چهارشنبه ۰۵ تیر ۱۳۹۸
اخبار اصفهان
سرتیتر اخبار
چاپ خبر
۱۵:۳۶ - ۱۳۹۷/۱۰/۲۴

ضربه متقابل!

دکترین نظامی ایران در منطقه بعد از روی کارآمدن ترامپ

ترامپ بعد از به قدرت رسیدن سعی کرده تا ایران را در هر شرایطی تضعیف نماید که این امر با خروج از توافق هسته ­ای آغاز شد، بحث تحریم­های ایران و نیز مقابله با ایران در منطقه نیز از دیگر اقدامات این دولت به شمار می­ آید. این نوشتار، تلاش دارد تا نحوه مقابله ایران با دشمن را در چارچوب دکترین دفاعی و بازدارندگی مورد ارزیابی قرار دهد

ندای اصفهان- زهرا صادقی نقدعلی (دکتری علوم سیاسی)

زمانی که صحبت از جنگ نوین به میان می­ آید، فقط شامل جنگ نظامی و بهره­ گیری از ظرفیت­های نظامی نیست. همه جنبه­ های غیرنظامی زندگی اجتماعی در سطح ملی و حتی فراملی را در بر می­گیرد. بر همین اساس، با توجه به این امر، مدیریت راهبردی دفاع نیز در این چارچوب شکل می­ گیرد.

ترامپ بعد از به قدرت رسیدن سعی کرده تا ایران را در هر شرایطی تضعیف نماید که این امر با خروج از توافق هسته ­ای آغاز شد، بحث تحریم­های ایران و نیز مقابله با ایران در منطقه نیز از دیگر اقدامات این دولت به شمار می­ آید. اما در مقابل، جمهوری اسلامی ایران تلاش بر این دارد تا از طریق دکترین دفاعی و بازدارندگی به مقابله با دشمن بپردازد. این نوشتار، تلاش بر این دارد تا نحوه مقابله ایران با دشمن را در چارچوب دکترین دفاعی و بازدارندگی مورد ارزیابی و تحلیل قرار دهد.

دکترین نظامی و انواع آن

دکترین که در فارسی به آیین، آموزه و اخیراً هم به رهنامه ترجمه شده، به مجموعه اندیشه­ ها، عقاید، اصول و قواعد بنیادین در هر شاخه ای از علوم، فنون و فعالیت­های زندگی بشر اطلاق می­ شود که مبتنی بر انباشت دانش حاصل از تجربه، مطالعه و تحقیق، تحلیل و آزمایش در آن شاخه شکل می­گیرد. در حقیقت بهترین رهنمون برای انجام هر کار در هر زمان آیین و دکترین خاص آن کار در زمان است.

در مباحث نظامی، دکترین به مثابه چارچوب نظام مندی در نظر گرفته می شود که بدان واسطه فعالیت­ها و اقدامات نظامی آینده پیش­ بینی، طراحی و مورد تصمیم­ گیری قرار می­ گیرند. یا به تعبیری تخصصی، دکترین نظامی باید چگونگی جنگیدن در صحنه­ های نبرد آتی را بیان کند. (۱) دکترین ­های دفاعی بر اساس اصل هدف، اصل آفند، اصل تمرکز قوا، اصل صرفه جویی در قوا، اصل مانور، اصل وحدت فرماندهی، اصل تامین، اصل سادگی، به کارگیری اصول جنگ و فرآیند تدوین رابطه متقابل دارند. دکترین نیز به همین نحو نه جزو عملیات به شمار می­رود و نه جزو تاکتیک است بلکه در واقع چارچوبی مفهومی است که تمام سه سطح جنگ (راهبرد، عملیات و تاکتیک) را هماهنگ می­کند.

در زیر به تقسیم ­بندی دکترین اشاره می ­شود:

حوزه تقابل ایران و آمریکا در منطقه

بی­ تردید حوزه تقابل ایران و آمریکا در منطقه نقش مهمی در تدوین دکترین نظامی ایران و نیز نظم نوین بین ­الملی دارد. این تقابل را می­توان در سه حوزه راهبردی، اقتصادی و فرهنگی تبیین کرد:

مواردی که در بالا اشاره شد، مواردی هستند که آمریکا در جهت دست­یابی و یا تسلط بر آنهاست. از منظر رقابت­های جهانی در حوزه­ های راهبردی، اقتصادی و فرهنگی، جمهوری اسلامی ایران در مرکز جهان اسلام و منطقه ­ای قرار گرفته که آمریکایی­ها تسلط بر آن را شرط دست­یابی به قدرت هژمون خود می­دانند. به این دلیل تاثیرات مهمی که به جهت کنش­های ناشی از ترکیب سه موقعیت راهبردی، اقتصادی و فرهنگی در ژئوپلیتیک منطقه گذاشته است، این منطقه را به راهبردی­ ترین مناطق جهان تبدیل کرده است. و این وسوسه، آمریکا را برای تسلط بر این منطقه بیشتر کرده است.

همان­طور که ترامپ در مبارزات انتخاباتی خود اعتراف کرده، آمریکا برای سلطه بر منطقه غرب آسیا و مهار قدرت انقلاب اسلامی بیش از شش هزار میلیارد هزینه کرده و شکست خورده است و بی­ تردید پیروز آن جمهوری اسلامی ایران و دوستانش در منطقه بوده است. (۲)

گزینه ترامپ برای مقابله با ایران

ترامپ بعد از خروج از توافق هسته ­ای، تمام تلاش خود را برای تضعیف کردن ایران در منطقه به کار می­ برد. آمریکا می­داند که با تحریم ­کردن ایران نمی ­تواند آن را تضعیف نماید و یا تحریم­ها به تنهایی نمی­ تواند جلوی پیشرفت ایران را در منطقه بگیرد. بنابراین بهترین گزینه برای آنها، مقابله با برنامه هسته ­ای و موشکی ایران است. ترامپ از یک سو، قائل به کاهش حضور خود در منطقه هست و از سوی دیگر، قائل به حمایت از نیروهای چندقومیتی کرد دموکرات سوریه است و یا خواستار ماندن نیروهای عملیات ویژه خود در عراق و سوریه است. این دوگانگی و بی­ اعتمادی ترامپ در سیاستش نیازمند اتخاذ استراتژی نظامی محکمی از سوی جمهوری اسلامی ایران در برابر زیاده­ خواهی آمریکاست.

دکترین نظامی ایران در منطقه

تمام هدف ایران در منطقه افزایش همبستگی متقابل اقتصادی، امنیتی، سیاس و حتی فرهنگی و اجتماعی میان کشورهای منطقه به منظور تامین امنیت است. بر همین اساس، دکترین نظامی ایران هیچ­گاه بر مبنای تهاجم نظامی نیست و قصد تمهید چنین استراتژی را ندارد. مهم­ترین اصل دکترین دفاعی ایران دفاع همه جانبه با رویکرد بازدارندگی فعال است و اگر دشمنی بخواهد جرات تعرض به ایران را داشته باشد، همه مولفه ­های قدرت نظام به کمک دفاع خواهد آمد.

بنابراین، در شرایط امروزی که در منطقه تررویسم و دخالت بیگانگان گسترش یافته است، دکترین دفاعی ایران در ابتدا بر مبنای بازدارندگی است، که اگر دشمن بخواهد حمله به ایران را آغاز کند، آنجاست که بحث ضربه متقابل و اجبار دشمن به جنگ زمین مطرح است.

ایران همیشه گفته است که سیاستش در امور نظامی سیاست دفاعی است و تمایلی به حمله ندارد از این رو اقداماتی که در جهت ترفیع توان نظامی خویش انجام می دهد در جهت دفاع است و قصد حمله به هیچ کشوری را ندارد تا زمانی که امنیت ملی ایران به خطر نیفتد ایران همیشه برای دفاع اقدام به قدرتمند کردن نیروی نظامی خود کرده است. جهت­گیری کلی دکترین دفاع جمهوری اسلامی ایران خصوصاً موشک­های بالستیک نشان می­دهد قواعد و اصول ایران خصوصاً موشک­های بالستیک نشان می­دهد قواعد و اصول ایران در استراتژی­های نظامی بر پایه جنگ های بازدارنده، نامتقارن و فرسایشی استوار است.

درواقع، دکترین نظامی ایران همچنان دفاعی است و به منظور مقابله با تهاجم، حمله نامتقارن به منافع مهاجم و تحمیل راه­حل دیپلماتیک به دشمنان در عین اجتناب از هر گونه مصالحه­ای که منافع اصلی کشورمان را به چالش بکشد، طراحی شده است. توانمندی های پیشرفته و دستیابی به قابلیت های جدید در چارچوب دکترین دفاعی و بازدارندگی همواره مورد تاکید مقامات جمهوری اسلامی ایران بوده است و امنیت نظام اسلامی در پیوند با امنیت کشورهای منطقه و عدم دخالت ارتش­های غیربومی و بیگانه تعریف شده است.(۳)

جمع ­بندی

امروزه اگرچه بحث دفاعی فقط مربوط به امور نظامی نیست و بخش­های اقتصادی، فرهنگی، سیاسی و… را نیز شامل می­شود، اما در بحث دکترین دفاعی نظامی، آن­چه که در درجه اول اهمیت دارد، بحث مدیریت است. مدیریت در شرایط جنگی و دفاعی متضمن بهترین تصمیم و استراتژی از سوی رهبران نظامی است.

بر همین اساس، با توجه به نوع تاکتیک و عملیات جنگی دشمن، شکل دفاع و یا حالت جنگی تفاوت پیدا خواهد کرد. جمهوری اسلامی ایران در هر حالتی در ابتدا، دکترین دفاعی مبتنی بر بازدارندگی را عملیاتی می ­کند. در دکترین دفاعی بحث مدیریت راهبردی بیشتر از حالت تهاجمی آن از اهمیت بیشتری برخوردار می­شود، چرا که در حالت تهاجمی، تکتیک­ها و یا عملیات جنگی از پیش طراحی شده است. در این شرایط، ایران در هر زمان می ­بایست از یک چارچوبی در دکترین دفاعی برخوردار باشد.

پی­ نوشت

۱- حسن عمید، فرهنگ فارسی عمید، موسسه انتشارات امیرکبیر، تهران: چاپ دوم، ۱۳۷۱، ص ۵۷٫

۲- سهراب صلاحی، «حوزه ­های تقابل جمهوری اسلامی ایران و آمریکا در غرب آسیا و نظم نوین بین ­المللی»، فصلنامه مطالعات قدرت نرم، سال ششم، شماره ۱۵، ۱۳۹۵، ص ۱۳۱٫

۳- ارسلان مرشدی، «توان راهبردی موشک­های بالستیک ایرانی»، همشهری آنلاین، کدخبر: ۲۵۰۸۱۲، ۱۳۹۲، قابل بازبینی در پیوند زیر: hamshahrionline.ir/news/250812

انتهای پیام/

برچسب‌ها: , , , ,

مطالب مرتبط

  1. ابراهیم گفت:

    بسیار ارزنده و مفید. مطالب بیشتر در این مورد بگذارید. ممنون

نظر شما
نام :

ایمیل :

از درج کامنت های توهین آمیز معذوریم
متن کامنت :
 


اولین سررسید هوشمند دانش آموزی؛ به جای پول «همکلاسی» عیدی بدهیم!
اولین سررسید هوشمند دانش آموزی؛ به جای پول «همکلاسی» عیدی بدهیم!
شفاف (شبکه فعالان انقلابی فضای مجازی)
شفاف (شبکه فعالان انقلابی فضای مجازی)
به توان تشکیلات! (کتاب تقدیرشده منتقدین) 09132706715
به توان تشکیلات! (کتاب تقدیرشده منتقدین) 09132706715
پایگاه خبری رهیافته
پایگاه خبری رهیافته
تبلیغات در مردمی ترین سایت استان اصفهان؛ 09132706715
تبلیغات در مردمی ترین سایت استان اصفهان؛ 09132706715
اصفهان شرق
اصفهان شرق
وعده صادق
وعده صادق