرَّقُوا»

به جهان بینی توحیدی چنگ زنید و هرگز چند دسته و پراکنده نشوید.

«وَ الَّذینَ آمَنُوا بِاللَّهِ وَ رُسُلِهِ وَ لَمْ یُفَرِّقُوا بَیْنَ أَحَدٍ مِنْهُمْ» (سوره نساء آیه ۵۲)

کسانی که خدا و پیامبرش را باور دارند و هرگز بین خویش پراکندگی ایجاد نمی کنند.

* مؤمن الگوی برجسته ای است از پایداری در راه برقراری عدالت اجتماعی و تلاش و کوشش پی‌گیر در این مسیر

«یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُواْ کُونُواْ قَوَّامِینَ لِلّهِ شُهَدَاء بِالْقِسْطِ» (سوره مائده آیه ۷)

ای کسانی که ایمان آورده اید استوار برای خدا و گواه بر عدالت اجتماعی باشید.

«یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا کُونُوا قَوَّامِینَ بِالْقِسْطِ شُهَدَاءَ لِلَّهِ» (سوره ی نساء آیه ۱۳۵)

ای کسانی که ایمان آورده اید استوار و نگهبان عدالت اجتماعی بوده و گواهی تان برای خدا باشد.

همگامی و هماهنگی اعتقاد به خدا و برقراری قسط و عدالت اجتماعی در این آیات کاملاً به چشم می خورد. آیات گسترده قرآن درباره جهد (تلاش و کوشش پی‌گیر در راه برقراری نظام خدائی) و دیگر آیات در زمینه این ویژگی مؤمن گویای این واقعیت است که ایمان به مکتب الهی چگونه روشن و گویا در مسائل اجتماعی نظر می دهد و آرمان پیامبران را به وضوح بیان می کند. آری مؤمن بر اساس آنکه هدف و آرمان پیامبران را چنین می داند که:

«لَقَد اَرسَلنا رُسُلَنا بِالبَیِّناتِ وَ اَنزَلنا مَعَهُمُ الکِتابَ وَ المیزانَ لِیَقومَ النّاسُ بِالقِسط»

برقراری قسط در یک بعد گسترده آن به معنی رابطه انسان با انسان، رابطه انسان با جهان براساس رابطه انسان با خدا است هدف می باشد، مؤمن قطعاً الگوی برجسته ای از پایداری در راه برقراری عدالت اجتماعی به همین معنی گسترده و عمیق آن است.

* مؤمن برای رشد و توسعه و بسط ایدئولوژی الهی به هجرت اقدام می کند

و این هجرت اصولی، هماهنگ و حساب شده است تا دو نتیجه اساسی بگیرد:

الف- ضعف نیروی دشمن ب- گسترش و بسط قدرت ایدئولوژی الهی و به تعبیر دیگر نشر فرهنگ خدایی.

همه آیات هجرت این مفهوم و این ویژگی مؤمن را می رساند برای نمونه:

«انّ الذین آمنوا و هاجروا و جاهدوا»

* مؤمن در پی شناخت وظیفه روز و به انجام رساندن آن است و براساس شناخت دقیق و استواری که از خود، جامعه، تاریخ و موقعیت های گوناگون خویش پیدا می کند حرکت خویش را جهت می بخشد و متناسب با نیازها، اوضاع و احوال زمانی و مکانی ضروری ترین و اصولی ترین راه و شیوه را در اجرای اصول عقیدتی اش به کار می گیرد و آنجا که کاری فوری تر و ضروری تر است هرگز به عمل ساده تر و کم اثرتر اقدام نمی کند (در قرآن نزدیک به ۳۳ مورد رابطه ایمان و عمل صالح بیان شده است)

«اجعلتم سقایه الحاج و عماره المسجد الحرام کمن آمن بالله و الیوم الاخر و جاهد فی سبیل الله» (سوره توبه آیه ۱۹)

آیا آبرسانی به حجاج و ساختن مسجد الحرام همانند کسی است که اعتقاد به خدا و روز قیامت داشته و در راه خدا (مسیر تکامل انسان) تلاش و کوشش پی‌گیر می کند.

* مؤمن هرگز سست و تنبل و بی کاره نبوده و نیست بلکه قوی و نیرومند و عزیز و پایدار و مقاوم و نترس است چون براساس اعتقاد راستینی که به راه و جهت و حرکت خویش دارد در این مسیر کوچک ترین باک و ترسی به خود راه نمی دهد.

«و لاتهنوا و لاتحزنوا انتم الاعلون» (آل عمران آیه ۱۳۹)

سستی نکنید و غمین نشوید که شما برتر و بالاترید.

«فَما وَ هَنُوا لِما أَصابَهُمْ فی‏ سَبیلِ اللَّهِ وَ ما ضَعُفُوا وَ مَا اسْتَکانُوا وَ اللَّهُ یُحِبُّ الصَّابِرینَ».

کسانی که همگام با پیامبران در راه خدا بپا خاستند (قسمت اول) هرگز سستی در مسیر خدا نشان ندادند و ناتوان نشدند و از پای ننشستند و خداوند صابران را دوست می دارد »و لله العزه و لرسوله و للمؤمنین» (سوره منافقون آیه ۸) عزت و سربلندی واقعی از آن خدا و رسول و مؤمنین است.

* مؤمن در میدان عمل و آزمایش خود را رو سفید می کند و از آزمایش درست از آب در می آید.

«أَحَسِبَ النَّاسُ أَنْ یُتْرَکُوا أَنْ یَقُولُوا آمَنَّا وَهُمْ لَا یُفْتَنُونَ» (سوره عنکبوت آیه ۲)

آیا مردم پنداشته اند که به آن ها اجازه داده می شود که بگویند مؤمن هستیم بی آنکه در میدان عمل و آزمایش قرار گیرند؟!

* مؤمن در برابر بیگانگان (کسانی که در غیر ایدئولوژی الهی اویند و در فرهنگ و عقیده و نظام و برنامه دیگری قرار داشته و خلاصه با فرهنگ الهی و قانون خدایی ستیز دارند) موضع گیری اصولی و دقیقی داشته هرگز به آن ها اعتماد و تکیه نمی کند و آن ها را همراز و همساز و هم آهنگ با خود نمی داند زیرا که می داند بالاخره آن ها مخالف آرمان اویند و در هر شرایطی که برایشان مساعد شود ضربه را به او خواهند زد.

«یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لَا تَتَّخِذُوا بِطَانَهً مِنْ دُونِکُمْ» (آل عمران آیات ۱۱۴ تا ۱۱۸)

ای کسانی که ایمان آورده اید از غیر خودتان همراز برنگزینید.

* مؤمن در راه برقراری حق و عدل و نظام خدایی گذشت و فداکاری دارد و از آنچه در امکان دارد در این مسیر می گذرد.

«یا ایها الذین آمنوا انفقوا مما رزقناکم»(*) (بقره آیه ۲۵۴).

(*پاورقی: انفاق نزدیک به ۷۵ مورد در قرآن آمده است.)

این گذشت و فداکاری امری ساده و ابتدایی نیست که تصور می شود بلکه در مفهوم گسترده و عمیق انفاق باید توجه داشت که شامل همه چیز حتی جان می شود تا مؤمن با گذشت و راستین را باز شناخت.

* مؤمن آزاد اندیش است

«فَبَشِّرْ عِبَادِ الَّذینَ یَسْتَمِعُونَ الْقَوْلَ فَیَتَّبِعُونَ أَحْسَنَهُ».

مؤمن براساس اعتقاد راستینی که به علمی بودن و عقلی بودن راه خویش دارد در برابر عقاید، مفاهیم نظریات دیگر حالتی روشن و گویا دارد. با بررسی دقیق و علمی و براساس اصول اساسی تفکر صحیح راه ها و عقاید خوب را می پذیرد و عقاید و نظریات منحط و خرافی و ضدعلمی و ضد تکاملی را کنار می زند و از آن ها دوری می جوید.

به عبارت دیگر ایمان به ایدئولوژی الهی محرک اصلی انسان به درست اندیشی است و راه را بر هرگونه تعصبات جاهلانه و عقاید خرافی و ضد عقل و علم و آزادی می بندد که:

«وَ لَنْ یَجْعَلَ اللَّهُ لِلْکَافِرِینَ عَلَى الْمُؤْمِنِینَ سَبِیلًا» (نساء ۱۴۱)

هرگز خداوند از برای کافران راهی که بر مؤمنین تسلط یابند قرار نداده است. (نه فکری، نه عقیدتی، نه علمی)، آن راهی ارزنده است که هماهنگی کامل با علم و عقل و تکامل و آزادی بشر داشته باشد.

* انسان مؤمن، متعهد و مسئول است

پیمان انسان مؤمن در برابر نظام آفرینش (خود، جامعه، طبیعت) ناشی از یک پیمان عمیق و ژرف است در برابر خدا.

این انسان مؤمن است که می تواند معنی راستین تعهد و مسئولیت را درک کند زیرا جائی که انسان ماتریالیست خود را در یک ظلمت کده پوچ، بی شعور، بی هدف، بی عقل و بی مفهوم و بی معنی به نام جهان، محدود می بیند و همه جا حاکمیت ماده بی شعور و بی عقل را در یک سری قوانین خشک و پیچیده و بی روح حس می کند کدامین عامل و کدامین انگیزه و آرمان و هدف است که او را در قبال آن مسئولیت متعهد گرداند.

زیرا که مسئول یعنی مورد بازخواست و سوال قرار گرفته و این انسان معتقد به جهان بینی مادی به وسیله که و از چه بازخواست می شود، ماده بی شعور انسان آگاه با شعور را متعهد و مسئول می داند! جبر تاریخ؟ که خود تجلی روابط پیچیده تولیدی و حاکمیت سخت ابزار تولیدی و بازگشت قاطعی به ماده می کند او را مسئول می کند، طبیعت و قوانین آن که آن هم تجلی نظام خشک و گنگ و پوچ و بی معنی ماده است،

جامعه تجمع یک سری انسان های تکامل یافته از ماده بی شعور و محکوم به نظام جبری فیزیکی و ماتریالیستی تاریخ پس در برابر چه کس؟ که پاسخ می دهد متعهد بودن تو، مسئول بودن تو سوال ندارد، یک ماتریالیست جبراً مسئول است، نظام طبیعت حکم مسئول بودنش را صادر کرده زیرا شناخت علمی از طبیعت دارد و می داند همه جهان درگیری تضاد است و انسان محکوم این درگیری تضاد پس مسئول (جبراً مسئول؟؟)

شما می توانید هر یک از این دو جهان بینی را بررسی کنید سپس با دریافت عقلی و انسانی مفهوم تعهد و مسئولیت را در نظر گیرید و دریابید که کدامین راه و کدامین مکتب ما راه حق را می پوید و حق دارد بگوید «انسان متعهد و مسئول است»

قرآن پیام الهی، سراسر سخن از تعهد و مسئولیت انسان است و همه ابعادی که درباره مؤمن و ویژگی هایش برشمردیم تجلی تعهد انسان و مسئولیت انسان است که تعهد درباره خود

«و ان لیس للانسان الا ما سعی»

انسان چیزی جز کار و تلاش خویش نیست.

و مسئولیت راستین در قبال پیمان و تعهد در هر بعدی

«ان العهد کان مسؤولا»

که عهد و پیمان مورد سوال قرار می گیرد (مسئولیت) و ویژگی مؤمن پای‌بند به تعدهای خویش است.

«الذینهم لاماناتهم و عهدهم راعون»

و ده ها آیه که مستقیماً به تعهد و مسئولیت تاکید می کند. آری در نظام الهی و در جهان بینی الهی است که انسان متعهد و مسئول می شود و در همه ابعاد (فکری، عقیدتی، اخلاقی، اقتصادی، اجتماعی، تاریخی و…)

یا به عبارت ساده در برابر:

۱- خود ۲- طبیعت ۳- جامعه  ۴- خدا، خود را مسئول و متعهد می بیند که تعهد در برابر خدا به مسئولیت و تعهد انسان به جامعه و طبیعت باز می گردد.

این بود گوشه ای از سیمای مؤمن از دریچه و دیدگاه قرآن. مؤمنی که براساس اصول حرکت می کند و سازنده و پویا و مترقی است.

در پایان برای آنکه بیشتر و گسترده تر به فرهنگ قرآنی آشنا شوید دو کتاب مفید و ارزنده را که در زمینه ایمان و تعهد است معرفی می کنیم باشد که بر آگاهی و بینش مذهبی شما بیفزاید.

۱- «طرح کلی اندیشه اسلامی در قرآن» سید علی حسینی

۲- «چرا انسان متعهد و مسئول است» دکتر ح، پایدار

 

توجه

اینک که بخش اول بحث های قرآنی را مطالعه فرمودید خواهشمندیم به نکات زیر توجه فرمائید:

۱- بحث های بعدی تحت عنوان، تقوی، صبر، توکل و غیره است شما می توانید با ارسال پیشنهادات، انتقادات و یا مقالات ارزنده خود با ما همکاری داشته باشید.

۲-  برای دریافت شماره های بعدی می توانید از طریق زیر اقدام کنید:

از کتاب فروشی نزدیک خود بخواهید که مستقیماً تعدادی از آن ها را از انتشارات بعثت تهران یا انتشارات شفق در قم درخواست کند تا بدین وسیله هم کار ما آسان تر شود و هم با سرعت بیشتری در اختیار علاقمندان قرار گیرد.

منتهی باید توجه داشته باشید در هر فرصت که چاپ شود بلافاصله ارسال خواهد شد و موقع معین و مشخصی ندارد. به امید آنکه بتوانیم بیشتر و بهتر در راه نشر فرهنگ اسلامی با شما همکاری داشته باشیم.

اصفهان مسجد امام علی علیه السلام

انتهای پیام/

برچسب‌ها: , , , ,

مطالب مرتبط

نظر شما
نام :

ایمیل :

از درج کامنت های توهین آمیز معذوریم
متن کامنت :
 


شفاف (شبکه فعالان انقلابی فضای مجازی)
شفاف (شبکه فعالان انقلابی فضای مجازی)
به توان تشکیلات! (کتاب تقدیرشده منتقدین) 09132706715
به توان تشکیلات! (کتاب تقدیرشده منتقدین) 09132706715
پایگاه خبری رهیافته
پایگاه خبری رهیافته
تبلیغات در مردمی ترین سایت استان اصفهان؛ 09132706715
تبلیغات در مردمی ترین سایت استان اصفهان؛ 09132706715
اصفهان شرق
اصفهان شرق
وعده صادق
وعده صادق