جمعه ۲۵ آبان ۱۳۹۷
اخبار اصفهان
سرتیتر اخبار
سرویس: فرهنگ و هنر
چاپ خبر
۱۲:۳۹ - ۱۳۹۷/۰۶/۰۶
هیاهوی زائد برای هیچ!
 نقدی بر نمایش کوران به کارگردانی امید نیاز   

نمایش «کوران» به نویسندگی و کارگردانی «امید نیاز» اثری فلسفی است که با داشتن بیش از ۳۰ بازیگر تئاتر در اصفهان در تالار هنر اصفهان به روی صحنه رفت. «کوران» بر اساس نمایشنامه ای اثر موریس مترلینگ نگارش شده و امید نیاز آن را دوباره نویسی کرده است. این تئاتر ادعای نگاهی فلسفی به وجود بشر دارد

ندای اصفهان- دارا شهبازی

در اواخر قرن ۱۹ و اوایل قرن ۲۰ ام در اروپا مکتبی به نام سمبولیسم ظهور کرد. نویسندگان و هنرمندان این مکتب که واکنشی بودند به رئالیسم و ناتورالیسم، از اینکه هنر فقط به توضیح وقایع علمی با راهکارهای فیزیولوژیک بپردازد بیزار بودند. آن‌ها در هنرشان به دنبال مفاهیم عمیق،‌ بنیانهای جهان و به تعبیری کشف روح جهان بودند، اما این مفاهیم را به طور مستقیم بیان نمی‌کردند بلکه با فشرده‌سازی و کدگذاری کلام آن را به سوی نماد یا سمبول می‌بردند.

آنها مفاهیمِ عمیق یا درونیِ انسان را با ساختن یک موقعیت و اتمسفر که از یک نظامِ واژگانِ تازه بهره می‌برد بیان می‌کردند. بودلر در شعری  صحنه‌ی فسادِ یک جسدِ متعفن زیر آفتاب را به گونه‌ای بیان می‌کند که گویی آن جسد مشغول عشقبازی است.

موریس مترلینگ یکی از مهمترین نمایشنامه‌نویسان مکتب سمبولیسم است که با نمایشنامه‌های کوچک و یک نمایشنامه‌ی بلند به نام «پرنده‌ی آبی» که شاهکارِ بزرگ او و یکی از متفاوت‌ترین و جذاب‌ترین نمایشنامه‌های دنیاست نام خود را در هنر نمایش این مکتب جاودانه کرد. ویژگی آثار مترلینگ آن است که با یک قصه‌ی ساده و طراحی یک موقعیتِ به ظاهر معمولی، یک مفهوم بسیار عمیق و معنای بزرگ را چنان ناگهانی مطرح کند که ذهن و جان خواننده متأثر گردد. مفاهیمی مثل مرگ، زمان، تولد و… اما این همه را نه با اشاره‌ی مستقیم بلکه با زبان عینیت و به قول نیما با لباسِ صحنه و واقعه به مخاطب منتقل می‌کند.

کاری که در متن نمایش کوران، نوشته و ساخته‌ی امید نیاز برعکس آن عمل شده‌است. یعنی مفاهیمی که در ژرف‌ساختِ کوران مترلینگ قرار داشته‌اند به سطح آمده‌اند و مثل یک انشا درباره‌ی آن‌ها حرف زده و بحث می‌شود. شخصیت می‌ایستد و مثل یک واعظ و بدون هیچ کنش دراماتیک درباره‌ی مفاهیم کلی مثل مرگ، عادت، زمان و… خطابه‌های کلی‌گویانه می‌گوید. متنِ اقتباسیِ اثرِ نیاز به نوع روایت و مفهوم‌پردازیِ مترلینگ ضربه‌های عمده و جدی زده است.

مترلینگ در نمایشنامه‌ی تک‌پرده‌ایِ کوران هفت شخصیتِ کور می‌آورد که کشیشی مسئول مراقبت از آنان است اما اکنون که آن‌ها را برای گردش بیرون آورده، خود مرده‌است. در این موقعیتِ عجیب دیالوگ‌ها و مفاهیم عمیقی ساخته می‌شود. این کوران حتی نمیدانند کجا هستند، اردوگاهشان کجاست و چگونه می‌توانند بدانجا بازگردند و این گویی حکایت همه‌ی ماست اما با ظرافت به آن اشاره می‌شود.

اقتباسِ نیاز علاوه بر آنکه ظرافت‌های تکنیکی نویسنده را از بین برده با تعددِ شخصیت‌ها و مفهوم‌پردازی‌های مستقیمِ مکرر در میانه‌ی داستان، نوع روایتگری و سلسله‌ی وقایع را به گونه‌ای برهم زده که مخاطب مدام خط روایت اصلی را گم می‌کند. و با اینکه متن نمایشی چند برابر بزرگتر از متن مترلینگ است نمی‌توان در آن خط رواییِ داستان اصلی را یافت و یا خط تازه‌ای هم که بنا شده باشد کشف کرد.

در مورد کارگردانی نیز نقدِ مهم این اثر استفاده زیاد و زائد از امکانات بی‌شمار است بدون آنکه هیچ کدام ضرورتی داشته باشند. و دوم آنکه این استفاده‌ی زیاد هماهنگی لازم را بین اجزا برقرار نکرده و در پایان اثری پراکنده و آشفته ارائه می‌کند.

استفاده از چیزی نزدیک به ۳۰ نفر بازیگر و یک دکور عظیمِ سه طبقه بدون ضرورت. این بازیگران در طول نمایش در گروه‌هایی روی قسمت های مختلف سن و دکور قرار می‌گیرند و با توجه به فضای نمایش و فضای دیالوگها حرکات فرم اجرا می‌کنند. اما از آنجا که گروه‌های مستقر در جاهای مختلف همزمان حرکت می‌کنند و حرکاتشان متفاوت است این تئاتر نمی‌تواند لحظه‌های تئاتری جذاب برای مخاطب ایجاد کند و حرکاتِ همزمان اما ناهمسو حواس مخاطب را پرت می‌کند. علاوه بر این داخل یک گروه از بازیگران نیز اگر دقت کنیم در لحظه‌های مختلف ناهماهنگی دیده می‌شود و از همه مهمتر آنکه این حرکات در راستای ایده‌ی نمایش نیست و مخاطب ارتباط آنها را با متن و فضای نمایش درک نمی کند.

تقریبا تمام توده‌ی بازیگرانِ این تئاتر از ابتدا تا انتهای این نمایش طولانی روی صحنه هستند و حرکت دارند. هیچ تقطیعی چه به صورت صحنه بندی یا پرده بندی انجام نشده‌است. این موضوع، نمایش را خیلی زود خسته کننده می‌کند. کارگردان از خالی کردن و خلوت کردن یا حتی بی‌حرکت کردن بخشی از سن برای ایجاد کنتراست یا هارمونی استفاده نکرده است. حضور این همه بازیگر، مستقر در بخش‌های مختلف سن فقط می‌تواند برای دوسه دقیقه‌ی اول برای مخاطب جذاب باشد و حس شکوه یا عظمت را به او القا کند اما در ادامه چیزی زائد می‌شود. زیرا که این حضور در رساندن متن و پیشبرد داستان هم نقشی ندارد.

در جایی از نمایش، کوران در نیایش خود غسل تعمید می‌کنند اما صحنه‌ی تعمید دادن هیچ شباهتی به تعمید مسیحیان ندارد و چیزی مضحک است. فرد تعمید دهنده پسِ گردن کورها را می گیرد و کله‌ی آنها را داخل آب سطل فرو می‌کند. این تصویر هیچ شباهتی به تعمید واقعی مسیحیان ندارد. کشیش مسیحی یا کل بدن تعمید شونده را در آب فرو می‌برد یا با ظرفِ خود روی او آب می‌ریزد. اگر برای اجرای نمایش قدری مطالعه می‌شد یا تصاویر و نقاشی‌های تعمید که از سوژه‌های مهم نقاشان اروپا از صدر مسیحیت در طول قرن‌هاست است،‌ مشاهده می‌شد چنین تصویر بی‌ربط و غلطی خلق نمی‌شد.

در طول نمایش گویا کورها کم کم می‌میرند اما دلیلِ مردن آنها مشخص نمی‌شود. بلکه علتها در خلال دیالوگ های پراکنده و بی‌معنی که بازیگران مختلف از سمتهای مختلف صحنه به سمت هم پرتاب می‌کنند گم می‌شود. در نهایت یک فضای هیجانی با نورها و موسیقی تند، روی صحنه ایجاد می‌شود و گویا همه‌ی کورها می‌میرند. و این هم معلوم نمی‌شود دلیلش چیست؟

اجرای نمایشی با موضوع کوران به سکوت، خلوت و تاریکی نیاز دارد برای آنکه مخاطب بتواند درکی از موقعیت وجودی، حالات عاطفی و مفاهیم نمادین آنان داشته باشد، اما نمی‌دانیم چرا برعکس، این نمایش کارناوال نور، سروصدا و حرکات زائد است.

انتهای پیام/

برچسب‌ها: , , , ,

مطالب مرتبط

  1. روشن گفت:

    من از دیدن نمایش کوران لذت بردم و مخصو صا از نظر فکری برای من واقعا تاثیر گذار بود و به خوبی توانسته بودکه یک مفهوم بسیار انتزاعی را به شکلی قابل درک، عینیت بخشی کند.. برای من دیدن این نمایش مثل یک کلاس درس مفاهیم و فلسفه ی بسیار قابل فهم بود آنهم مسایلی که این روزها دغدغه ی اساسی خیلی از افراد است، سبک اجرا و فرم نمایش بسیار برای من تاثیر گذار بود حرکات و تعداد بازیگران و دکور، موسبقی و دیالوگ ها همه را دوست داشتم و اگر نو اقصی که میگویید هم بوده ولی برای من و همراهانم مشهود نبود و در عوض باعث شد برخی ابهامات مزمن در ذهنمان بر ای همیشه برطرف شود. علاوه بر آن شجاعت کارگردان برای پرداختن به چنین محتوا و ساختار دشواری، واقعا ستودنی است. امیدوارم که باز هم در اصفهان شاهد اجرای نمایشهای قدرتمند و تاثیر گذار که به سوالات اساسی انسانها می پردازند، باشم.

    • بازیگر گفت:

      من گمان میکنم شما دوست محترم در ارائه نظراتتان اغراق میکنید اینکه میفرمایید با دیدن این تئاتر ابهامات مزمن ذهنتان “برای همیشه” برطرف شده… به گمانم همینجور پیش بریم چند وقت دیگر آقای نیاز کتاب آسمانی برامون میاره و ما همه باید بهش ایمان بیاریم.

نظر شما
نام :

ایمیل :

از درج کامنت های توهین آمیز معذوریم
متن کامنت :
 


به توان تشکیلات! (کتاب تقدیرشده منتقدین) 09132706715
به توان تشکیلات! (کتاب تقدیرشده منتقدین) 09132706715
سفریاران، بلیط ارزان هواپیما، تور گردشگری سراسر کشور
سفریاران، بلیط ارزان هواپیما، تور گردشگری سراسر کشور
تبلیغات در مردمی ترین سایت استان اصفهان؛ 09132706715
تبلیغات در مردمی ترین سایت استان اصفهان؛ 09132706715
پایگاه خبری رهیافته
پایگاه خبری رهیافته
اصفهان شرق
اصفهان شرق
وعده صادق
وعده صادق
گفتمان نیوز
گفتمان نیوز